II м. разг. (умышленно ранивший себя) соруйан ытыммыт киһи.

сов. и несов. 1. кого-что на что (подстрекнуть) провокациялаа, киксэр; 2. что (умышленно вызвать) киксэр, оҥортор; провоцировать войну сэриини оҥортор.

частица препозитивная усил., присоединяется к нек-рым словам, начинающимся со слога со=: суос-соҕотох а) совсем один, один-одинёшенек; суос-соҕотох айаннаатым я ехал совсем один; б) один-единственный; ыал суос-соҕотох оҕото один-единственный ребёнок в семье; суос-сыгынньах совершенно голый; суос-соруйан умышленно, злонамеренно; итини суос-соруйан оҥордо он это сделал умышленно.

I. прич. от рассчитать; 2. прил. (умышленный) соруйан оҥоһуллубут; рассчитанная грубость соруйан оҥоһуллубут куруубай быһыы.

частица препозитивная усил., присоединяется к нек-рым словам, начинающимся со слога со=: собус-соҕотох а) совершенно один, один-одинёшенек; собус-соҕотох кэллим я пришёл совершенно один; б) один, единственный; собус-соҕотох оҕом мой единственный ребёнок; собус-соруйан умышленно, нарочно; итини собус-соруйан оҥордо он это сделал нарочно.

туохт., кэпс. Кими, тугу эмэ (хол., ыты) элэктээ, хаадьылаа, тыыхайдаа. ☉ Умышленно злить кого-л., раздражая чем-л., дразнить
Бииргэ үөрэнэр табаарыстарым мин ньиэмэс курдугум иһин «Герман — ньиэмэс!» диэн тыраханьыы гыналлара. Н. Якутскай
русск. тряхани

прил. 1. (обладающий сознанием) өйдеөх, өйдөөх-санаалаах; человек — существо сознательное киһи — өйдөөх-са-наалаах харамай; 2. (осмысленный, разумный) өйдөммүт, өйдөөх, бэйэ өйдөөн (оҥорор); сознательный возраст өйдөммүт саас, өйү туппут саас; 3. (обладающий сознательностью) өйдүүр, билиилээх-көрүүлээх; сознательный человек өйдүүр киһи; 4. (преднамеренный, умышленный) өйдөөн туран (оҥоһуллар), билэ-билэ (оҥоһуллар); сознательная задержка билэ-билэ тутуу (хойутатыы).

Даҕааһын, дэҥҥэ сыһыат күүһүрдэр эбиискэтэ, со- диэн саҕаланар олохторго сыстар: собус-соҕотох, собуссоруйан. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, реже наречия, присоединяемая к основам, начинающимся на со-: собус-соҕотох, ‘совершенно одинокий’, собус-соруйан ‘умышленно, нарочно’
Кыһыннары-сайыннары манна собус-соҕотоҕун олороохтуубун. Амма Аччыгыйа
Хотуна арыт собус-соруйан, кинини иһиттин диэн, дьоҥҥо кэпсиир. Н. Якутскай
Кинилэр этэрээккэ собуссоҕотох кыыс баарын билэллэрэ да, аатын-суолун билбэт этилэр. А. Сыромятникова

1. аат. Мэник-тэник быһыы, тыл-өс, хаадьы; оонньоон эбэтэр соруйан тугу эмэ тиэрэ оҥоруу. ☉ Шалость, шутка, проделка, проказа
   Мэнигэ бэрдиттэн Мэлээйкэ диэн хос ааттаммыт Проня Захаров …… үгүс араас дьээбэлэри, баракаастары оҥорорун ааҕан сиппэккин. Г. Колесов
   Эдэрбиттэн кытаанахтык ииппиттэрэ, ол-бу марайсарай дьээбэни сөбүлээбэт дьахтарбын. Н. Габышев
   Биирдэ кини ол-бу дьээбэтэ аһары баран, ыраахтааҕы кинини ыҥыртаран ылан: «Аны эн мин сирбэр үктэнимэ!» - диэн үүрэн таһаарбыт. ҮҮА
2. даҕ. суолт.
3. Тута-бааччы өйдөммөт, киһи дьиибэргиир. ☉ Вызывающий удивление, непонятный, необычный
   Уолаттар дьэ кинини ыйан-хайан көрдүлэр. Эҥин араас дьээбэ боппуруостары да биэртэлээтилэр. Софр. Данилов
   Миичэкэ да өйдөөҕүн өйдөөх этэ да, дьээбэ кыдьыкка булларбыт киһи этэ. А. Сыромятникова. Аан тутааҕын үрүҥ кумааҕы салпыакканан тутан баран аһар дьээбэ киһи диэтэҕин. Ыҥырар ы
4. Оонньоон эбэтэр соруйан (хос толкуйдаах, түгэх санаалаах буолан) атыннык, тиэрэ оҥорорун, тыллаһарын сөбүлүүр (киһи). ☉ Ведущий себя или говорящий с вывертами, шиворот-навыворот (в шутку или специально, умышленно)
   [Бүөччээн оҕонньор] далаҕа, сааһын тухары дьээбэ, үөннээх бэлэс миигин, күн судаар …… итэҕэллээх кулутун үөҕэн үөттэ. П. Ойуунускай
   Сеня, дьээбэ муҥутаан, Айаан суоҕар Мишаны сууст [уура]. Н. Лугинов
   ◊ Дьээбэ хаата кэпс. - дьээбэнихообону сөбүлүүр, куруук дьээбэни оҥоро уонна дьээбэтик тыллаһа сылдьар киһи. ☉ Мастер на проказы, проделки, шутки, охотник до них, шутник, проказник
   Ылдьаа ол иһин, эдэр уонна дьээбэ хаата киһи быһыытынан «туохтааһыны» этиитин ахсын туттара. «ХС»