даҕ. Хаһан да хараабат, мөлтөөбөт, намыраабат (күүс, эрчим, кыах). ☉ Неиссякаемая (энергия), неослабевающая (мощь)
Кыайыы ыһыаҕын көрө-нара, ырыата-тойуга, күөстээх үүт курдук күүгүнүү үллэн, дьон өйүгэр-сүрэҕэр эстибэт эрчими, уҕараабат уоҕу иҥэрбитэ. П. Аввакумов
Михаил Андреевич дьоло, ол киниэхэ үөрэнээччилэрин уҕараабат тапталлара, бараммат махталлара! И. Федосеев
Дойду бары муннугуттан Араас омук мустаммыт Уҕараабат дьулуурунан Улуу БАМ-ы тутабыт. «ХС»

көр аҕырымнаа
Үөрэнээччилэр спортивнай секцияларга дьарыктаналларын наһаа сөбүлүүллэр. Кинилэр кыһын тухары тымныылар эрэ түстэхтэринэ, кыратык аҕарымнаан ылаллар. «Кыым»
Итии күлү тарбаҕым төрдүгэр баттаатым. Хаана аҕарымнаата. Сүрэҕим да уоскуйарга дылы буолла. А. Сыромятникова. Тэҥн. уҕараа

дьүһүй диэнтэн атын
туһ. Оҕонньор [бартыһаан Дьөгүөрэп] уҕараабат уоҕа-кылына, сыыдам, сылбырҕа туттунуута …… оруобуна уот харахха этиллэр тылларынан олус бэргэнник, сытыытык дьүһүйүллүбүт. ФЕВ УТУ
Ол курдук оскуолаҕа ыытыллар биэчэрдэр, араас көрсүһүүлэр хаартыскаҕа дьүһүйүллэн мунньуллан, ууруллан иһэллэр. «Кыым»

уһуй I диэнтэн х-ччы
аата. Успуорт бу дьикти көрүҥэр ыччаты уҕараабат уһуйааччыларынан кэргэннии Тамара уонна Байбал Стасовтар буолаллар. «Кыым»
Кинилэри үлэ араас мындырдарыгар үөрэтээччи, уһуйааччы Татьяна Дмитриевна буолар. КТЫы

хаһаайыннаа диэнтэн хай
аата. Бас билии уонна хаһаайыннааһын көрүҥнэрин тустарынан уҕараабат мөккүөрдэр, кэпсэтиилэр бардылар. Софр. Данилов
Билигин хаһаайыннааһын саҥа усулуобуйатыгар киирэн үлэлээһин биригэдьииртэн өссө ордук улахан эппиэтинэһи эрэйэр. КПИ УТДь

даҕ. Тугу эмэ ситиһэргэ тохтообот, уҕараабат дьүккүөрдээх, өһөс. ☉ Очень настойчивый, упорный, упрямый
[Долгунуоп:] Бу баҕайы төрүт да оҕо эрдэҕиттэн бурулҕа куһаҕан майгыннаах уол этэ... Хайдах дьаабылана сылдьаҕын, ааты-суолу алдьатан? Амма Аччыгыйа
Маладьыас, бурулҕа, дьулуурдаах үлэһит тахсыыһык эйигиттэн. В. Яковлев
Билигин кини иннигэр сылбырҕа, намчы Бүөтүр уол буолбакка, өһөс, бурулҕа Миитэрээс кэлэн турар. Н. Босиков

даҕ. Уҕараабат, мөлтөөбөт суостаах, дьулаан. ☉ Неукротимо свирепый, грозный, яростный
Муора кыырыктаах даланын үрдүнэн Силлиэ тыал былыты хомуйар. П. Ойуунускай
Платон Ойуунускай саха поэзиятыгар кыырыктаах революционнай охсуһуу силлиэтин-буурҕатын, уотун-төлөнүн, модун күүрээнин киллэрбитэ. Софр. Данилов
Сталинград аттыгар саамай кыырыктаах кыргыһыы бара турдаҕына Ксенофонтовы Армия политотделыгар ыҥыран ылбыттара. П. Филиппов. Тэҥн. кырыктаах

мордьооттоо диэн тэн холб. туһ. Бастаан утаа, ол киһи сиэри таһынан кытаанах көрдөбүллэриттэн саллан, мордьооттоһоро, үрдүк үөрэҕинэн куоһурданан көрөрө. «ХС»
Күлүгээн уол киһиттэн чиэскитик дьүһүлэммитигэр биир кырдьа барбыт киһи тулуйа сатаан баран, төлө ыһыгынна. Онуоха даҕаны уҕараабата эбээт, эбии мордьооттоһуох курдук гынна. «Кыым»

туохт. Сүтэн-иҥэн хаал, суох буол. ☉ Иссякать, исчезать бесследно, пропадать
Ат туйаҕын тыаһа өрө табыйбахтаан баран, улам симэлийэн сүтэн хаалла. Амма Аччыгыйа
Арай табах буруота имиллэ, ыйылла сыыйыллар, оргууй симэлийэ сүтэр. Н. Лугинов
Тыал күүһүрэн иһэн сонно тута уҕарыыр, дьыбар тахсарын кэриэтэ, симэлийэ сүтэр. Я. Семёнов
ср. тюрк. сиҥ ‘уйти в землю (о воде)’

сыһ. Балачча үөһэ, өрө (таҕыс, ой — күнү этэргэ). ☉ Довольно высоко (подниматься, вставать — о солнце)
Күн тэмтэччи ойон, көмүс ааллыы сардаҥатынан чаҕылыйар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Кыыдааннаах тымныы арыый уҕараан, күн үөһэ тэмтэччи ойбут. АА ИБ
Күммүт барахсан үрдүк халлааҥҥа тэмтэччи тахсан туран, сир дьонун кэрэ кэм кэлбитинэн эҕэрдэлиир. «ББ»