побуд. от астын = удовлетворять.

побуд. от хан=; удовлетворять; утаххын ханнар= утолить жажду.

туохт. Бэйэҥ туох эмэ наадаҕын толорун, сатаан кыанан сырыт, олор (кимтэн да көрдөспөккө, кими да көмөлөһүннэрбэккэ). ☉ Удовлетворять свою потребность в чём-л. самостоятельно (не обращаясь к кому-л., не прибегая к чьей-л. помощи)
Билигин дьиэм иһигэр, олбуорбар син ону-маны оҥосторчуччунар оҕонньорбун. «Чолбон»
Чуччунан хайдах эмэ олоробут. А. Чехов (тылб.)

аат.
1. Тардыһан, баҕаран туран туохха эмэ ылларыы, умсугуйуу (үксүгэр куһаҕан үөрүйэх туһунан). ☉ Страстное увлечение чем-л., пристрастие к чему-л. (обычно о пороке, дурной привычке)
Мин биир кыдьыкка ылларбыт сордоохпун. Ат сүүрдүүтэ. И. Федосеев
Кыра эрдэхпиттэн булка сылдьыспытым сэриилэһэрбэр олус көмөлөспүтэ. Билигин да ол кыдьыкпын бырахпаппын. ӨӨККҮ
Кыра-кыралаан табах тардар, арыгы иһэр кыдьыкка ылларбытым. «ХС»
2. Сыстыганнаах ыарыы, дьаллык (сүөһүгэ). ☉ Заразная болезнь (скота), эпизоотия
Кыһалҕабыт биир этэ. Сүөһү кыдьыгын хайдах кыайабыт. Эдэр төрүөх өлүүтүн хайдах тохтотобут. И. Данилов
Кыдьык өлүү Кыайан барда, Тумуу-сөтөл тунуйда, Дьаҥ-дьаһах тарҕанна. Тоҥ Суорун
Зооветеринарнай дьаһалларга өссө минеральнай уонна витаминнаах аһылыктарынан итиэннэ микроэлеменнарынан хааччыйыыны киллэриэххэ сөп. Итилэр тиийбэт буоллахтарына сүөһү араас кыдьыкка ылларар, иинэр-хатар, ыалдьар. АДГ СКУо
♦ (Курдьаҕаҕын хомун), кыдьыккын кыан, имэҥҥин иҥэрин түөлбэ. — дьаллыккын бырах, баҕаҕын хам баттаа, тутун, кыатан. ☉ Не поддаться соблазну, устоять перед соблазном, заглушить тягу к дурным привычкам (букв. собери своих насекомых, превозмоги свои вожделения, подави свои страсти)
Курдьаҕаҕын хомун, кыдьыккын кыан, имэҥҥин иҥэрин. Уолаттар бэйэлэрэ акаарытыйаннар, кыдьыктарын кыаммаккалар, хаартыга алдьаммыттар. Бэс Дьарааһын. Кыдьыккын тарҕат (таһаар) — имэҥҥин, баҕаҕын ханнар. ☉ Удовлетворять свое желание, страсть
Ыһыы иннинэ биир түүн куска хонон, кыдьыгы тарҕатарга сөбүлэспиттэрэ. Н. Апросимов
[Чымаан кинээс] …… ардыгар, кими эрэ дэлби кырбаан, онон кыдьыгын таһаарынара. Эрилик Эристиин
Халлаан хаһыҥнаан, кыдьыга тахсан, күн күөх дьүрүс халлааҥҥа куба курдук мөлбөйө уһунна. «ХС»
ср. п.-монг. кидьиг ‘эпидемия, эпизоотия’

аат.
1. Киһи сынньанар, көччүйэр баҕата. ☉ Стремление к праздному, беззаботному времяпрепровождению
Мин бу судургу бэлэҕим Чуҥкуйуо суоҕа эн хоскор, Уоскуйуу таҕылын билиммэт Уорааннаах үлэһит олоххор. В. Дедюкин
Сорох үлэлиир, иҥиир тараһа буолар, оттон кини кустаан таҕылын ханнарар, күн ортооҥҥо диэри утуйар. Н. Габышев
Бу уһун үйэтигэр эрэйи эҥээринэн тэлбит, дьолу, таҕылы булбатах, …… иннэ кылгаабыт киһи [Күһэҥэй] санаата киэҥин, холкутун, сүрэҕэ бөҕөҕүн. КНЗ ТС
2. Чэпчэки быстах таптал; имэҥирии. ☉ Легкомысленное отношение к любви; похоть
Таҕыл диэн тапталы хомотуу Дьадаҥы дууһалаах дьаабыта. С. Данилов
Быстах имэҥнээх таптал, Таҕылы тарҕатар саатал — Амынньыары умаппыт кэриэтэ Аҕыйахтык чачыгыраат бүтэр. И. Федосеев
♦ Таҕылгын тарҕат — 1) дуоһуйа сынньан, көччүй, дьаарбай. ☉ Отдыхать на воле (обычно гуляя, беззаботно проводя время)
Кинилэр [эмээхситтэр] уопсайынан да биһиги, уоппускаҕа сынньана кэлбит дьон, санаабыт астынан, таҕылбыт тарҕаан барарыгар баҕараллара. Далан
Көтөх ынах буоланнар, Тараһа бөҕө быһынна, Көрү-нары тарданнар — Таҕыл бөҕө тарҕанна. Күннүк Уурастыырап
Күөх Хонуу — Дьокуускай дьоно төрүт да таптыыр, киирэн дьаарбайан, таҕылларын тарҕатан тахсар саамай үтүө, мааны хонуулара этэ. Н. Заболоцкай; 2) имэҥҥин дуоһут. ☉ Удовлетворять свою похоть
Тулаайах, аҥаардас диэн атаҕастаан, сэнээн, таптаабат эрээри, таҕылгын эрэ тарҕатаары сыстаҥныыгын дуо? Болот Боотур
Ити баҕайыҥ ааһан иһэр көтөр буоллаҕа дии. Билигин ойоххо наадыйбычча ылан, таҕылын тарҕатан бүттэҕинэ, туран баран хаалыа. «ХС»
Таҕылгын таһаар — таҕылгын тарҕат диэн курдук. Көтөрү-сүүрэри кытта тэҥҥэ оонньоһон, сүүрэн-көтөн таҕылбын таһаарынарым. Н. Абыйчанин
Уһун кыһыны быһа тымныыга хаайтаран, муунту буолбут дьон таҕылбыт тахсыбыта. Сэмээр Баһылай
Үүт-тураан сарсыарда, Чэбдиккэ, чуумпуга Өр сылга ахтылҕан Таҕылын таһаара …… Үчүгэй да эбит Соҕотох дьаарбайар. В. Миронов

