см. түҥэтэлээ =.

биэр диэнтэн төхт
көрүҥ. Сири дьон ахсаанынан түҥэтэлээн биэртэлиэххэ. Амма Аччыгыйа
Маайа бэрт наҕыл соҕустук саҥарасаҥара чэйин кутан биэртэлээтэ. Эрилик Эристиин

аат. Туохха эмэ наадыйар киһи. ☉ Человек, нуждающийся в чём-л.
Итиэннэ көмөҕө наадыйааччылар хайа кыалларынан уочарат тыыллар үһү. Софр. Данилов
Кулаактар сирдэрин ким наадыйааччыга түҥэтэлиэххэ. ПГИ БМС
Сопхуос даҕаны наадыйааччыларга барыларыгар хайаан тутатына мас тиэйиэй. А. Кривошапкин (тылб.)

сыһ. Мэкчиргэ курдук, мэкчиргэни санатардыы. ☉ Как сова, подобно сове
Сортуохап, Куонаан сирэйэ дьэс-алтан курдук дьэбидийэ түспүтүн, мыкыгыр төбөтө м э к ч и ргэлии лэкээриҥнии олорорун көрөн, т угу этэрин умнан, мух-мах буолла. А. Сыромятникова
Экскаватор хомуоһа Эрги чиҥниир мэкчиргэлии, Тааһы баһан Мас сыыналарга түҥэтэлиир. «ХС»

аат.
1. Сокуон бобор дьайыытын оҥортороору дуоһунастаах киһиэхэ харчынан эбэтэр малынан бэриллэр манньа. ☉ Взятка
[Манчаары:] Бэйэтэ буоллаҕына, бэрик бөҕөнү биэрэн, түүлээх бөҕөнү түҥэтэлээн туран, миигин түбэһиннэрбитэ. А. Софронов
Куоратынан, үрдүкү суутунан эргитиһэн, ороскуотун, хоромньутун, бэригин-туһаҕын кэрийбитэ. Күннүк Уурастыырап
Колчак кэмигэр икки уолун иккиэннэрин сэриигэ саллаатынан тутан бараары гыммыттарыгар, Юшмин ыстаарыстаҕа биир байтаһын ынаҕы бэрик биэрэн, уолаттарын сэриигэ ыыттарбатаҕа. Н. Якутскай
2. эргэр. Араас иччилэргэ, абааһыларга бэриллэр бытархай мал-сал, манньа; кэрэх эбэтэр хааннаах сиэртибэ (олоҥхоҕо). ☉ Дары, подношения мелкими вещами духам (местности, дороги и т. п.); жертвоприношение скота злым духам (обряд шаманизма); жертва духу войны (в олонхо). Ньургун Боотур үрүҥ көмүс кураахтаах бэргэһэтин кэҕис гыннаран, үҥүүлээх бэригин үстэ өрө анньар. П. Ойуунускай
Салама бөҕө ыйаммыт, бэрик бөҕө бэриллибит барҕа баай мас анныгар киппэтик оҥоһуллубут отуу дьардьамата турара. Л. Попов
Бэрикбэлэх ханна барбыта — үөһээ дуу, аллараа дуу куочайыттан биллэр. «Чолбон»

дьүһ. туохт. Түргэнтүргэнник, күүскэ тирэнэн, мадьаччы үктэнитэлээн хаамп (хол., ы а р а х а н ы к ө т ө ҕ ө н). ☉ Идти быстрыми шагами на полусогнутых, слегка расставленных или искривлённых ногах (напр., неся на руках тяжесть)
Чэпчэкитик дугунан өндөҥөлөспүт уолаттар, улахан баҕайы мас кытыйаны көтөҕөн мадьалыта с ы лдьан, сыалаах эти түҥэтэлээбиттэрэ. П. Аввакумов
Икки өттүттэн тутаахтаах сүүнэкэй хара иһити икки күлүк курдук киһи көтөҕөн мадьалытан к ү ө х о й у у р г а к и л л э р д и л э р. В. Чиряев
Ойоҕос аан аһыллыбытыгар эстэрээппэ дьахталлар икки улахан тимир илиискэ буспут эти буруолаппытынан мад ь а л ы т а н киллэрдилэр. «ХС»