Якутские буквы:

Якутский → Якутский

түөртүүр

аат. Урут сахаларга: сайын ынаҕы күҥҥэ биэстэ ыыр саҕана төрдүс ыам. В старину у якутов: четвёртый удой в летний период, когда коров доили пять раз в день
Күнүскүбүтүн ыан баран кээлтим, түөртүүрбэр барыах буолтум. Н. Неустроев
Чэ, бука, бүгүн түөртүүр икки киэһээ ынах икки ардыгар илдьээр. Суорун Омоллоон
Ийэбинээн титииккэ түөртүүр ынахпытын ыы сырыттыбыт. «Чолбон»
Киэһээҥҥи түөртүүр — төрдүс ыам (сайынын күнүс түөрт чаас саҕана). Четвёртый удой (около четырёх часов дня — в летний период). Киэһээҥҥи түөртүүргэ диэри дьэдьэннии таҕыста
Киэһээҥҥи түөртүүр саҕана, маҕаһыын айаҕар мустан турар дьон саҥалара ньамалаһа түстэ. В. Титов. Сарсыардааҥҥы түөртүүр — иккис ыам (сарсыарда уон чаас саҕана). Второй удой (около десяти часов утра — в летний период). Кыргыттар күлсэ-күлсэ сарсыардааҥҥы түөртүүрдэригэр тахсан иһэллэрин көрүстэ. Түөртүүр аһылык кэпс. – күнүскү уонна киэһээҥҥи аһылык икки ардынааҕы аһыыр кэм (күнүс түөрт чаас саҕана). Время еды между обедом и ужином (в четыре часа дня). Биһиги дьоммутугар тыаҕа таҕыстахпытына, эбэбит түөртүүр аһылыкка күөрчэх ытыйааччы. Түөртүүр омурҕан көр омурҕан. Түөртүүр омурҕан саҕана төннөн кэлэр инибит


Еще переводы:

түертээ=

түертээ= (Якутский → Русский)

разг. делать что-л. четвёртый раз; ынахтаргын түөртээ = подоить коров четвёртый раз; түөртүүр ыам время дополнительного удоя коров (около четырёх часов дня).

анньааччы

анньааччы (Якутский → Якутский)

ас диэнтэн х-ччы аата
Оттон оҕото Ньукуус баайдартан быһыллыбыт сирдэргэ быыс мас анньааччы буолбута. А. Федоров. Түөртүүр ыам чугаһыыта бадахтаах, быыс анньааччылар сүүс алта уон тоҕус дэһээтинэ сири мээрэйдээн бүтэрэллэр. Күннүк Уурастыырап

өҥүрээ

өҥүрээ (Якутский → Якутский)

туохт., түөлбэ. Хойутаа, бытаар (туох эмэ буоларын туһунан этэргэ). Опаздывать, задерживаться. Түөртүүрбүт өҥүрээтэ
Өр өҥүрээбэтэ, Амтаннаах астарын Арыгы аллааҕы Аҕала оҕустулар. А. Софронов
Өҥүрээбит оҕо — төрөппүттэрэ сааһыран эрдэхтэринэ төрөөбүт оҕо. Поздний, последний ребёнок (букв. запоздалый ребёнок).

ыадат

ыадат (Якутский → Якутский)

ыадай диэнтэн дьаһ
туһ. Дьөгүөрдээннээх Киргиэлэй эмээхсини көтөҕөн ыадатан аҕалан, оһох иннигэр сытыардылар. Амма Аччыгыйа
Трофим Оҕотоойоп куру-култаҕар бартыбыалы ыадаппытынан, мунааран турда. Софр. Данилов
Түөртүүр чэй саҕана тумул кэнниттэн Саххай Сааба от тиэйэн ыадатан иһэрэ көһүннэ. Л. Габышев

омурҕан

омурҕан (Якутский → Якутский)

аат.
1. От үлэтигэр сылдьан, сынньанар, аһыыр тохтобул. Перерыв (для отдыха, еды на сенокосе). Күнүскү омурҕан
Күөх быйаҥ үлүскэнигэр бу күүс үлэҕэ көлүллэн сылдьар дьон омурҕаннарын кэмигэр арааһы сэһэргэһэллэр. Софр. Данилов
Витя бүгүн, оҕонньору күнүскү омурҕаныгар баттаһыам диэн, сүр тиэтэлинэн кэлбитэ, оҕонньоро өссө да ходуһаттан тахса илигэ. Н. Заболоцкай
2. От үлэтигэр аһыырга, сынньанарга тохтобулга диэри үлэлиир кэм. Рабочий промежуток времени от одного перерыва до другого (на сенокосе)
Маҥнайгы күннэригэр биир эмэ омурҕан устата сүмэлээх күөх оту көҥдөйдүү дайбаамахтаан баран дьиэлэригэр тахсаллара. Н. Якутскай
Урааннаах уһун күнү Омурҕаҥҥа түҥэтэллэр. Маҥнайгы, иккис, үһүс, Туман түһүүтэ тахсаллар. Баал Хабырыыс
Түөртүүр омурҕан – от үлэтин үгэнигэр күнүс үс эбэтэр биэс чаас саҕана аһыыр, сынньана түһэр кылгас тохтобул. Небольшой перерыв на сенокосе для отдыха и еды в три или пять часов дня. Түөртүүр омурҕан кылгас буолар. Түөртүүр омурҕан кэнниттэн туман түһүүтэ тахсаллар
ср. бур. амаралга ‘отдых’

