сыһ. Уһаан, томтойон көстөр курдук (ким-туох эмэ сирэйин туһунан). ☉ Выставляя вперёд что-л. длинное, вытянутое (напр., лицо)
Аҕыйах саҥалаах, бөдөҥ-садаҥ көрүҥнээх Сэмэн Тугуутап сүһүөхтээх уһун сирэйин ньолоччу туттан …… тыаҕа тахсыста. Амма Аччыгыйа
Уолуктай Уоһук ньолоччу туттан туран кэллэ. Болот Боотур
Аттар бастарын ньолоччу туттан …… хатыс быаны сыыйа тарпыт курдук ууналастылар. Эрилик Эристиин

сыһ.
1. Ууннары, тилэри тарпыт курдук. ☉ Вытянув в длину параллельно земле
Аттар бастарын ньолоччу туттан, кутуруктарын субуччу быраҕан бараннар, …… хатыс быаны сыыйа тарпыт курдук ууналастылар. Эрилик Эристиин
Куйаар Кууһума уон быластаах хатыс быаны субуччу тутан баран кыраһа хаарынан сүүрдэҕинэ, ол быата сиргэ сыстыбакка сыыйыллан иһэрэ, саҥа хаары алдьаппата эбитэ үһү. Н. Габышев
[Саһыл] бааһынай иннигэр сүүрэн киирбит, суолга сытынан кэбиспит, кутуругун субуччу бырахпыт, …… букатын өлбүт курдук буолан хаалбыт. Чычып-ч.
2
субуруччу диэн курдук. Симон бытыга үүнэ илик уһун сирэйигэр силиини субуччу уурбут курдук мунна биллэбиллибэттик тэтэрбит. Л. Попов
Килэйээҥки сабыылаах үс остуол субуччу тардыллыбыт. В. Чиряев
Кэккэлии субуччу олорон Хас да дьиэ күһүөрү бүппүттэр Олору ситэри оҥорон Бүтэрэн үлэнэн күүрбүттэр. Эрилик Эристиин

1. даҕ. Борук-сорук, хараҥаран эрэр. ☉ Сумеречный, полумрачный
   Бадыа-бүдүө күһүҥҥү халлааҥҥа ууналаспыт бороҥ лоскуй былыттар тиэтэйбит табалар курдук субуруҥнаһа сырсаллар. Н. Габышев
   Кутузов таҥара күлүктэрин, лампаада диэки көрбөхтөөбүтэ, түннүгүнэн халлаан бадыа-бүдүө лоскуйун одууласпыта. АС НИСК
   Оскуола көрүдүөрүгэр сотору киһи киһини нэһиилэ араарар бадыа-бүдүө буруо буолбута. «ХС»
2. аат суолт. Сырдык-хараҥа икки ардынан, хараҥатыйан эрэр кэм. ☉ Сумерки, полумрак
   Халлаан барбатах балык миинин курдук бадыа-бүдүө. Суорун Омоллоон
   Барыта бадыа-бүдүө, былыт олус халыҥ уонна хаар күүскэ түһэр. А. Сыромятникова
3. сыһ. суолт. Боруҥуйдук, болоорхойдук. ☉ Сумрачно, тускло
   Дьиэ иһэ бадыа-бүдүө хараҥаран барар. Күннүк Уурастыырап
   Мас-от барыта Бадыабүдүө барыйда, Күнүскүнү күүппүттүү Күлүгүрэ сөҥнө. «ХС». Тэҥн. үөл- дьүөл
   ◊ Барбатах балык миинин курдук бадыа- бүдүө дойду (сир) фольк. – Орто дойду дьонугар өһүөннээх биистэр олорор Аллараа дойдуларын ойуулаан этии. ☉ Описание сумрачного Нижнего мира, где обитают враждебные людям Среднего мира силы
   [Ньургун Боотур] Кэриэ бараан дьүһүннээх, Кус куртаҕын курдук күннээх, Куобах куртаҕын курдук ыйдаах, Барбатах балык миинин курдук Бадыа-бүдүө дойдуга тиийдэ. П . Ойуунускай. Онтон барбатах б а - лык миинин курдук бадыа-бүдүө дойду устун баран истэ, буспут мунду миинин курдук борук-сорук дойду устун баран истэ. Ньургун Боотур
   Барбатах балык миинин курдук бадыа-бүдүө бу сир халлаана, туундара диэн маннык дьайыҥнаах, сиппэтэх оҕолуу ороһу мастаах. Р. Баҕатаайыскай