дьүһ. туохт. Толору эттээх сирэйгин ньолоччу соҕус тутун. ☉ Слегка приподнять своё полное, вытянутое лицо
Миитэрэй быраата 19 саастаах Уйбаан …… киһиргэстиҥи киэптээх ньоройбут сирэйдээх, кыччаҕар харахтаах сытыы-хотуу уолчаан эмиэ үөрэнэ сылдьар. Н. Түгүнүүрэп

даҕ. Сартайбыт быһыылаах, кытыытынан, бүүрүгүнэн тэнийэн, улаатан тахсыбыт. ☉ Раздутый, широкий, растопыренный по краям (напр., о ноздрях). Сартаҕар таныылардаах
□ [Ат] кулгаахтарын олбу-солбу чөрөҥнөтөрө, баһын ньолоччу туттан салгыны сартаҕар таныыларынан сытыргыыра. Н. Якутскай

ууналаа диэнтэн холб. туһ. Бурхалейдаах аттара баран иһэр сирдэрин диэки ууналастылар. Эрилик Эристиин
Аттар бастарын ньолоччу туттан, кутуруктарын субуччу быраҕан бараннар, тараһалара суолга тиийэтиийэ, хатыс быаны сыыйа тарпыт курдук ууналастылар. Эрилик Эристиин

сыһ.
1. Ууннары, тилэри тарпыт курдук. ☉ Вытянув в длину параллельно земле
Аттар бастарын ньолоччу туттан, кутуруктарын субуччу быраҕан бараннар, …… хатыс быаны сыыйа тарпыт курдук ууналастылар. Эрилик Эристиин
Куйаар Кууһума уон быластаах хатыс быаны субуччу тутан баран кыраһа хаарынан сүүрдэҕинэ, ол быата сиргэ сыстыбакка сыыйыллан иһэрэ, саҥа хаары алдьаппата эбитэ үһү. Н. Габышев
[Саһыл] бааһынай иннигэр сүүрэн киирбит, суолга сытынан кэбиспит, кутуругун субуччу бырахпыт, …… букатын өлбүт курдук буолан хаалбыт. Чычып-ч.
2
субуруччу диэн курдук. Симон бытыга үүнэ илик уһун сирэйигэр силиини субуччу уурбут курдук мунна биллэбиллибэттик тэтэрбит. Л. Попов
Килэйээҥки сабыылаах үс остуол субуччу тардыллыбыт. В. Чиряев
Кэккэлии субуччу олорон Хас да дьиэ күһүөрү бүппүттэр Олору ситэри оҥорон Бүтэрэн үлэнэн күүрбүттэр. Эрилик Эристиин

сыһ.
1. Олус толорутук, таһымныыр гына (иһиккэ кутуллар убаҕас туһунан). ☉ Чересчур полно (о жидкости в сосуде), наполнив сверх меры (сосуд)
Чороон айахха Бадьара дьоруо сылгы Батыччахтыыр арыылаах Саамы кымыһы Дьалкылдьыччы куттулар. П. Ядрихинскай
2. Биир сиргэ чопчу тохтообокко, тула өттүгүн сүүрэлэҥнэтэн (көр). ☉ Не задерживая взгляд на чем-л., бегло, бросая взгляды по сторонам (смотреть)
Орто дойдуну дьалкылдьыччы көрөн олорон, Былыр былыргыттан өлбүттэри, тыыннаахтары Ол күнтэн бу күҥҥэ дылы Дьаралыктаан тарҕата олорор үһү. Саха нар. ыр. Аҕыйах саҥалаах Сэмэн Тугуутап сүһүөхтээх улахан муруннаах уһун сирэйин ньолоччу туттан, сырдык харахтарынан дьалкылдьыччы көрөн, Борокуопай Тиитэби кытта тыаҕа тахсыста. Амма Аччыгыйа
Данилов киҥэ-наара холлубут быһыылаах …… хара харахтарын килбэҥнэтэн дьалкылдьыччы көрбөхтүүр. Л. Толстой (тылб.)
3. Икки өттүгүнэн иэҕэҥнээн, халылдьыйан хамнана (хаамп). ☉ Покачиваясь из стороны в сторону, шатаясь (идти, ходить)
Хайдах эрэ кэхтэрбэхтээн, быһыттаҕастык саҥарталыыр, дьалкылдьыччы хамнаталаан ылыталыыр. Амма Аччыгыйа
Сыыһа-буора өрүкүйбүт уулуссанан дьалкылдьыччы хаамта. Е. Неймохов
Киэҥ-киэҥник атыллаталаан, дьалкылдьыччы хамнанан, булгуччу кыыһырбыттык туттан таҕыста. «ХС»

туохт.
1. Улуй, уһуннук эҥээритэн улуй (бөрө, ыт туһунан этэргэ). ☉ Выть, завывать, подвывать (о волке и собаке)
Кырбый [ыт аата] төбөтүн халлаан диэки ньолоччу туттан олорон, уларыйан хаалбыт куолаһынан улуйан онолуйда. Н. Лугинов
Бөрө ойуур саҕатыгар тахсан, ыйы одуулуу олорон, уһуннук улуйан онолуйбута. Р. Кулаковскай
Онтон аны ампаар кэннигэр сыппыт улахан ыттара улуйан онолуйан киирэн барбыта. В. Яковлев
2. Уһуннук эҥсиилээхтик ытаа (оҕо туһунан этэргэ). ☉ Долго и горько плакать, плакать в голос, рыдать
Марба оҕото онолуйа-онолуйа ытыыр. Күндэ
3. көсп. Улаханнык эҥээриччи тардан саҥар. ☉ Говорить громко и протяжно
Илэ бэйэҕинэн, чахчы дьүһүҥҥүнэн көһүн, киһилии кэпсиэ, сахалыы саҥар, урааҥхайдыы онолуй! Ньургун Боотур
Урааҥхайдыы онолуйда, Сахалыы дьалыһыйда, Айыы дьөһүөлдьүт ойууннуу Алҕаан аҥааттан киирэн барда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Араҕастыйбыт астаах Аарыма кырдьаҕастарым …… Уһуйан кэбиспиттэрин …… Онолуйа туойдаҕым. П. Ойуунускай
4. көсп. Тохтобула суох мөх, үөх (үрүҥ хараҕы өрө көрдөрбөт гына). ☉ Беспрестанно ругать, бранить кого-л., кричать на кого-л.
Оҕолорун онолуйан-онолуйан Буомурдан кэбиспит, Ыалларын ыыстаан-ыыстаан Ыксаласпат гыммыт. Өксөкүлээх Өлөксөй
ср. кирг. онтоло ‘кряхтеть, стонать, тихо блеять’