блёкнуть, увядать, чахнуть (о растительности); орохсуйбут от блёклая трава.

туохт. Үүнэриҥ тохтоон саһар, күөххүн сүтэр, кэҕин. ☉ Выцветать, увядать, сохнуть (о зелени). Ходуһа ото хагдаҥнаабыт

туохт. Урукку кэрэ үтүө көрүҥҥүн сүтэр, суһуктуйа, кэхтэ быһыытый. ☉ Блёкнуть, увядать
Өлөрдөөҕөр, киһи бэрдэ, Куттанабын өлбөөрөртөн. Күннүк Уурастыырап
Өйдөбүл сырдыгынан өрүһүйэ сатыыбын Эдэр сааһым өлбөөрбүт өҥнөрүн. Р. Баҕатаайыскай
Ырыа умнуллар, өтөх төҥүргэһэ хаалар, Үҥүү өлбөөрөр, тимири дьэбин сиир. «ХС»

туохт., кэпс.
1. Хаткуур, хагдарый (сир-дойду туһунан). ☉ Засыхать (о земле), увядать (о растительности)
Бу сир быйыл олус хатараабыт. СГФ СКТ
2. Дьүдьэй, ыр. ☉ Худеть, тощать, сохнуть
[Арыгы] Сылайбыты сылаанньытта, Тоҥмуту тонолутта, Хатараабыты хааннаата. Өксөкүлээх Өлөксөй

нареч. 1) быстро, срочно; үлэбитин суһаллык бүтэрдибит мы быстро закончили работу; бу суругу суһаллык тириэрт срочно доставь это письмо; 2) перен. разг. расторопно, быстро, проворно (рабо тать). суһугур светло-серый (о масти лошади). суһуктуй = 1) светать, рассветать; халлаан суһуктуйан эрэр светает; 2) перен. становиться белёсым; баттаҕа суһуктуйбут волосы его тронула седина; 3) перен. блёкнуть, увядать; от-мас суһуктуйбут растение завяло.

туохт. Сааһыр, кырдьа бар, сааһыран мөлтөөн бар. ☉ Увядать, блекнуть, терять свежесть (с возрастом)
Эр киһиэхэ иҥээҥниир Эрэйдээх бириэмэтэ ааспыт, Эмэнсийбит эрэйдээх. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сахам сирин айылҕата, Саҥалыы олоҕо, Салгына, уута, тымныыта… — Барыта эдэр, Эрдэ эмэнсийбэт буолууга Эмтээх ээ, быһыыта… Эмтээх! В. Гольдеров
Аҕа уонна орто саастаах көлүөнэ эмэнсийэрэ эмэнсийдэҕэ, муостуйара муостуйдаҕа. «Кыым»

туохт. Улаатан, үүнэн-сайдан иһэн төннөн хаал, буомур. ☉ Остановиться в развитии, росте; вырождаться, хиреть
Бэс ыйын саҥатыгар үс-түөрт түүн субурутан хаар хаһыҥнар буолуталаатылар, бурдук үлүйдэ, от-мас сиэмэтэ кэҕиннэ. У. Нуолур
Оҕо үлбүрүйбүт ыта кэхтэр. Онон ыты оҕоҕо оонньотор куһаҕан. И. Федосеев. Биир үөр сылгытын хас да уон сыл устата ханна да бычыгыраппакка үөскэтэр буоллаххына, ол сылгы төрүөҕэ кэлин кэхтэр. ҮБНЬТ
△ Хагдарый, күөххүн сүтэр (үүнээйи туһунан). ☉ Терять свежесть, увядать (о растениях)
Аҕыйах түүн хаһыҥныырын кытта от-мас номнуо кэхтибит, көтөр-сүүрэр аҕыйаабыт. Болот Боотур
Ичигэс кыһын буоларыгар от-мас хойутаан кэхтэр. И. Сосин
Күһүөрү бары-барыта кэхтэр, Арай эн өссө тупсан иһэҕин! Сибэккилэр
2. Чэгиэн көрүҥҥүн сүтэр, мөлтөө, эһин-быһын (хол., кырдьан, ыалдьан). ☉ Терять здоровый, цветущий вид, вянуть, увядать (напр., от старости, болезни)
Ийэбит …… туртайан барбыт чанчыгын астара саба түһэн, кэмэ-кэрдиитэ кэлэн, кэхтэн иһэр дьүһүнэ-бодото көстөн олордо. Эрилик Эристиин
Даайыс манна сүүрбэччэ саастаах эмньик эттээх эдэр кыыс сүктэн кээлтэ. Манна кэлэн кини маа бэйэлээх быыппастыгас эдэр бэйэтэ кэҕиннэ. Н. Заболоцкай. Биһиэхэ этэллэр: «Олоххут айанын Ортолостугут. Аны кэхтэргит эрэ кэлиэ…» Софр. Данилов
3. Кэннигинэн тэй, чугуй. ☉ Отступать назад, пятиться
Андаҕар кэриэспит биһиэнэ: Өлүөхпүт, — кэхтиэхпит кэриэтин. А. Абаҕыыныскай
Боробуос кэннинэн кэхтэ түһээт, дьүккүйэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Хорсун дьон диэн — бу олохторун ыар түгэнигэр кэннилэринэн кэхтибэт, алдьархай ааҥнаатаҕына тобуктуу түспэт дьон. ОАП ОТХ
4. Тохтоон, уурайан, бүтэн хаал. ☉ Останавливаться, прекращаться
[Кыргыттар] Кэргэннээх киһи диэбиккэ Кэрэхсииллэрэ кэхтэн хаалла. Өксөкүлээх Өлөксөй
Оҕонньор …… бачча улгумнук кэпсэтэн иһэн кэхтэн хаалар сатамньыта суоҕун өйдөөн, куорат олоҕундьаһаҕын ыйыталаһан, онуоха тугу истибитигэр күө-дьаа сэҥээрэн, төттөрү, ыалдьытын симитиннэриэх курдук буолла. П. Аввакумов
Лэгиэ уонна Нарыйа харахтарын кыайан көрбөттөр, симээбит эттэригэр куор ымынаҕа тахсан иһэн кэхтэн хаалбыт. «ХС»
5. көсп. Самын, суох буол, сүт-симэлий (үксүн поэзияҕа буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Увядать, утрачивать свое значение, смысл, сходить на нет (обычно употр. в отриц. ф. в поэзии). Кэриэһим — кэннибэр хааларым, Кэхтибэт кэрэкэ тылларым… П. Ойуунускай
Кэрэ ааспат, кырдьыбат, Өлбөт, сүппэт, кэхтибэт. С. Данилов
Саас-үйэ тухары кэхтибэт Саҥаны, кэрэни айыахпыт. Эллэй

