даҕ., кэпс. Хойуу, бөлөнүйэ хойдубут. ☉ Густой, превратившийся в сгусток
Абааһы кыыһа …… Түптэ кутурук, Түтүм тэллэх, Үөннээх өттүк, Үс сиринэн бөкчөгөр Бөлгөм өһөх уобуулаах Бөҕөлүкээн эмээхсин обургу. П. Ойуунускай

аат. Бырдаҕы үүрээри тугу эмэ (хол., киини) уматан хойуутук буруолатыы. ☉ Дымокур
Алаас тула өттүттэн түптэ буруота унаарбыт. Софр. Данилов
Утуйуох иннинэ боҕуруоскай түптэтинэн дьиэни ыһааран бырдаҕы кыйдыыгын. В. Фёдоров. Түптэ күөх минньигэс буруота Тулабар, сүрэхпэр дыргыйда. Чэчир-76
♦ Түптэ кутурук — фольк. 1) аһара сытыы-хотуу, эргичийэн-урбачыйан олорор; ааһар-куотар албастаах (үксүгэр Аллараа дойду абааһытын кыыһын этэллэр). ☉ Чрезвычайно непоседливый, вертлявый; неуловимый (обычно о девице Нижнего мира)
Түтүм ини тэллэх, Түптэ кутурук Кытаҕастай тыҥырах Кыскыйдаан бэйэлээх. Суорун Омоллоон; 2) олус түргэн сырыылаах. ☉ Очень скорый, быстрый
Түргэн сырыылаах түптэ кутурук диэн манныгы ааттыыллар. Р. Баҕатаайыскай
Түптэ саалын (саалла түстэ) көр саалын II. Саа тыаһа түптэ саалла түстэ. Н. Якутскай
Соҕотохто үлүгэрдээх тыас түптэ сааллыбыта. ФВС К
Буомба чугас соҕус сир дьигиһийиэр, от-мас титирэстиэр диэри түптэ саалынна. ССС. Түптэ тутум үөһүгэр түс – олус ыгылый, тугу эмэ суһаллык оҥор. ☉ Опешить, растеряться, делать что-л. очень быстро (букв. упасть в середину дымокура)
Бүтүн сыл аҥарын быһа им-ньим сылдьан баран эмиэ түптэ тутум үөһэ түһүү буолан эрэр. В. Яковлев
ср. др.-тюрк. түт ‘дымиться, испускать дым, куриться’ + -пэ (др.-тюрк. аффикс отглагольных имён результата действия) = түптэ

1. аат.
2. Үөрүүнэн, түргэнник, хамаҕатык, былдьаһан ылыы. ☉ Взятие, получение с радостью, нарасхват
   Бэйэтэ туох да иҥэ-дьаҥа суох, көнө-сымнаҕас, сүрэхтээх, үлэһит буолан, кинини ыал былдьаһыгынан киллэрэллэр. А. Софронов
   Сотору үчүгэй сакааһы ыларым буолуо, эрэннэрбиттэрэ, остолобуой истиэнэтин уруһуйдуом. Эн билбэккин, манна, биһиэхэ, сакаас былдьаһык. В. Гаврильева
   Манна ыт оҕото дэбигис көстүбэт. Булчуттарга ыт оҕото былдьаһык. И. Федосеев
3. Ыксаллаах, тиэтэллээх, кылгас кэмҥэ толоруллуохтаах элбэх үлэ, оннук үлэ бириэмэтэ. ☉ Большая срочная работа; время исполнения такой работы
   Билигин, сайыҥҥы үлэ былдьаһыгар, уһаат оҥоро олоруох киһи суох. А. Сыромятникова
   Бетонщиктар билигин, үлэ былдьаһыгар, сыбаарсык курдук буолбатахтар, өрөбүлгэ кытары үлэлииллэр. В. Яковлев
   Сопхуос хамбаайыньыардара быйылгы дьыллаах быйаҥ былдьаһыгар көхтөөх куоталаһыыга туруннулар. «Кыым»
4. даҕ. суолт. Былдьаһыкка сылдьар, былдьаһыктаах. ☉ Очень нужный, принимаемый нарасхват
   Холкуоспут күүрүүнэн Хомууру түмүктүүр — Былдьаһык үлэнэн Быйаҥы үллүктүүр. А. Абаҕыыныскай
   Айдааннаах Аан дойду былдьаһык ньууруттан Мин Икки уллуҥах миэстэни ыларбын Дойдубар норуоппар Тугунан боруостаан сылдьабын. Дьуон Дьаҥылы
   ♦ Былдьаһыкка түс — тиэтэл үрдүгэр түс, олус тиэтэй, ыгылый, түптэ түтүм үөһүгэр түс. ☉ Очень, сильно торопиться; пороть горячку. Ыксаан былдьаһыкка түһэн, баҕар, алҕас тахсыбыта да буолуо. Былдьаһыктаах кэм (күн) — ыктарыылах кэм (туох эрэ үгүс үлэни кылгас кэм иһигэр толороору). ☉ Горячая пора (день)
   От үлэтин былдьаһыктаах күннэригэр сүөһүлэрин сыл тахсар отун кыайан оттоммот, эбэтэр улаатан эрэр оҕото суох ыал отчуту наймыылаһарга күһэллэллэрэ. И. Аргунов. Сырдык-хараҥа былдьаһыга — сырдык-хараҥа икки арда, борук-сорук, үөл-дьүөл. ☉ Сумерки, сумрак; сумеречное время
   Биэлсэр нуучча оһох төрдүгэр сырдык-хараҥа былдьаһыгар сыстан, тугу эрэ суруйа турар Микиитэни одууласпахтаан баран, уол диэки илиитин уунна. Амма Аччыгыйа
   ◊ Былдьаһыгынан ыл — өрүһүспүт, үлүмнэспит курдук түргэнник, хамаҕатык ыл (атыылас). ☉ Брать (получать, покупать) нарасхват. Билигин эти былдьаһыгынан ылыахтар этэ