сыһ. Тугу эмэ бобо, ыксары холбуу тутан (хол., кэлгий). ☉ Плотно, туго, крепко (напр., связать, свернув либо скрутив что-л. в трубочку)
Сотору соҕус буолан баран, түүрэ сууламмыт таҥаһы кыбыммыт Өкүлүүнэ киирэн кэллэ. Н. Павлов
[Лөгөнтөй] эргэ тииҥ саҕалаах, нэк истээх кылгас сонун синньигэс таҥас курунан түүрэ тардынна. П. Филиппов
Өссө аҕата тыыннааҕар ииппит ботуруоннара баарыттан хаһы даҕаны түүрэ харбаат, таһырдьа ыстанна. «ХС»
♦ Түөрт атаҕын түүрэ үктээбит — олус ырбыт, дьүдьэйбит (сүөһү туһунан этэргэ). ☉ Быть сильно истощённым, худым (о скотине)
[Томуйах] Түөрт атаҕын Түүрэ үктээбитинэн Түннүгү аннынан дьөгдьөрүйдэ, Тэмтэрийэ-тэмтэрийэ Тэлгэһэни иһинэн дээдэрийдэ. С. Васильев
Титиик ортотугар биһиги икки борооскуларбыт эрэйдээхтэр, моой-моойдоругар төбөлөрүн туора уурсан, түөрт атахтарын түүрэ үктээн, тоҥон өлөөрү тураллар эбит. Е. Макаров
Ынах сүөһү тиэргэнтэн тэйбэккэ, күлүк сири булан, түөрт атаҕын түүрэ үктээн, токуллан туран си буолуохтааҕар кэбиммитэ буолар. ТМ ДК

туохт.
1. Туох эмэ сымнаҕаһы, хаптаҕайы бэйэтин бэйэтигэр эрийэн төкүнүччү суулаа. ☉ Скручивать, скатывать, свёртывать что-л. в рулон, в трубочку (напр., бумагу)
Максим саҥата суох умса көрөн олорбохтоон баран, туран оргууй чөртүөһүн түүрдэ. Н. Лугинов
Көбүөрү харайарга түүрэн баран кураанах сиргэ уурарга сүбэлэнэр. Дьиэ к. Таҥаспытын эр-биир түүрэн, баайан, таһааран сыарҕабытыгар уурдубут. «ХС»
△ Тугу эмэ хомуйа сөрөөн биир сиргэ мус, холбоо (хол., оту). ☉ Собирать в охапку, валковать (напр., сено)
[Тойонуом!] Тоҕус салаалаах локуора күөх отто Түүрэн киллэрэҥҥин, Дьиэни отто хотоҕоһунан Тэлгээн күөгэтэн кэбис. Саха нар. ыр. II
Оту дьааҥылардыы икки хотуур суолун (барыы уонна кэлии) кэккэлэһэ түһэрин курдук охсор буоллахха, түүрэргэ ордук. «Кыым»
2. көсп. Кимтэн эмэ тугу эмэ модьуйан ыххай, ык. ☉ Принуждать, заставлять кого-л. сделать, совершить что-л. [Чунуобунньук] тоҕо таһыырга кыттыбаккын аны биирдэ эт диэн түүрдэ. С. Сарыг-оол (тылб.)
ср. др.-тюрк., кирг., тув., казах. түр ‘сворачивать, заворачивать, свёртывать’

туохт. Кими эмэ наһаа ыххай, кыһарый, суоһурҕанан туран дьаһалымсый, тойорҕоо. ☉ Набрасываться на кого-л. с руганью, наседать, нападать
Кини муннукка кириспит аҕабыыттаах ойууну ыкта-түүрдэ. Амма Аччыгыйа
[Бадаайкын] биллэр гына уордайан, ыган-түүрэн барбакка хам-түм күөмэйин сонотор уонна үгэргиир этэ. Д. Таас
Билбэт дьонум бэстилиэттэрин остуол үрдүгэр уурталаан кэбистилэр уонна миигин, ыган-түүрэн, ыйыта-ыйыта, ыххайан бардылар. Р. Кулаковскай

свёртывать, заворачивать; сматывать; көбүөрү түүр = свернуть ковёр; быаны түүр = смотать верёвку; утуйар таҥаһы түүр = свернуть постель.