удивительный, изумительный || удивительно, изумительно; сөҕүмэр көстүү изумительное зрелище.

прил. 1. остуоруйа; сказочные образы остуоруйа образтара; 2. (нереальный) олоҥхо; сказочная страна олоҥхо дойдута, олоҥхоҕо кэпсэнэр дойду; 3. (чудесный, удивительный) дьиктилээхий, сөҕүмэр; произошла сказочная перемена сөҕүмэр уларыйыы таҕыста.

узнавать новость; бүгүн дьикти сонуннанным я сегодня узнал удивительную новость.

1. нареч. (очень) уһулуччу; 2. в знач. сказ. безл. (удивительно) дьикти, сөҕүмэр.

даҕ., поэт. Киһини сөхтөрөр, уһулуччулаах. ☉ Вызывающий восхищение, восторг, удивительный
Мин сирим дьиктикээн көмүс күөх буоругар Күн уотун күлүмэ күрүлүү саккырыыр, Мин күндү сибэкким уран уус ньууругар Күн уота күлбэхтээн мичиҥнээн ылбахтыыр. П. Ойуунускай
Хайыай? Көрүлээҥ …… кини [Лермонтов] суорума суолланна, Үйэлэр тухары утуйда Дьиктикээн гений күлүмэ умулунна, айхаллаах венок хагдарыйда. В. Чиряев

даҕ., кэпс. Киһи сөҕүөн кур дук дьикти, дьиибэ. ☉ Удивительный, странный
Эмискэ күөл кытыытыгар муокас баҕайы оту көрөн, мин тохтуу түспүтүм. В. Гаврильева
Бу туох муокас кыыла муҥнаатаҕа буолуой миигин? М. Тимофеев
Баһаалыста, бу киһини кытта кэпсэтис эрэ. Улахан муокас суолу кэпсиир. «ХС»
ср. русск. диал. пакость ‘пакость; хитрость; удивительное дело’

көр сонун
Кэпсээбит солунун кэргэнэ соһуйа-өмүрэ истибэтэҕиттэн Дайыыла хайдах эрэ иһигэр кыһыйа санаата. Софр. Данилов
Семёнов судьуйа дьоһумсуйан олорон куоракка сылдьыбыт солунун сэһэргиир. М. Доҕордуурап
«Саха сириттэн туох эмэ солуну иһиттиҥ дуо?» — диэн ыйыттым. Т. Сметанин
ср. тув. солун ‘интересный’, алт. солун ‘удивительный, незнакомый’

даҕ. Киһи сөҕүөн-махтайыан курдук, дьиктилээхэй. ☉ Удивительный, поразительный, впечатляющий
Оччотооҕу оҕонньоттор дьиппиниһэн дьон да дьон. Ууһунааҕар ойууна сөҕүмэр, ойуунунааҕар ууһа саллымар. Н. Босиков
Сири-сибиири сөҕүмэр халыҥ, кэлим хаар ыга түһэн кэбиспитэ. В. Яковлев
Бу түөрт уон сыл устатыгар биһиги дойдубутугар сөҕүмэр кыайыылар ситиһилиннилэр. «Кыым»

1) случай, происшествие; событие; дьикти түбэлтэ удивительный случай; соһумар түбэлтэ чрезвычайное происшествие; 2) случай, положение дел; дьоллоох түбэлтэ счастливый случай; сөптөөх түбэлтэтигэр при удобном случае; туох эмэ буолар түбэлтэтигэр в случае чего; ханнык да түбэлтэҕэ ни в коем случае; түбэлтэ быатыгар или түбэлтэтин оҥорон к несчастью; 3) случай; факт; бу түбэлтэҕэ в данном случае; сорох түбэлтэҕэ в отдельных случаях; түбэлтэттэн түбэлтэҕэ от случая к случаю.

аат.
1. кэпс. Киһи туох эмэ аһы өр аһаабакка, ол аска баҕаланыыта, ону ахтыыта. ☉ Острое желание поесть то, что давно не ел
Саас хортуоппуй тоҥсугун саҕана баһаарга илдьэн атыылаан, дохуот киллэриниэхтээхтэр үһү. Р. Баҕатаайыскай
2. көсп. Саҥа иһитиннэрии, сонун. ☉ Нечто новое, новость
«Боруоҥҥа туох тоҥсук-нуомас баар?» — диэн Куонаан атыны ыйытта. Айталын
Суруналыыстыка инники күөнүгэр сылдьар аар суруксут туһунан бэрт ыраахтан сылдьан, туох тоҥсугу тобулуоҥуй? «ЭК»
◊ Тоҥсук илбис көр илбис
Улахан эдьиийбит иитиэхтээн төрөппүт, тимир биһиккэ биһиктээх тоҥсук илбискэ уһуйбут — сибиэннэрэ тоҕо суодуһан түстүлэр! Д. Апросимов
Тоҕус добун маҥан халлаан Тоҥсук илбис бииһин — Түптүйэ үөдэн түгэҕэр Түҥнэри тэптэҕим. Ньургун Боотур
ср. др.-тюрк. таҥсух ‘удивительный, необычный’, таҥсух аш ‘редкое, изысканное кушанье’