м. I. (убеждение) тылга киллэрии, ылыннарыы; 2. (взаимное соглашение) кэпсэтии, сүбэ.

м. 1. (основное положение) принцип (ханнык эмэ теория, үөрэх, наука сүрүн ба-лапыанньата); 2. (убеждение, точка зрения) принцип, ылыммыт санаа; это против моих принципов бу мин ылыммыт санаабын утарар; # в принципе сүнньүнэн, уопсайынан.

1) см. да 1 1—7, 2 3; 2) образует модальные словосочет.: диэмэ (или этимэ) даҕаны ! и не говори! (согласие с говорящим); буоллун даҕаны ладно, пусть и так (согласие говорящего); буолумуна даҕаны конечно, так и должно быть (убеждение говорящего); син (или сөп ) даҕаны ну ладно (выражение согласия с оттенком вынужденности); айыы даҕаны ! что ты! (удивление, неодобрение, осуждение).

аат.
1. Ханнык эмэ түөрүйэ, үөрэх, мировоззрение (олоҕу, айылҕаны, уопсастыбаны өйдөөһүн систиэмэтэ) тирэҕирэр сүрүн төрүтэ. ☉ Основное исходное положение какой-л. теории, мировоззрения и т. д., принцип. Наука бириинсибэ. Эстетика бириинсиптэрэ
2. Тус бэйэҥ итэҕэлиҥ, көрүүлэриҥ. ☉ Убеждение, взгляд на вещи, принцип.
3. Туох эмэ устройствоҕа (оҥоһууга) сүрүн уратыта. ☉ Основная особенность в устройстве чего-л., принцип. Носуос бириинсибинэн үлэлиир механизм

сыһыан холб. Саҥарааччы этиллэр санаа булгуччу олоххо киирэр диэн эрэлин көрдөрөр. ☉ Выражает убеждение говорящего в осуществлении высказываемой мысли (непременно, обязательно, во что бы то ни стало, безусловно)
Эйигин хайаан да манна ыытыахтаахтар. С. Ефремов
Хайаан даҕаны бу түүн бүтэриэх кэриҥнээхпит, доҕоттоор! В. Яковлев

1. Норуот маассатыгар бэлиитикэ өттүнэн сабыдыаллыыр соруктаах үлэ; оннук үлэни тэрийии, ыытыы. ☉ Политическая деятельность среди масс, агитация
   Көрдүҥ дуо — өстөөх аҕытаассыйатыгар киирбэт буол. М. Доҕордуурап
   Сиидэрэп биирдэ нэһилиэк мунньаҕар Ураҕас-былааһы утары аҕытаассыйа ыытар диэн бэрт элбэх буруйу түһэрэн, кулаак оҥорон холкуостан батан таһаарарга боппуруос туруорда. Күндэ
2. Тугу эмэни кимиэхэ эмэ өйдөтүү, ылыннарыы, итэҕэтэн, өйдөтөн туохха эмэ угуйуу, уккуйуу. ☉ Убеждение, склонение кого-л. к чему-л. [Лэкиэс:] Олох кэрэтин эһиги да аҕытаассыйата суох бэйэм бэркэ билэбин. С. Ефремов

(ДАА, ДАҔАНЫ) ситим сыһыан холб. Саҥарааччы эмискэ өйдөөн, итэҕэйэн кэлиитин көрдөрөр. ☉ Выражает внезапную догадку, понимание и убеждение говорящего (так и есть, вот поэтому-то)
Бэйи-бэйи, ол ким эрэ сыыры таҥнары сүүрэн быластаан түстэ, ол иһин да, Хобороос! И. Гоголев
Оо, ол иһин да, тыаһы истибэт буолбуппун, сэрэйбитим ээ. Т. Сметанин
Ээ, ол иһин даа, кэм буолуо. Н. Габышев
Ол иһин даҕаны этэллэр ээ, дьахтар санаата аһынааҕар кылгас диэн. МНН

прил. 1. (не жидкий, не газообразный) кытаанах; твёрдые тела физ. кытаанах эттиктэр; 2. (не мягкий) кытаанах, хоччорхой; твёрдый хлеб хоччорхой килиэп; твёрдый карандаш кытаанах харандаас; 3. перен. (непоколебимый, непреклонный) кытаанах, бигэ, тыйыс; твёрдое решение бигэ быһаарыныы; твёрдый характер кытаанах характер; твёрдое убеждение бигэ итэҕэбил; 4. (решительный, уверенный) кытаанах, чиҥ; твёрдый шаг чиҥ хардыы; 5. (прочный, устойчивый) бигэ, туру ктаах, тирэхтээх; твёрдая опора бигэ тирэх; твёрдое знание дела дьыаланы бигэтик билии; 6. перен. (без нарушений, отклонений) бигэ, кытаанах; твёрдая власть бигэ былаас; твёрдая дисциплина кытаанах дьиссипилиинэ; 7. перен. (точно установленный) бигэ, халбаҥнаабат; твёрдые сроки бигэ бол-дьохтор; твёрдые цены бигэ сыана (государство олохтообут сыаната); # твёрдый знак кытаатыннарар бэлиэ; твёрдые согласные кытаанах бүтэй дорҕооннор.

I быстро расходуемый; хор ас быстро расходуемые продукты.
II модальное сл. 1) выражает различные чувства говорящего — лёгкое удивление, радость, восхищение, досаду и т. п.: хор, син бурдук бэркэ үүммүт ээ смотри, хлеба ведь довольно хорошо выросли; хор, бу үчүгэй вот, это хорошб; эһэ , хор, илими кытта көрөр медведь, вот даже и сети проверяет; хор, бүгүн барар буоллум видишь ли, сегодня еду; 2) усиливает, выделяет высказываемую мысль, обычно убеждение, обобщение, заключение: хор, сатыыллар эбит ведь они, оказывается, умеют; хор ол курдук буолар так-то вот и бывает.
III муз. хор; хорунан ыллаатылар они пели хором.

ситим сыһыан холб.
1. Бэриллэр санааны туох да эбиитэдоҕуһуола суох итинник диэн бигэргэтэн, туоһулаан этэри көрдөрөр. ☉ Выражает подтверждение, обоснование высказываемой мысли (и без того, и так уж)
Онто суох, ити дьахтар тыынын илиигэр ыларыҥ чугаһаан эрэр, быһыыта. Суорун Омоллоон
Ыл, хата, олорума — уолаттар балааккаларыгар маста кыстаа! Онто суох, эрбэспит үтүөбүтүгэр мастарын бары хоро таһан эрэбит. В. Яковлев
2. Кэпсэтээччи санаатын, тылларын кытта эмискэ сөбүлэһиини, ону итэҕэйиини көрдөрөр. ☉ Выражает внезапно возникшее согласие и убеждение в правильности мыслей и слов собеседника (да, действительно; да, конечно; в самом деле)
— Ээ, онто суох, оннук. Онон тугу гыналлар үһү. П. Ойуунускай
— Доҕоор, онто суох, саатар уолбутун үөрэххэ ыытыахха. И. Гоголев
— Онто суох, бурдук үүммэтэҕэ өр буолла. П. Егоров
3. Кэпсэтээччи тылыгар хап-сабар сөбүлээһини көрдөрөр. ☉ Выражает внезапное одобрение слов, поступков собеседника (то-то, вот хорошо)
Онто суох, хата ити оҕом улааттаҕына өйдөөх дьахтар буолара буолуо ээ. Эрчимэн