бысталан

бысталан (Якутский → Якутский)

бысталаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Амеба бысталанан ууһуур. ББЕ З
Күн түөртүүр ынах буолуута, муус бысталанан, устубутунан барар. Р. Кулаковскай
Хаарыан алар, хайа сахха, Халыҥ хаара бысталаммыт. Күннүк Уурастыырап
Былыр баанда саҕана Дьугдьуур хайа бу хоонньугар Бартыһаан бысталанан Өлбүтэ диэн сурах баар. «ХС»

күнүскүлээ

күнүскүлээ (Якутский → Якутский)

туохт. Ынаҕы күнүс эрдэ ыа (үксүгэр сайыҥҥы кэмҥэ). Доить коров в первой трети дня (обычно в летнее время)
Өкүлүүн эмээхсин Өкүүчэтиниин, ынахтарын күнүскүлээн баран, дьиэлэрин диэки хаамсан иһэллэр. С. Никифоров
Күн үөһэ ойуута, дьоммут күнүскүлүү иликтэринэ, тахсан дьэ аһаатыбыт. Э. Соколов. Арыт күнүскүлүүрүм, биитэр түөртүүрүм иннигэр утуйан, нуктаан ылааччыбын, оччоҕо эрэ табыллабын. Биэс т.

суускайдаа

суускайдаа (Якутский → Якутский)

туохт. Туох эмэ үрдүн суугунуур тыаһы таһааран сот, аал, аалан ыраастаа. Тереть, очищать какую-л. поверхность, шоркая по ней чем-л. [Кыргыттар хаптаһыны] аҕаларын уһанар бэрэстээгэр илдьэн устуруустаан суускайдаабытынан бардылар
Киэһэ түөртүүр саҕана ийэ мас бэлэм буолла. Айталын
[Александр] кинини кытта билигин кэргэнэ уонна Мария туох туһунан кэпсэтиэхтэрин түһээн да баттаппакка, бэрт суһал соҕустук суускайдаан бүттэ. Хоро Бүөтүр

һайдаа

һайдаа (Якутский → Якутский)

туохт. Сүөһүнү үүрэргэ «һай» диэ, «һай» диэн хаһыытаа. Погонять скот с криком «һай»
Түөртүүр ыамҥа, сүппүт ынахтарын булан иһэр дьахтар һайдыыр саҥата тыа баһынан дуорайан ааһар. Амма Аччыгыйа
Күн кылбайа тахсар — ынахтар маҥырастылар, бөтүүк хаһыытаата, ынаҕы һайдаатылар. Л. Попов. Кэннигэр ат туйаҕын тыаһа уонна һайдыыр саҥа иһиллибитигэр Ирбиһэх эргиллэн көрбүтэ, Хах баай хамначчыта Мамаай оҕонньор ситэн эрэр эбит. Уот ч.

сарсыардааҥҥы

сарсыардааҥҥы (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Сарсыарда күн саҕаланар кэминээҕи, күн саҕаланыыта буолар. Происходящий, совершаемый утром, по утрам, утренний. Сарсыардааҥҥы дьыбар
Сарсыардааҥҥы им сырдаан тиийэн кэллэ. Амма Аччыгыйа
Күн тахсыан иннинээҕи сарсыардааҥҥы салгын чэбдик уонна сөрүүн этэ. Далан
Күннээҕи түөрт ыамы сарсыардааҥҥы, күнүскү, түөртүүр уонна киэһээҥҥи ыамнарга араараллара. АНВ СТУ
2. көсп., поэт. Туох эмэ саҥа саҕаланар кэминээҕи. Относящийся к начальному, раннему периоду чего-л., к этапу зарождения чего-л.. Саха литературатын саҥа үөскээн эрэр сарсыардааҥҥы кэмэ
Таптыы көрө санаатым
Баҕар, эдэр олоҕум Сарсыардааҥҥы халлаанын Саһарҕата буолуоҕуҥ. П. Тулааһынап
Сарсыардааҥҥы аһылык — сарсыарда туран аһааһын, күннээҕи бастакы аһылык. Утренняя еда, завтрак
Лааҕыр оҕолоро сарсыардааҥҥы аһылыктарын аһыы киирдилэр. Дьүөгэ Ааныстыырап