тук буол — туохха эмэ сөп буол, сөп буола тиий (үксүгэр буолбат ф-ҕа тут-лар). ☉ Быть достаточным, удовлетворять потребность в чём-л. в полной мере, хватать надолго (обычно употр. в отриц. ф.)
Бас-баттах тутуннахха туох айылаах ото тук буолуой? Далан
Максим Николаевич оччолорго аахсар хамнаһа тук буолбат этэ. «ХС»
Хоту дойду тыйыс айылҕата …… үүннэрбит маһын ньимси кэрдэн, туттан бараан хаттаан үүннэрэргэ биир киһи үйэтэ кыайан тук буолбат. ГКН КК; тук диэ — кимиэхэ эмэ сорудахта биэр, тугу гынарын соруй, көрдөрөн биэр. ☉ Указывать, предписывать, поручать кому-л. что-л. Аныгы дьон уруккулар курдук тук диэтиҥ да барыахтара суоҕа, барыстарын-ночоотторун ааҕыныахтара. Далан
«Эн кырдьыгыҥ диэн өрүү салалта тугу тук диэбитин хоту», — диэн биирдэ Черкоев эрэйдээх кэлэйэн эппитэ. Н. Лугинов
Кини тугу да тук диэбитин толоро үөрэммит аул дьахталлара, буорунан тамныытамныы, хап-сабар кыргыттары эккирэтиһэн сарыкынастылар. БТТ; тук курдук — бэлэм сылдьыбыт курдук олус улгумнук, түргэнник (хол., туохха эмэ сөбүлэн). ☉ Очень быстро, с готовностью, с лёгкостью (напр., соглашаться на что-л.)
Кыыс …… сорудаҕы тук курдук истэр. Р. Баҕатаайыскай
Уол тук курдук атыгар хатааста түһээт, халдьаайыны арҕаа өттүнэн киирэн сүүрдэн барбыт. Сэмээр Баһылай
Мин бачча үлэлэтэллэригэр баһыыба дии сылдьар киһи, тук курдук, сөбүлэһэр аакка сылдьабын. «Сахаада»
ср. др.-тюрк. тох ‘сытый’

туох
1. Мунньуллан, эбиллэн халыҥаан ис. ☉ Увеличиваться, расширяться в объёме, уплотняться
Суолларын ортолоон эрдэхтэринэ халлаан былыта хаҥыыр, күнү хаххалаан кэбиһэр, хаар түһэн ыһыллар. Н. Якутскай
Хаар аҕыйах хонук иһигэр биллэ хаҥаата, хаамарга сылаалаах. Сэмээр Баһылай
Биирдэ: «Күөл мууһа хаҥаабыт, муҥхалыыллар үһү», — диэн сурах иһилиннэ. ВА ИиТ
2. Элбээн, үксээн ис. ☉ Увеличиваться в количестве, приумножаться
Сүүс тыһыынча дьадаҥы хара көлөһүнүнэн биир баай үбэ-аһа хаҥыыр эбит. Амма Аччыгыйа
Маннык хоһуун айымньылаах үлэлээх кэлэктииптэр кэккэлэрэ хаҥаан истэҕинэ, олохпут өссө уйгуланыаҕа. ССП КҮФ
Кини үөр табалара хаҥаан иһэригэр тус бэйэтин көлөһүнэ тохтон эрэйдэммэт. П. Ламутскай (тылб.)
3. Улаат, дириҥээ, кэҥээн, сайдан бар (хол., билииҥ-көрүүҥ, ис кыаҕыҥ). ☉ Возрастать, умножаться, шириться, крепнуть (напр., о духовном богатстве, силе духа)
Дойдубут дуолан күүһэ Туругура турарыгар, Олохпут барҕа кыаҕа Ордук хаҥыырыгар — Санаа далааһына хабарын Саха барытын сатаатын! Күннүк Уурастыырап
Төрөппүт аҕа, ийэ аатын Түһэн эрэ биэримээриҥ! Хаамар хардыыгыт хаҥаатын, Охсор охсуугут чиҥээтин! Эллэй
Ис-духуобунай баайыҥ хаҥыырыгар көмөлөһөр дьарыктар. «Сахаада»
ср. др.-тюрк. хан ‘довольствоваться; приходить в соответствие с желаемым’,МНТ хаҥҕа, халх. хаҥга ‘удовлетворять’, бур. хангаха ‘снабдить’