холбуу тыллар бастакы чаастара, суолтатынан бэлиэтиир: 1) туох эмэ бэлиэтэ тоҕустан турарын, хол. девятиокбн-ный тоҕус түннүктээх; девятикратный тоҕус төгүллээх; 2) туох эмэ тоҕус чаастан турарын эбэтэр тоҕус единицаҕа тэҥ кээмэйдөэ-ҕин, хол. девятиградусный тоҕус кыраадыстаах; девятимесячный тоҕус ыйдаах.

оппуохалаа диэнтэн бэй., атын
туһ. [Содуонап:] Балбаара, балаҕаныҥ оппуохаламмыт, кыыһыҥ үөрэххэ тардыстыбыт, — үчүгэй сутуур буолбаат? Л. Габышев
Оҕо сааспыт көмүс биһигэ Үрдүк түннүктээх оскуолабыт, Оппуохаламматаҕыҥ — үчүгэй! — Арыы саһыл бэс истиэнэҕэр Араҕас сарыал анньыллыбыт. М. Тимофеев-Терёшкин

көр сүлүүдэ
[Бухатыыр дьиэтэ] Тула көрдөххө — Тоҕус уон сиринэн Тобулута охсон оҥорбут Сулууда таас түннүктээх эбит. Суорун Омоллоон
[Кулун Куллустуурдаах] күндү сулууда таас түннүктэрин [тыал] көҥүтэ сынньан барда. ТТИГ КХКК

сыһ. Туох эмэ олус ыараханы бүтүннүү (көтөх, ыйаа). ☉ Что-л. очень тяжёлое целиком, полностью (поднять, подвесить). Кууллаах кумаҕы тэйбэччи ыйаан кэбиспиттэр
□ Сүүнэ улахан кырааннар түннүктээх, ааннаах бүтүн хос эркиннэрин тэйбэччи көтөҕөн таһааран этээстэри сөҕүмэр түргэнник дьаптайан иһэллэр. Н. Лугинов

даҕ. Чугасчугас баар, сотору-сотору көстөр (хол., туох эмэ элбэх хайаҕаһы, түннүгү этэргэ). ☉ Находящейся близко друг от друга (напр., о многочисленных отверстиях, окнах)
Толомон маҥан күн Толоно киирдин диэн, Тоҕус уолҕан-чуолҕан түннүктээх …… Көмүс балаҕан үөскээбит. П. Ойуунускай

даҕ. Аһаҕас чэлгиэн (сир); ураты киэҥ, сүүнэ (хол., тутуу). ☉ Открытый всем ветрам (о местности); необычайно обширный, просторный (обычно об эпическом жилище)
Айдаҥ аһаҕас сир дьиэтигэр баччатааҕы тымныыга хонор түбүктээҕэ чуолкай. «Кыым»
Баай тиит баҕаналаах, үрдүк мас өһүөлээх аҕыс уон айдаҥ түннүктээх [дьиэ]. ПЭК ОНЛЯ II
Алаас-сыһыы быһаҕаһын саҕа айдаҥ уорук балаҕан аатыра түстэ. Ньургун Боотур

туохт. Кэккэлии эбэтэр субуруччу тур; бииртэн-биир субурҕа, кэккэ буолан көһүн. ☉ Выстраиваться в ряд, рядами, шеренгами; тянуться ровными рядами
Бу дойдум …… Килбэйэр киинигэр Кэмэ суох элбэх Кэрискэлээн киирбит Киэргэллээх түннүктээх кэрэ сырдык дьиэлэммит. Саха фольк. Ньурба бөһүөлэгиттэн Куочай күөлүн бэтэрээ уһугар тиийэ кумах томтордор кэккэлии кэрискэлээн сыталлар. П. Егоров

даҕ. Оҥойон көстөр (үрдүк сыырдаах кыараҕас алааһы, иһити о. д. а. этэргэ), дириҥник олорбут (хараҕы этэргэ). ☉ Глубокий (о маленьком аласе с крутыми высокими склонами, о посуде, глазах и т. д.)
Төгүрүк алаастарга, утум-ситим оҥоот-чоҥоот сыһыыларга оттор кээһиллибиттэр. Күндэ
Оҥоот-чоҥоот үс сүлүүдэ түннүктээх, Сандалы диэн остуоллаах, аһыыр астаах, Ороҥҥо утуйар сылаас таҥастаах. Таллан Бүрэ

хомуур ахс. аат. Түөрт эрэ, баара-суоҕа түөрт эрэ. ☉ Всего лишь четыре, только четверо
Төрдүөйэх бэйэлэрэ бүтүн нэһилиэк мунньахтыыр киэҥ дьиэтин киэптииллэрэ. М. Доҕордуурап
Түөрт эркинигэр төрдүөйэх түннүктээх бу биһиги кыракый дьиэбит, күндү уорукпут, көмүс-ньээкэ ураты сылаас уйабыт. С. Никифоров
[Күннүк Уурастыырап] төрдүөйэх ый иһигэр биэс уончата үлэһиттэр кэлэктииптэрин кытта сэһэргэспит. СГС ӨСҮДь

туохт.
1. Түннүктэ оҥор, түннүктээх гын. ☉ Прорубать, делать окно
[Эллэй] дьиэҕит, хараҥата бэрт диэн, муос сүгэнэн дьиэ холлоҕоһун дьөлүтэ сынньан түннүктээбит. Н. Неустроев
[Балаҕаны] эҥин-эҥин муосталаан, ис-тас өттүгэр биир кэлим таас түннүктээн, …… оҥорон бүтэрэн кэбистибит. Эрилик Эристиин
Макаарый саҥа дьиэтин түннүктээтэ. А. Фёдоров