I и. д. от тэс=.
II 1) резвый; тэһии соноҕос резвый жеребёнок; 2) пугливый; тэһии кыыл пугливый зверь.

1) пробивать; прорубать; тэһэ оҕус = разбить (напр. яйцо); ойбонно тэс = прорубить прорубь; хаптаһыны буулдьа тэһэ көппүт пуля пробила доску; 2) прокалывать; тэһэ ас = проколоть что-л. чем-л.

I
тэс I диэнтэн хай
аата. Ойбону киэҥник тэһии туох туһалааҕый? Айылҕаны х.
II
даҕ.
1. Олус үргүүк, ыраахтан куотар, туттарыгаһа суох (үксүгэр сылгы туһунан). ☉ Пугливый, резвый, не поддающийся обузданию, укрощению (обычно о лошади)
Оннук тэһии кыылы хайдах ситэн өлөрөҕүт? Далан
Кырдьык да тэһии сылгы быһыылаах, уһун өтүү көнтөһү үс киһи туппутун үрдүнэн, күөгүгэ хаптарбыт күстэхтии мөхсөр. И. Никифоров
Саас тэһии соноҕоһу айааһыыр диэн бэйэтэ биир сонун. «ХС»
△ Наҕыл буолбатах, түргэн. ☉ Быстрый, стремительный
Куруорка Чаарап сынньалаҥын, наҕыл муоралыы налыйбакка, тэһии долгуннуу тэтимнээхтик атааран истэ. Р. Баҕатаайыскай
Куйаараллар кый үөһэнэн Кураан тэһии былыттара. П. Дмитриев
Кураан тэһии былыттара, үрүҥ таҥаһы кырыйа-кырыйа тыал хоту ыыталаан кэбиспиттии, кый үөһэнэн тэлээриһэн ааһаллар. Хомус
2. көсп. Сытыы, чобуо. ☉ Смелый, бойкий
Тэбиэлиир сүрэхтээх. Тэһии санаалаах этим. А. Софронов
Намыйаан сүрдээх булугас, тэһии өйдөөх киһи. Далан
△ Элбэх дьонноох, кэлиилээхбарыылаах. ☉ Оживлённый, многолюдный
Эн дьиэҥ уонна тиэргэниҥ, элбэх чыычаахтаах тыа кэриэтэ, мэлдьи сэргэх, тэһии буолаллар. В. Титов
◊ Тэһии сүрэх (сүрэхтээх) кэпс. — тугу эмэ оҥоро, айа-тута сылдьар. ☉ Находящийся в постоянном движении, созидании
Дьиҥнээх булчут тэһии сүрэҕэ оннук. С. Федотов
Тэһии сүрэхтээх диэн туох эрэ туһалааҕы, саҥаны оҥорорго мэлдьи дьулуһар, куруук түбүктээх, үлэни таптыыр киһини ааттыыллар. ССС
ср. др.-тюрк. тезиг ‘быстрый, расторопный’, тез ‘убегать’

I
туохт. Тугу эмэ туох эрэ уһуктааҕынан дьөлө ас, хайаҕастаа; алдьат. ☉ Пробивать, прокалывать, прорубать; разбивать
Ойбону тэһэн аттарын уулаттылар. Амма Аччыгыйа
Илии да, атах да хабыллыбытын тэһэр сатаммат. Н. Якутскай
Мууһу массыына буору үүттүүр сэбирилиэгэ начаас тэһэр үһү. Далан
др.-тюрк., тюрк. теш, тэш, тиш
II
тэс биэр эргэр. — аҕабыыттан лаастабанньа, аҕаттан алгыһын ылаары хаҥас ытыскар уҥаҕын ууран, утары уун (анарааҥҥыта ол үрдүгэр илиитин ууран ытыһын көхсүн сыллатар). ☉ Протягивать священнику или отцу для благословления руки, сложенные одна на другую ладонями вверх (тот сверху кладёт свою руку для поцелуя и осеняет благословляемого крестом)
[Дьаакып:] «Тукаам, кэл бырастыылаһыах», — Мэхээлэ кэлэн аҕатыгар тэс биэрэр. А. Софронов
Кыстааныктаах Өппүөнньэ утары тиийэннэр тэс биэрдилэр, аҕабыыт ытыһын көхсүн убуратта. Н. Павлов; тэс гын — туох эмэ сымнаҕаһынан охсор тыас. ☉ Шлёпающий звук, возникающий от лёгкого удара ладонью, шлепок
Оһоҕун оргууй аҕай сэрэнэн ытыһын хаптаҕайынан тэс гына охсубута. Н. Заболоцкай
Шура сөхпүт омунугар ытыһын тэс гына охсунна. «ХС»

v. to pierce through; тэһэгэс a. pierced through