туохт. Тугунан эмэ санааҕын сыыстаран эбэтэр куттанан урут сөбүлүүргүттэн, тартараргыттан арах, тэй. ☉ Отказаться от привязанности к комучему-л., чуждаться, сторониться кого-чего-л. (напр., от страха, обиды). Куттааннар кус уйатыттан салыйбыт, кэлбэт буолбут. Ынах оҕотуттан салыйаары гыммыт
□ Туораабыты тураах сиир, салыйбыты сарт сиир (өс хоһ.)
Маны барытын [булда бултуйбатын] оҕонньор хараҕым уота өһөн, илиитин эрчимэ эстэн эрдэҕэ, …… диэхтээбэт. Булчут үҥэр үрдүк таҥарата Баай Барыылаах салыйдаҕа, хоргуттаҕа диир. Амма Аччыгыйа
Сүрэҕим салыйбыт, итинник күтүрдэртэн саллыбыт киһибин. Аны иккиһин мин ордуум таһынан да ааспат буоллуннар. А. Сыромятникова
Тоҕо билигин миигиттэн салыйдыҥ, Туох буруйу оҥороммун кыыһырдыҥ? «ХС»
ср. кирг. солу ‘вянуть, увядать; ослабевать’, алт., монг. салу ‘отделяться, обособляться’, алт. йалык ‘стать скучным’

туохт.
1. Умайан бүтэн улахан төлөнө, суоһа суох буол (күүстээх уот умуллан барыытын этэргэ). ☉ Догорая, затухая, терять жар и яркость (об огне)
Тобук тардыстан, сөҕүрүйэн эрэр уотун чоҕун одуулуу олордо. Н. Лугинов
Оһох уота сыыйа сөҕүрүйэн, улам-улам харааран, балаҕан иһэ түлүк хараҥанан туолан испит. П. Аввакумов
Удаҕан таҥаһын …… уот сөҕүрүйбүтүн кэннэ сараҕыта уурдулар, бэрийдилэр. Н. Босиков
2. көсп. Уҕараан, төннөн уота-төлөнө суох буол, уостан бар (киһи иэйиитин этэргэ). ☉ Ослабевать, увядать, утихать, угасать (о чувствах человека)
Кинилэр доҕордоһуулара күн бүгүҥҥэ диэри сөҕүрүйэн көрбөккө, салҕана турар. И. Федосеев
Таптал уота сүрэххэр Сөҕүрүйдэ дуо бэлиэр? Айталын
Кини үөрэнээччилэригэр тустууга үйэлэрин тухары сөҕүрүйбэт таптал уотун умаппыта. ПП ОА

туохт.
1. Тунаархайдык, чаҕылхайа суохтук сырдаа, сырдаан көһүн. ☉ Тускнеть, тускло светить, тускло отсвечивать. Кыһыҥҥы күн туман быыһынан өлбөөдүйэр
□ Өрүс уутун өҥө ууллубут сибиниэс курдук өлбөөдүйэр. Н. Якутскай
Ый уота көһүүннүк, өлбөөдүйэ тыгар. В. Чиряев
2. Суһуктуй, урукку чаҕылхай кэрэ дьүһүҥҥүн сүтэр. ☉ Тускнеть, терять прежний яркий вид, блёкнуть, увядать
Улаанчык барахсан хаарыаннаах хараҕа өлөн өлбөөдүйэн хаалбыт. Амма Аччыгыйа
Кыыс Хотун үтүө мөссүөнэ өлбөөдүйбүт, оргууй хааман Мииккэ оҕонньор таһыгар олорон кэбистэ. А. Сыромятникова
Кыһыҥҥы күн өлбөөдүйбүт. С. Васильев
♦ Үрүҥ күн өлбөөдүйдэ — өлөр-хаалар күн буолла. ☉ Наступил критический момент, смертный час (букв. ясное солнце потускнело)
[Манчаары:] Маҥан күнүм балаадыйда, Үрүҥ күнүм өлбөөдүйдэ, Үтүө абаҕам өрүһүй! А. Софронов
Уһун олоҕу олороммун, Уйгу-быйаҥы тутуом диэн, Үөрэ санаабытым — Үрүҥ күнүм өлбөөдүйдэ. П. Ойуунускай
Масчыт-отчут дьон хаарыан күннэрэ харааран барбыт, үрүҥ күннэрэ өлбөөдүйэн испит. Софр. Данилов