I. утро; сарсыарда аайы по утрам; каждое утро; ыарыһах сарсыарданан утуйда больной заснул под утро; хара сарсыардаттан с самого раннего утра (когда ещё темно); 2. нареч. утром; сарсыарда эрдэ рано утром.

поздним утром, в первой трети дня.

нареч. недавно; мааҕын сарсыарда барбыта он ушёл где-то утром.

сыһ., түөлбэ. Сарсыарда буолан эрдэҕинэ. ☉ Под утро, ранним утром
Аргыылап тула өттүн көрдө. Кини Суондалыын кэлбит суоллара эрэ дьэрэлийэ сытар. Сарсыардалык кыраһа түспүт. Софр. Данилов
Күтүөтэ күн ахсын, кэриэтэ сарсыардалык собуокка кэлэрэ. Н. Чернышевскай (тылб.)

сов. 1. что (дать подмёрзнуть) тоҥоро түс, бөһүт; 2. безл. тымный, дьыбардан; сегодня утром подморозило бүгүн сарсыарда тымныйда.

1. аат.
2. Түүн ааһан, саҥа күн саҕаланар кэмэ. ☉ Начало дня, утро. Сарсыарда буолла
   □ Сарсыардаҥ сатаҕайдык саҕаланнаҕына, күнүҥ бүтүннүү да табыллыбат. Амма Аччыгыйа
   Кубулуйа турар халлааннаах хоту сир кулун тутардааҕы сарсыардата. Болот Боотур
3. көсп., поэт. Туох эмэ саҥа саҕаланар, үүнэр кэмэ. ☉ Начальный, ранний период чего-л., зарождение чего-л.
   Мин олоҕум сарсыардата, Күлүмэхчэй күнүскүтэ Саараҥныыры сатаабата, Сэрэнэр диэни билбэтэ. С. Данилов
   Оҕо саас — олох сарсыардата. Уһуктан, ойон тураҕын, Аҕаҕар аккын ыҥыырдатан, Ыһыахха оонньуу бараҕын. Эллэй
4. сыһ. суолт. Түүн ааһыыта, саҥа күн саҕаланар кэмигэр. ☉ В утреннее время, утром
   Сарсыарда халлаан сырдаан барда. Т. Сметанин
   Кыыһа мааҕын сарсыарда оскуолаҕа барбыта, ол айыыта онон. Н. Заболоцкай
   Сарсыарда эрдэ туран, …… уолаттарга хос бэлэмнээн тигинээтилэр-таҕынаатылар. В. Яковлев
   ◊ Сарсыарда аһылык кэпс. — сарсыардааҥҥы аһылык диэн курдук (көр сарсыардааҥҥы)
   Сарсыарда аһылык кэнниттэн хоспор киирэн мин киһибин кэтэһэ олордум. Н. Заболоцкай. Бу сарсыарда — бүгүҥҥү күн сарсыардатыгар, бүгүн сарсыарда. ☉ Сегодняшним утром
   Дьиэлээх хотун бу сарсыарда барбыт. Н. Заболоцкай. Сарсын сар- сыарда — кэлэр күн сарсыардатыгар. ☉ Завтра утром. Сарсын сарсыарда үлэһиттэр кэлэллэр. Өйүүн сарсыар- да — икки хонон баран сарсыарда. ☉ Послезавтра утром. Өйүүн сарсыарда муҥхалыы барабыт. Нөҥүө сарсыардатыгар — туох эмэ кэнниттэн хонон турбут сарсыардатыгар. ☉ Утром следующего дня, следующим утром
   Сүпсүгүрбүттэрин нөҥүө сарсыардатыгар мин дьиэм таһыгар олорон көрдөхпүнэ, Дохсун кинээс хамначчыттара Хааччахтан аттары тутан аҕалан ыҥыырдаталаатылар. Эрилик Эристиин

нареч. бүгүн; сегодня утром бүгүн сарсыарда; вчера я был бойцом, сегодня снова рабочий бэҕэһээ боец этим, бүгүн эмиэ рабочайбын; # не сегодня-завтра бүгүҥҥүнү аастатаҕына сарсын, өтөр аҕай.

нареч. разг. 1. (рано утром) сарсыарда эрдэттэн, сарсыарда эрдэ; 2. (раньше обычного) эрдэ, эрдэттэн; ребята спозаранку улеглись спать оҕолор эрдэттэн утуйаары сыттылар.

сов. буол, кэл, уолдьас; настало утро сарсыарда буолла.

несов. 1. кого-что (о птицах) тонг-суй, тоҥсуйан сиэ; куры клюют зёрна кууруссалар бурдугу тоьгсуйаллар; 2. (о рыбе) хап; рыба хорошо клюёт утром балык сарсыарда үчүгэндик хабар; # клевать носом разг. муннугуыан сири кырбыы олор, утуктаан тоҥхоҥноо.