извещать, сообщать о чём-л., передавать что-л. кому-л. через кого-л. (устно); миигин кэллин диэн илдьиттээбит он известил меня, чтобы я приехал.

1) извещение, сообщение, поручение (передаваемое устно через кого-л.); илдьиттэ ыыт = послать извещение; 2) вестник, гонец; илдьит сааппат погов. гонец не стыдится (передавать поручения).

прил. (устный) тылынан (этии); словесный приказ тылынан бирикээс.

частица модальная, выражает ссылку на какой-л. устный источник говорят; үөрэнэр сурахтаах говорят, он учится; ср. сураҕа .

сов. чем 1. (удовлетвориться) муҥурдан, дуоһуй; ограничиться устным приветствием тылынан эҕэрдэлээһининэн муҥурдан; 2. (свестись к чему-л.) муҥ.урдан, бүт.

туохт. Кимиэхэ эмэ киминэн эмэ тылгынан биллэрэн эт, сорудахтаа. ☉ Устно извещать, сообщать о чем-л. через кого-л.
Дьаакып Баһылайабыс кырдьаҕас аста бэлэмнээтин диэн илдьиттээбиттэрэ, дьэ билигин тоһуйа барыахтаахпыт. А. Софронов
Ийэбин кэлэн билистин диэн маарыҥҥы киһинэн даҕаны, Ыкынаачайынан даҕаны илдьиттээбитим эбээт. Күндэ
Мааппа эһиэхэ илдьиттиир: эттэ, арыыта, хобордоохто, иһиттэ ыытыаххыт үһү! Н. Заболоцкай

туохт. Тугу эмэ бигэргэтэн, чопчулаан суругунан биитэр тылынан сибидиэнньэтэ биэр. ☉ Давать сведения, подтверждающие, утверждающие что-л. (письменно или устно), давать справку
«Арааһа, ити ордук эбит», — диэн Михайлов эмиэ ыспыраапкалаата. М. Доҕордуурап
Миэхэ тэрилтэлэртэн ыспыраапкалыыр суолталаах сибидиэнньэлэри хомуйууга быраап биэрэргитигэр көрдөһөбүн. «Чолбон»

аат.
1. Ааспыт олох туһунан көлүөнэттэн көлүөнэҕэ тылынан бэриллэн кэлбит кэпсээн. ☉ Рассказ о былом, передаваемый устно из поколения в поколение, предание
Үс саха үөскээнтөрүөн тэнийбитин, үөһээҥҥи-алларааҥҥы үс бииһин уустара Үөскээбит үһүйээннэрин үтүктэн кээспит. П. Ойуунускай
Нууччалыы эттэххэ, «исторические предания» — диэни биһиги былыргы сэһэннэр эбэтэр үһүйээннэр диибит. Суорун Омоллоон. 1937 с. Сэһэн Боло биллиилээх олоҥхоһут Д.М. Говоров тылыттан «Омоҕой Баай, Эллэй Боотур» диэн үһүйээни суруйбута. Багдарыын Сүлбэ
2. Чуолкайа биллибэт сурах-садьык, үһү-таамах кэпсээн. ☉ Слухи, молва, известие
Эчикийэ суох, ханнык эрэ үһүйээннэр кулгаахпар охсуллан ааспыттара, ону мин кырдьыктаныах санаам кэлбэт этэ. А. Сыромятникова
Ол дьон буолар-буолбат үһүйээнин итиэҕэйэҥҥин, дьүһүлэнэҕин дуо? «Чолбон»

