аат. Араас күчүмэҕэй, эрэй-муҥ. ☉ Лишения, страдания
Умса-төннө түһэр Улугурдан барда, Кыһалҕа-мүһэлгэ Кыһарыйан барда. Өксөкүлээх Өлөксөй

Киһини салгыт, улугурт (хол., үлэ). ☉ Быть надоедливым, отталкивающим (напр., о работе)
Түүтэҕи куоластыыртан ордук бириинчик, киһини сүрэҕэлдьэтэр үлэ баарын өйдөөбөппүн. Н. Босиков

көһүт I 1 диэнтэн хай
аата. Сүүнэ кутталынан көһүтүү буолла. Кини [Балааҕыйа эмээхсин] тус бэйэтинэн тиийэн кэлэрэ дьулаан суол. Амма Аччыгыйа
Күн-дьыл ууна уһунна Улугурдар көһүтүүгэ. С. Данилов
Көһүтүү диэн кыһалҕа Аргыстаһар буолла, аны Арахпакка, ыыппакка. С. Тарасов

татымсый диэнтэн дьаһ
туһ. Уопсастыба олоҕор кыттыспакка, муҥ саатар ханна эмэ сылдьан аралдьыйбакка, дьиэ улугурдар үлэтигэр, хотон ыытыгар-дьаарыгар умса анньыллыы — барыта кини [саха дьахтарын] сааһын сарбыйбыттара, өйүн-санаатын татымсытара. ФЕВ УТУ

даҕ. Чэпчэкитик уунар, уһуур, тэнийэр дьоҕурдаах. ☉ Легко растягивающийся, удлиняющийся (напр., о резиновом изделии). Бу эрэһиинэ сунуур уунумтуо баҕайы
□ Уһун кэпсэтиилээх Уопсай мунньах, Уунумтуо эрэһиинэни Ууннары тарпыттыы, Уһаантэнийэн Улугурдуох курдук буолла. Р. Баҕатаайыскай

туохт. Ааспакка-арахпакка саҥар, сэмэлээ, мөх-эт. ☉ Ворчать, брюзжать, бухтеть, шипеть постоянно
Кэпсэтиэн кэриэтэ кэнийэр, Утутуон кэриэтэ улугурдар, сынньатыан кэриэтэ сынньар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кэлэйбит сирэ — кэлэктиип, Өлөр өстөөҕө — үлэ, Кэнийэр киһитэ — кэргэнэ, Ыстыыр ыаһа — ыаллара. Күннүк Уурастыырап
Биһигини бүгүн үлэҕэ тахсыбатылар диэн төһө эрэ кэнийэн эрэллэр буолла. М. Доҕордуурап

санньыар II диэн курдук
Убайын туһунан санаатаҕына, Иннокентий Петрович сүрэҕин туох эрэ …… бобута тутарга дылы гынар. Этигэр-хааныгар улугурдар санньылҕан нүөлүйэн киирэр. М. Ефимов
Сирдьит уол ыллыыр биир кэм энэлгэн Сахалыы санньылҕан ырыатын, Манна да көҥүл буурҕата дэбилийэн Уларытыа хамначчыт дьылҕатын. «ХС»

даҕ. Күүһэ-сэниэтэ суох, улаханнык сылайбыт, илистибит. ☉ Обессиленный, выбившийся из сил
Сэниэлээх киһи сылбаахы кырдьаҕаска көмөлөстөҕүҥ дии. Н. Борисов
Ый кэриҥэ ыйааһыммын тутан, адьас сэниэтэ суох, сылбаахы киһи киирэн, Спартакиадаҕа тустубутум. ПП ОА
◊ Сылбаахы буол — өр кэмҥэ улаханнык илистиэххэр диэри үлэлээн, айаннаан эбэтэр тугунан эмэ дьарыктанан күүскүн, сэниэҕин эс. ☉ Выбиться из сил, устать как собака, переутомиться
Түөрт күнү быһа отучча көс сиринэн эргийбит ат бэйэтэ даҕаны адьас сылбаахы буолбут. Болот Боотур
Субуруччу хас да күрэхтэһиилэргэ кыттан уонна наһаа эрчиллэн, адьас сылбаахы буолан хааллым. ССТ
Саллааттар аччыктаан куртахтара курулуйара улам күүһүрэн иһэр, сорохтор букатын сылбаахы буоллулар. А. Данилов. Сылбаахы курдук — сэниэтэ суох. ☉ Обессиленный, выбившийся из сил. Баҕар ыалдьаары гыммытыҥ буолуо, ол иһин сылбаахы курдуккун. П. Авакумов. Сылбаахы оҥор — сэниэтин эс, улугурт. ☉ Выбить из сил, изнурить, ослабить
Аас-туор олох сабарай кынатынан бигээн улугурда, утута, сылбаахы оҥоро сатыырга дылыта. Ф. Постников
Ахатайы урут даҕаны бу кэм сылбаахы оҥорор этэ, билигин адьас сабыһынна, бииртэн биир ыарахан санааҕа ылларда. Эҕэрдэ СС

аат., эмп. Бэссэстибэ састаабын чинчийии, быһаарыы. ☉ Изучение, определение состава вещества. Ыалдьыбыт киһиттэн хаан аналиһын ыллылар
□ Чорооноп лабораториятыгар, төһө да киһини улугурдар аналиһы күн аайы оҥордор, үөрэкөтө барара. Г. Угаров
[Кууһума] төһө даҕаны харахха көстөр көмүс суоҕун иннигэр, лабораторнай анализ тугу эмэни көрдөрөр ини диэн, ылбыт боруобаларыгар эрэнэ саныыр. Тумарча
Бүгүн мин Сергей Викторович анализтарын, синиимэктэрин сиһилии көрдүм. Көннөрү гастрит — онтон атын туох да ыарыыта суох. «ХС»

туохт. Өсөһөн, утарылаһан туох баар күүскүнэн, илииҥ-атаҕыҥ күүһүн муҥунан түс эбэтэр тугу эмэ өсөһүннэри ас, үт. ☉ Упираться, упорствовать, упрямиться; толкать или тянуть что-л. изо всех сил
Оннук хам баттаппакка чирэһэн турбут. М. Чооруоһап
Наарталар киһи салайарыгар, тарыырдыырыгар бэриммэттэр. Уолаттар чирэһэллэригэр илиилэрэ-атахтара бүтүннүү улугурда. ВВ ЫСЫ
[Тустууга] көтөҕөн баран түҥнэри быраҕаары чирэһэ сылдьар киһини Докторов били биэрэ сылдьар атаҕынан түөрэ тэбэн кэбистэ. «ХС»
♦ Өһөс да чирэс көр өһөс I
«Өһөс да чирэс!» — өрдөөҕү өс, Ол эрээри эн биири өйдөө: Өһөспүт эрэ өрөгөйдөөбөт ээ! Урсун
Билигин баҕас өһөс да чирэс, билэ-билэ тоҕо тахсан биэрэн быстардаҕай. «Кыым»