дымокур; бырдахха түптэтэ туруор = развести дымокур (для защиты) от комаров # түптэ тутум үөһүгэр түс = спешить, торопиться (из-за какого-л. неожиданного события; букв. упасть в середину дымокура).

I под р. глухому отрывистому звуку выстрела; тыаҕа саа тыаһа түп гынна в лесу раздался глухой выстрел.
II покой, спокойствие; утуйар уу түбүн билбэккэ үлэлээтэ он работал, не зная покоя и сна.

аат. Бырдаҕы үүрээри тугу эмэ (хол., киини) уматан хойуутук буруолатыы. ☉ Дымокур
Алаас тула өттүттэн түптэ буруота унаарбыт. Софр. Данилов
Утуйуох иннинэ боҕуруоскай түптэтинэн дьиэни ыһааран бырдаҕы кыйдыыгын. В. Фёдоров. Түптэ күөх минньигэс буруота Тулабар, сүрэхпэр дыргыйда. Чэчир-76
♦ Түптэ кутурук — фольк. 1) аһара сытыы-хотуу, эргичийэн-урбачыйан олорор; ааһар-куотар албастаах (үксүгэр Аллараа дойду абааһытын кыыһын этэллэр). ☉ Чрезвычайно непоседливый, вертлявый; неуловимый (обычно о девице Нижнего мира)
Түтүм ини тэллэх, Түптэ кутурук Кытаҕастай тыҥырах Кыскыйдаан бэйэлээх. Суорун Омоллоон; 2) олус түргэн сырыылаах. ☉ Очень скорый, быстрый
Түргэн сырыылаах түптэ кутурук диэн манныгы ааттыыллар. Р. Баҕатаайыскай
Түптэ саалын (саалла түстэ) көр саалын II. Саа тыаһа түптэ саалла түстэ. Н. Якутскай
Соҕотохто үлүгэрдээх тыас түптэ сааллыбыта. ФВС К
Буомба чугас соҕус сир дьигиһийиэр, от-мас титирэстиэр диэри түптэ саалынна. ССС. Түптэ тутум үөһүгэр түс – олус ыгылый, тугу эмэ суһаллык оҥор. ☉ Опешить, растеряться, делать что-л. очень быстро (букв. упасть в середину дымокура)
Бүтүн сыл аҥарын быһа им-ньим сылдьан баран эмиэ түптэ тутум үөһэ түһүү буолан эрэр. В. Яковлев
ср. др.-тюрк. түт ‘дымиться, испускать дым, куриться’ + -пэ (др.-тюрк. аффикс отглагольных имён результата действия) = түптэ

тыаһы үт. т. Ыраахтан иһиллэр, бүтэҥи саа тыаһа. ☉ Подражание глухому отрывистому звуку выстрела. Ыраах саа тыаһа «түп» тыаһаата
ср. кирг. түп ‘подражание глухому отдалённому, отрывистому звуку’

биирдэм тыас туохт. Бүтэҥитик биирдэ эһин, онно маарынныырдык тыаһаа. ☉ Произвести глухой выстрел или похожий на это звук
Саа тыаһа бүтэҥи соҕустук түп гыммытын Дайыыла иһиттэ. М. Доҕордуурап
Ардырҕай кэннинэн хааман иһэн, улахан хааһаҕын түп гына тэбэн кэбистэ. А. Сыромятникова

Даҕааһын уонна сыһыат күүһүрдэр эбиискэтэ, тү- диэн саҕаланар олохторго сыстар: түп-түргэнник, түптүбүргэс. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного и наречия, присоединяемая к основам, начинающимся на тү-: түп-түргэнник ‘очень скоро, мгновенно’, түп-түбүргэс ‘очень частый, непрерывный’. Түп-түргэнник кэлэ оҕус
□ Саа тыаһа түп-түбүргэс буола түспүтэ. Болот Боотур
ср. др.-тюрк., кирг. түп- ‘усиление к основам, начинающимся на тү-’

түбэ-таба биллибэт – туга-ханныга биллибэт; быһаарылла илик. ☉ Неопределённый; до конца не выясненный. Түбэ-таба биллибэт дьыала быһыылаах
ср. др.-тюрк. түп ‘дно, основание; корень; основа, сущность’

түптэ-түрүлүөн үрдүгэр — олус ыксалынан, тиэтэлинэн. ☉ В большой спешке, в горячке
Бырааттарбын түптэ түрүлүөн үрдүгэр түһэртээн ойутан туруортаатым. В. Иванов
Кыһаллыбыт киһи дьону түптэ түрүлүөн үрдүгэр түһэрдэҕинэ кыаллар баҕайыта ини. С. Никифоров
Тыраахтар бадарааҥҥа батыллыбытын истэн, биригэдьиир түптэ түрүлүөн үрдүгэр түстэ. С. Федотов