аат дьөһ.
1. Хайааһын оҥоһуллар эйгэтин чопчулаан-хаарчахтаан көрдөрөр предмети бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении предмета, который уточняет, ограничивает область совершения действия (по, в отношении, относительно)
Оччоҕо [өҥ дьылга] кыһын кыһалҕатын ас, таҥас өттүнэн билбэккэ аһараллара. Н. Якутскай
Иккиһинэн, Дьэкиим – баай. Ити өттүнэн Болот кинини эмиэ билэр курдук саныыра, ол ситэтэ суох эбит. Н. Заболоцкай
Максим сэмэйэ бэрт. Сорохтор курдук киэбирбэт киһи. Ити үчүгэй. Ити өттүнэн Айдаар баар ээ, кини саҕа киһи суох, кини өйдүүрүн өйдүүр эмиэ суох. Н. Лугинов
2. Туох эмэ бэлиэтин эбэтэр хайааһыны хайа эрэ өттүнэн хаарчахтаан-чопчулаан биэрэр предмети бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении предмета, который в каком-л. отношении ограничивает, уточняет признак или процесс (по, по части)
Абаҕыыныскай айар үлэтин маҥнайгы сүһүөх кэмигэр суруйталаабыт ырыаларын-хоһооннорун аахтахха, олор уус-уран форма өттүнэн үгүс өрүттээхтэрэ харахха чуо быраҕыллара. Софр. Данилов
Сөп ээ, кэнэҕэски дьиҥнээх архитектура дьону кэрэҕэ тардыһыннарыахтаах, дууһа өттүнэн ыраас, дириҥ буоларга угуйуохтаах. Н. Лугинов
Октябрина Николаевна, эн үөрэх, билии-көрүү өттүнэн толору бэлэмнээх киһигин. М. Попов
Эт-хаан өттүнэн эрчиллии, үлэҕэ, булка үөрүйэх буолуу киһи үйэтин уһаталлар. Т. Сметанин
△ Бу суолтаҕа үгүстүк нууччалыыттан киирии даҕааһыннары кытта туттуллар. ☉ Употребляется чаще всего с заимствованными из русского языка прилагательными (в каком-л. отношении)
Научнай уонна политическай өттүнэн мөлтөх сайдыылаах киһи. Амма Аччыгыйа
Байыаннай өттүнэн куттал өссө күүһүрдэ. «Кыым»
3. Хайааһын хайдах оҥоһулларын бэлиэтиир ааты кытта туттуллан буолуу сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает отношения образа и способа действия, употребляясь при обозначении предмета, который характеризует это действие (по)
Былааһы норуокка эһиги [баайдар] көҥүл өттүгүтүнэн биэрбэт буоллаххытына, эһиэхэ бэйэҕитигэр куһаҕан буолуо. Амма Аччыгыйа
Пограничнай сулууспаҕа баҕа өттүнэн кэлэргэр чэпчэки үлэ буолуо дии санаабытыҥ чахчы. Н. Якутскай
[Баайдар] үчүгэй чараҥнары солотоннор, ыраас толооннору тиэрдэрэн, ким да дойдутун иитигэр буолбутун иһин, күүс өттүлэринэн киирэн, дойду, бурдук сирэ гынар этилэр. Эрилик Эристиин

I
хомуур солб. аат. Баар бүтүннүүтэ, холбуу ылыллыбыта. ☉ Все, что имеется. Испиискэлэри барытын эн тут. Амма Аччыгыйа
Сарсыарда туран, адьас барарга бэлэм гына оҥостубута, кинигэтин барытын хаалаан, ботуоҥкатын икки быанан көхсүгэр сүгэн кээстэ. Суорун Омоллоон
[Күөрэгэй – Мойокко:] Уонча манньыаттаахпын, барытын да ылар буоллаххына биэрэбин. Т. Сметанин
II
аат эб.
1. Атылыы предметтэри түмэн, холбоон, элбэҕин бэлиэтиир дэгэттээх көрдөрөр. ☉ Выражая значение собирательности, указывает на то, что речь идет о множестве, совокупности одинаковых предметов
Кыаммат дьон чэй, табах, таҥас булунаары муспут эттэрин, арыыларын, балыктарын барытын буор босхону эрэ үрдүнэн хомуйан ылар. Н. Якутскай
Кыыллыйбыт фашист самныбыта, Кыайыы күнэ тахсыбыта, – Аан дойду бүтүннүү уруйдаабыта, Алаһа дьиэ барыта айхаллаабыта. С. Васильев
Алаас чыычааҕа барыта …… Үөрүүлээх ырыатын тарта. И. Эртюков
△ Бу суолта эрэ эбиискэни кытта туттуллан ордук күүһүрдэр, чопчулуур дэгэти ылар. ☉ Сочетаясь с частицей эрэ, получает оттенок усиления и конкретизации
Киһи эрэ барыта саас ырыаһыт буолар, атаас. Т. Сметанин
Ити курдук, киһи эрэ барыта сорунуулаахтык үлэлээн Лоҥкууда үрэх ыарҕалаах кытылын көбүөхтэтэн, хамсатан барбыттара. М. Доҕордуурап
2. Предмети бүтүннүүтүн хабан чопчулаан-чуолкайдаан биэриини көрдөрөр. ☉ Выделяет, уточняет предмет высказываемой мысли, представляя его весь, целиком
Мэктиэтигэр, дьиэбэр тиэрдэр Суолум-ииһим барыта Сибэккинэн тэтэрдэ. Эллэй
Баҕар, дириҥ санааларым ирдэҕим аайы төлүтэ көтөн тахсаннар, уот-сиэмэ буоланнар сиргэ барытыгар тарҕаныа этилэр. П. Ойуунускай
Арыт киһи сүрдээхтик көтөҕүллэн кэлэр идэлээх. Бүтүн аан дойдуну барытын кууһуоххун, таптыаххын, ууруоххун баҕараҕын. С. Ефремов
3. Ким, туох диэн ыйытар солбуйар ааттартан түмэр солбуйар ааттары үөскэтэр. ☉ Образует от вопросительных местоимений обобщительные местоимения (ким барыта ‘каждый’, туох барыта ‘любой, всякий’)
Туналыйар ыйдаҥаҕа туох барыта чуолкайдык көстөр. М. Доҕордуурап
Туох барыта аналынан буолуохтаах: көтөр кынаттаах көттүн, сүүрэр атахтаах сүүрдүн. А. Сыромятникова
Итини ким барыта билэр буолуохтаах. «Кыым»