аат.
1. Тылынан бэриллэр кылгас бирикээс. ☉ Краткий устный приказ установленной формы, команда
Өрүс диэки «Шагом марш!» диэн хамаанда иһиллэр. Күндэ
Ол улуу будулҕан ортотугар хамандыыр: «Табаарыстар, уоту аһыҥ!» — диэн хамаандата дуораһыйбыта. С. Никифоров
Хамандыыр тохтуурга хамаанда биэрдэ, тохтоон бүлүмүөтү эһэн, ытыалаһан бардылар. Н. Түгүнүүрэп
2. Спортивнай күрэхтэһиилэргэ эбэтэр оонньууларга кыттар, күрэхтэһэр дьон бөлөҕө, спортивнай кэлэктиип. ☉ Спортивный коллектив, команда (обычно во главе с капитаном)
Кыттыылаахтар састааптарын, туруоруллубут хамаандалары уонна кэлэр күрэхтэһиилэри кэпсээн баран, боксуордарга ситиһиилэри баҕарда. Н. Лугинов
Хамаанданан түмүккэ Саха сирин бөҕөстөрө эрэллээхтик бастыыллар. «ЭК». КВН оонньуу кэнниттэн дьүүллүүр сүбэ хас да хамаанданы сыыйда. «Саха с.»
3. Туох эрэ биир ситимнээх, биир санаалаах дьон бөлөҕө, ким эмэ эргимтэтэ. ☉ Группа связанных чем-л. людей, чьё-л. окружение, команда
Дыгын тойон хамаандатын барытын өлөрөннөр, бэйэтин туппуттар. Саха фольк. Халыҥ хамаанданы испииһэктии оҕус! Амма Аччыгыйа
Чэ, Марыына, кэлэ оҕус, бачча аармыйаны харайталаан, хамаанда гынаттаа. Н. Заболоцкай

туохт., үрд.
1. Кими, тугу эмэ тас көрүҥүн, майгытын дьүһүннээ, сиһилии ойуулаан кэпсээ. ☉ Обрисовать устно, живописать внешний вид, характер кого-чего-л.
Кыһыны, сүрдээн-кэптээн, Дьыл оҕуһа диэн дьүһүйбүттэр. Күнү-ыйы бүөлүүр күөх эбириэн оҕус күһүн Хотугу муустаах муора улаҕатыттан тахсан кэлэр. КНЗ СПДьНь
Айылҕа уһана сатаабакка эрэ уустуктаан оҥорбут, бу биир кыырпаҕын этиэхтэн эҥин эгэлгэ ойуутун уран тыл буолуохтааҕар уус тарбах да ситэри хоһуйуон, дьүһүйүөн билбэппин. «Кыым»
Поэт биирдии эрэ тылы мунньуммат, норуот хоһуйан, дьүһүйэн, ойуулаан этиилэрин кытта хаппарыгар хатанар. «ХС»
2. Кыраасканан, скульптуранан, музыканан, уус-уран айымньынан олоҕу ойуулаа. ☉ Изображать явления жизни посредством красок, музыки, в скульптуре, в художественных произведениях
Бу сэргэ холкуос олоҕун хотуулаах үлэтин хоһуйа, олох үөрүүтүн дьүһүйэ турар курдук. С. Федотов
Сүөһү ииттэр өбүгэм Удьурхайтан, хатыҥ мастан Хаһан, кыһан, дьүһүйэн, Айбыт чараас мас чааскыта, Сап-саһархай чорооно. М. Тимофеев
Суруйааччы өйүттэн оҥорбутун кыттыһыннарарыгар туох-ханнык иннинэ олоххо тирэҕирэр, киниттэн сомсор, ол аата үксүн баар, тыыннаах дьону дьүһүйэр. «ХС»
Биһиги худуоһунньуктарбыт, суруйааччыларбыт, култуура үлэһиттэрэ айылҕа кэрэ көстүүлэрин, кинини тулалыыр тыынар тыыннааҕы ускуустуба араас айымньыларынан төһөлөөхтүк дьүһүйбүттэрэ буолуой? «Кыым»
3. көсп., фольк. Төлкөтүн түҥнэр, өлөр (үксүн ап-хомуһун күүһүнэн). ☉ Расправляться, разделываться с кем-чем-л. (посредством колдовства). Ньургун Боотур обургуну Дьүһүйдэхпинэ Мин Дьүһүйүөм, Албан аатын Алдьаттахпына Мин алдьатыам. П. Ойуунускай
Арбах бастаах Атыыр ойуун аргыспын Түүлээх Түөкүн ойуун дьүөгэбин Түҥнэри дьүһүйдэҕим буоллун, Таҥнары алкыйдаҕым буоллун. С. Зверев
Саталаах салгын буолаҥҥыт Сараһыҥҥа хатарыҥ, Умса кырааҥ, Түҥнэри дьүһүйүҥ, Иҥиирин иҥиирдээҥ! «ХС»