1) становиться коротким, укорачиваться; күн кылгаата день стал коротким; сон кылгаабыт пальто стало короче; 2) перен. разг. быть стеснённым в чём-л.; үбүнэн кылгаа = быть стеснённым в средствах.

страд. от сарбый= 1) укорачиваться, быть укороченным (путём обрезания, обрубания); 2) перен. урезаться, сокращаться, быть урезанным, сокращённым (напр. о бюджете); 3) перен. тормозиться, замедляться, затягиваться, быть затянутым (напр. о деле).

туохт. Уһуу-уһуу кылгаан көһүн. ☉ Быть, казаться то длинным, то коротким, вытягиваться-укорачиваться
Бэл, күлүгүм хааман истэхпинэ, Остуоруйа аптааҕыныы уһууркылгыыр. И. Гоголев
Хаас моонньо, тумса, кыната уу долгунугар уһаан-кылгаан ибигирии хамсаата. Н. Заболоцкай

туохт. Кэриҥ, кээмэй өттүнэн көҕүрээ, кыра буолан көһүн. ☉ Уменьшаться в объеме, размере
Холкуос дьиэтэ-уота үксээн, үрдээн истэҕин аайы, кинилэр [Муҥуураптар] балаҕаннара улам кыччаан, иинэн, кирийэн иһэргэ дылы. Амма Аччыгыйа
Кини үөрэн мичээрдээбит сирэйэ өссө кыччаабыкка дылы буолбут. Далан
Ырааттахтарын аайы мончууктар улам кыччаан уу кырсын кытта силбэһэн хаалаллар. Н. Заболоцкай
△ Ахсаанынан аҕыйаа, аҕыйах буол. ☉ Уменьшаться, убавляться (в количестве, числе)
Өйдөтөбүт, эн эдэргин, тыыны ыҥыран аҕаллаххына, буруйуҥ чэпчиэҕэ, хаайыллар кэмиҥ кыччыаҕа. Н. Якутскай
Медицина үөрэҕэ сөҕүмэрдик сайынна. Эмтэммэт ыарыы ахсаана муҥутуурдук кыччыыр. Д. Токоосоп
Сопхуостар комплекснай пиэрмэлэригэр үлэһиттэр ахсааннара улам кыччаан иһэр. ПЕ ҮҮҮИ
△ Кылгаа, кылгас буол. ☉ Становиться короче, укорачиваться
Кырса ыырынааҕар кыччаата, Кутуйах уйатынааҕар куччаата. А. Софронов
Кыччаан барда дуу, тугуй, Тиийиэхтээх сирим арда. С. Тарасов
ср. др.-тюрк. кичиг, куманд. гиччи ‘маленький’

1. дьүһ. туохт. Төбөҕүн өрө көтөх; хантаччы туттан үөһэ диэки көр. ☉ Задрать, запрокинуть голову вверх
   Дьөгүөрсэ уулусса ортотугар тохтообута, …… өрө чолойбута. Н. Якутскай
   Мохсоҕол чолойон туран үрэр, бука, кырдьаҕас тугу эрэ булла быһыылаах. В. Чиряев
   Киһибит табыллыбыт таллан куоҕас курдук, миискэтин өрө туппутунан, чочумча өрө чолойон олорбохтоото. «ХС»
   △ Үөһэ диэки хантайан тахсыбыт курдук буол (туох эмэ тумса эбэтэр төбөтө). ☉ Быть вздёрнутым кверху (о передней части, носе чего-л.)
   Тыы үрдүк халлааҥҥа өрө көтөн эрэрдии, чолойбутунан өрө ыстанан иһэн аллара супту түһэн эрэрдии, таҥнары хойуостар. Эрилик Эристиин
   Холобура, нуучча хотуура өнчөҕө токур, төбөтө үөһэ чолойор. ПАЕ ОСС. Харыйа …… хаппыт аллараа мутуктарын уһуктара …… сииктээх, ардахтаах күҥҥэ үөһэ чолойон тахсаллар эбит. ИИП ТМОХ
2. сөбүлээб. Тугу да гынара, туох да кыһалҕата суох киһи курдук сырыт, оннук тутун. ☉ Выглядеть глупо, несуразно, нелепо, вести себя неразумно
   Кинилэр бу киэһэни быһа кэтэһэн чолойон олорторо. Эрилик Эристиин
   Саатар кэргэнэ кэлээт, итиилии түспэккэ эрэ, хонтуораҕа чолойдоҕо үһү. И. Егоров
   Туох тахсыаҕын онно [мунньахха] түүн буолуор диэри чолойон олордуҥ? Д. Токоосоп
3. сөбүлээб. Кими, тугу да кытта аахсыбакка, бэйэҥ эрэ билэргинэн, талбыккынан, бас-баттах сырыт. ☉ Вести себя своенравно, как вздумается, ни с кем и ни с чем не считаясь
   [Мэхээлэ:] Туоҕа да суох эрээри, икки илиини хармааҥҥа уктан баран, үөрэхтээҕимсийэн өрө чолойо сылдьарыттан туһа тахсыа суох ээ. А. Софронов
   [Балааҕыйа:] Нохоо, эмиэ Балбаах уолун кытта оонньуу чолойдуҥ дуо? Амма Аччыгыйа
   Баһаатай буолан кытарбыккын, чолойбуккун сотору кэмсиниэҥ. Л. Габышев
   ср. кирг. чолой ‘укорачиваться’