несов. 1. см. одеться; 2. таҥын, таҥын-тутун; уметь одеваться сатаан таҥын.

несов. 1. айаннаа, сырыт; ездить на оленях табанан айаннаа; ездить за город куорат таһыгар тахса сырыт; 2. (уметь пользоваться чём-л.) миин; ездить на велосипеде велосипеды миин.

1) уметь говорить, обладать даром речи; 2) начинать говорить (о ребёнке); 3) перен. напрашиваться; проситься; просить, выпрашивать; үөрэххэ тыллан = проситься на учёбу; тылланан ыалдьыттыы барда он напросился в гости; тылланан аһаа = выпросить еду.

несов. 1. хатааһылаа, күүлэйдээ-кататься на автомобиле автомобилынан хатааһылаа; кататься на велосипеде 1) (совершать прогулку) велосипедтаа, велосипедынан хатааһылаа; 2) (уметь управлять) велосипеды (сатаан) миин, велосипеды (сатаан) тэп; кататься на коньках хаҥкылаа, хаҥкыта тэп; кататься на лыжах хайыһардаа; кататься на лодке оҥочонон хатааһылаа; 2. (валяться) үҥкүрүй, төкүнүй; кататься по траве окко төкүнүй; кататься от боли ыарыыгыттан сиргэ төкүнүй; # кататься со смеху күлэн быара суох бар.

1) быть главой; управлять, руководить чём-л., возглавлять что-л.; кини заводу баһылыыр он руководит заводом; 2) владеть чём-л., быть хозяином чего-л.; былыр бу ходуһаны ким баһылыырай ? кто владел в старину этим лугом?; 3) владеть, уметь пользоваться; техниканы баһылаа = владеть техникой; хаc да омук тылын баһылаата он овладел несколькими иностранными языками.

туохт. Үчүгэйдик ыллыыр эбэтэр сатаан ыпсаран саҥарар буол. ☉ Уметь хорошо петь или складно говорить
[Чооруоһап] Иэдэстэрэ Итийдилэр, Икки имнэрэ Тэтэрдилэр Кыыс курдук Кыл күөмэйдэннэ, Мөссүөнэ бүттүүнэ Мүөттээҕэр минньийдэ. П. Тобуруокап
[Нэтээгэ:] Туйаарар барахсан Тойугар үөрэттэрэр Туһалаах буолуо этэ …… Көлүөнэ да ыччаттарым, Көкөбуурай аймаҕым Көйгө аатын киэргэтэр Күөмэйдэниэх этилэр. «ХС»

туохт. Кими эмэ кытта сыһыаҥҥар тапсыс, тапсыһан сыһыаннас. ☉ Ладить с кем-л.
Ол курдук сатаспат буола-буола олоруоххут кэриэтэ арахсан хааллаххыт дии. А. Софронов
[Үчүгээйэп:] Эн биһикки сатаһымаары гынныбыт. Арай үрдүкү тэрилтэ быһаардын. С. Ефремов
△ кэпс. Тугу эмэ оҥорорго, көрөргө табылын, сатаа. ☉ Уметь обращаться с кем-чем-л. (напр., с животным)
Кинилэри [сылгылары] кытта Өрүүҥкэ син сатаһар этэ. Дьүөгэ Ааныстыырап

туохт.
1. Туох эмэ ньуурун кылааккай буолан көстөрүн курдук оҥор. ☉ Делать какую-л. поверхность ровной, гладкой
Саһыл кини [Бөрө] атаҕын салаан ньылаарыппыт. Баас өр буолбакка оһон барбыт. «ББ»
2. көсп. Бэйэҕэ туһалаах буоларын курдук гына сатаан саҥар. ☉ Уметь льстить, сглаживать «острые углы» для своей пользы
«Баһыкаан, эн өйдөөх уолгун. …… Ити мин кистээн бултуур ньымабын биллэхтэринэ, балык саппааһын дьэ аччатыахтара турдаҕа дии», — диэн ньылаарыта олордо. «Чолбон»

туохт. Эбии уоҕур, күүһүр, улаат. ☉ Усиливаться, нарастать
Ардах, былыта тэнийэн, эбии сытайбыт. Күннүк Уурастыырап
Таһырдьа буурҕа ордук сытайар, күүһүрэр, эҥин-эҥинник энэлийэр, иһиирэр. Н. Якутскай
Оттон ытыктыырым дуу, таптыырым дуу сыл-хонук аастаҕын аайы ордук сытайан иһэр. «ХС»
ср. с.-юг. чыта, монг. чадах, тув. шыдаар ‘мочь, иметь силы, уметь’, хак. сыда ‘терпеть, выносить; быть в состоянии что-л. сделать’, алт. чыда ‘терпеть, выносить; справляться, быть в состоянии что-л. сделать’

I несов. 1. кого-что, о ком-о чём (иметь сведения) бил; об этом я знал давно ол туһунан мин өртөн билбитим; как я могу об этом знать? мин ити туһунан хайдах билиэхтээх-пиний?; я знаю, вы были там эн онно сылдьы-быккын билэбин; 2. что (обладать знанием чего-л.) бил; знать язык тылы бил; 3. что (уметь) бил, сатаа; знать ремесло идэни бил; 4. кого (быть знакомым) бил, билис; я его совсем не знаю мин кинини букатын билбэппин; 5. что (испытывать, переживать) бил, буол; он не знал усталости кини сыланары билбэт этэ; # дать знать о себе бааргын биллэр; знать меру сиэри өйдөө, сиэртэн тахсыма; знать не знаю букатын билбэппин; почём знать? или как знать? туох билиэй?