с. 1. сулардааһын, сыһытыы; 2. перен. уодьуганнааһын.

сов., обуздывать несов. кого-что 1. (лошадь) сулардаа, үүннээ, сыһыт; 2. перен. уодьуганнаа.

уодьуганнаа диэнтэн х-ччы аата
Туругурдуннар лүөччүктэр — улуу куйаары уодьуганнааччылар! И. Данилов

туохт., фольк. Уһуннук охсуһан сиһиктэс, хаан-хааҥҥын тохсус. ☉ Ввязываться в нескончаемую ссору или затяжную драку, иногда с кровопролитием
Уодьуганнаан охсуспакка …… Отут түүннээх күнү мэлдьи Охсуһан улайдастылар. П. Ядрихинскай

уодьуганнаа диэнтэн дьаһ
туһ. [Луоһарда:] Ити Манчаары хара түөкүнү мин баар буоламмын уодьуганнаттым. И. Гоголев
Бардам быһыытын уодьуганнатан элиэ ыксаата. ИН КК

уодьуганнаа диэнтэн атын. туһ. Сылгыбыт уодьуганнанан, уоскуйбукка дылы буолла
□ [Аҕам] төһө да тэрилтэттэн тэрилтэҕэ көстөр, үлэлээбитэ буолан сүөдэҥниир буолан, уодьуганнамматаҕа. П. Степанов
Бардам быһыы кимиттэнтугуттан тутулуга суох уодьуганнаныах тустаах. «Кыым»

ж. үүн; надеть на лошадь узду акка үүнү кэтэрт; # держать в узде уодьуганнаан сырыт, үүннээ-тэһииннээ.

1. тохтоо диэнтэн дьаһ. туһ. Оҕонньор атын тохтотон, муоһатын Тогойкиҥҥа туттаран кэбистэ. Амма Аччыгыйа
   Кыыс, билигин тохтотуо диэн өрүһүспүт курдук, түргэнтүргэнник кэпсиир. Н. Лугинов
   Эдэр төрүөх өлүүтүн хайдах тохтотобут? М. Доҕордуурап
2. Кими, тугу эмэ буой, уодьуганнаа, иннин ыл. ☉ Приостановить, унять, обуздать кого-что-л., укротить что-л. (напр., огонь)
   [Силип Силипсиэп:] Мин бэрэссэдээтэлим быһыытынан, эһигини тохтотобун, түксүҥ, кэпсэтимэҥ. Күндэ
   Дьорҕоотура турбутун — Чолоҥнуурун тохтотуҥ. Эллэй
   Кэнники Кэрэхтээх тумул сирэйиттэн утары уот ыытан, тоҕус сорунан [уоту] тохтотоллор. М. Доҕордуурап
   ◊ Хараххын тохтот — туохха эмэ болҕомтоҕун уур, тугу эмэ таба көр. ☉ Обращать внимание на что-л. Оҕонньор саҥата-иҥэтэ суох көрдөһөн, көрөистэ турарыгар хараҕын тохтотон ылаат, …… атын киһини ааттаата. Амма Аччыгыйа

туохт.
1. Тугу эмэ суох оҥор, сүтэр. ☉ Уничтожать, терять что-л. Аспытын барытын мэлиттибит
 Бирикээсчиттээн сылдьаммын биэс тыһыынчаны мэлитэн үс сы л олорон турардаахпын. М. Доҕордуурап
Оҕон ньор суругу былдьаан ылыа, мэлитиэ. Н. Габышев
[Оҕонньор уолугар:] Ти һэх табаларбытын мэлиппиккин! Туох ааттаах эйигин уодьуганныа буолуой? «ХС»
2. Кими, тугу эмэ суох оҥор, өлөрөһөр. ☉ Уничтожать, убивать, губить, ли шать жизни кого-л.
Аҕабын күн сириттэн мэлиппит фашистарга абарабын. И. Федосеев
Кинини доҕотторун кытта бииргэ Киһи Уҥуохтаах тумулга мэлиттэхтэрэ диэн сүрэхтэрэ сэрэйдэ. А. Сыромятникова
3. көсп. Тугу эмэ иҥсэлээхтик сиэ, аһаа. ☉ Уничтожить, слопать, умять
Хабырыыс биир собону сиэн бүтэриэр диэри [Тыаһыт] уонча собону мэлиттэ. И. Гоголев
Мин өтөр буола-буола киниэхэ дьарҕааны кыыратабын, кини ону мэлитэн иһэр уонна арахсар аата суох. Н. Заболоцкай
Аҕалара толору иһиттээх-хомуостаах остуол уһугар олорон, икки кэтилиэти мэлиттэ. Н. Габышев

1. аат. Тугунан эмэ эргинии, эргиэн биисинэһэ. ☉ Занятие торговлей, бизнес
   Түмсүү аата да этэрин курдук, тимир суол кэллэҕинэ дьоҕус уонна орто урбааҥҥа сөптөөх усулуобуйаны тэрийии тула дьүүллэстилэр. «Кыым»
   Ол кэннэ «Былаас уонна биисиинэс» диэн урбааны өйүүр мунньах ыытыллыбыта. «Саха с.». Урбаан, бырамыысыланнас уонна тырааныспар салаатыттан бу нүөмэргэ эрийэн билсиҥ. «Сахаада»
2. даҕ. суолт.
3. Эргиэн биисинэһинэн, эргиниинэн дьарыктанар. ☉ Занимающийся торговлей, торговым бизнесом
   Саҥа табаар Сыаналааҕын, үчүгэйин Билсэр дьонноругар Уон тарбах уунуута оҥорор Урбаан бэрэдэбиэстэри Уодьуганнаан иһиэххэ. Р. Баҕатаайыскай
   Тыа хаһаайыстыбата уонна урбаан министиэристибэтэ үтүө дьыала чэрчитинэн бэриллэр үп барыта биир сыалга-сорукка туттуллуутун болҕомтоҕо ылыахтаахтар. «Кыым»
4. көсп. Оҕуруктаах, эргитиилээх өйдөөх. ☉ Оборотистый, расчётливый. Огдообо Торговкина майгы-сигили өттүнэн эдэрдэри сатарытар урбаан өйдөөх. Р. Баҕатаайыскай
   Балааҕыйа сэмээр саныыр: «Урбаан кийиит түбэспитэ Уолбун эргиччи да тэптэ». Эрчимэн
   Суоллара-иистэрэ көстүбэт үлэлээхтэр, урбаан дьоннор биһиэхэ өссө да бааллар. Л. Габышев
   ср. монг. урвах ‘оборачиваться; передавать’