и. д. от уһат = 1) удлинение, вытягивание; 2) перен. продлевание; отсрочка.

1) удлинять, вытягивать, растягивать в длину; муоһаны эбии уһат = удлинить вожжи; 2) перен. продлевать; отсрочивать; командировка болдьоҕун уһат = продлить срок командировки; 3) перен. затягивать, медлить; былааны толорууну уһат = затянуть выполнение плана.

уһат диэнтэн хай
аата. Маҥнайгы, үһүс устуруокалар уһатыыта суох түөртүү сүһүөхтээх тыллара ыпсаҕайдык дьүөрэлэһэллэр. Софр. Данилов
Тылга уһатыы туох суолталааҕын быһаарыҥ. ЕНВ СТ. Саптарыыны хайдах тэрийэртэн ынахтар эрдэ төрөөһүннэрин ситиһии, ынах ыанар кэмин уһатыы улахан тутулуктаах. «Ленин с.»

1. уһаа диэнтэн дьаһ. туһ. Куоҕас моонньун уһатан, түүтүн сахсатан баран, өрүтэ дьигиһийбэхтээн, кынаттарынан сапсыммахтаан ылыталыыр. Амма Аччыгыйа
   Эбэм куобах уорҕатын аттаран, өрбөххө сирийэн, сонно уһаппакка, аҕыйах хонук иһигэр сып-сылаас суорҕан тигэн кэбиһэр. С. Маисов
   Бэлиэтэммит тыллары устан ылан, сорох аһаҕас дорҕооннорун уһатан, кылгатан, атын тылларда оҥоруҥ. ЕНВ СТ
2. Ыллыыргар тыыҥҥын уһуннук таһааран, куоласкын унаарыт. ☉ Тянуть, вытягивать голосом длинные или высокие звуки во время пения. Ырыаһыт дьиэрэтэрэ, өрө тардан уһатара, эҕирис гынан тыынарыгар сөп түбэһэн, холкутук, наҕылыччы устар. П. Аввакумов
   Бэдэрээччик куолаһын араастаан кылыһахтаан, дьүрүһүтэн таһаарара, үрдүкү дорҕооннорун олус кыһанан-мүһэнэн уһатан унаарытара. И. Тургенев (тылб.)
   ♦ Тыынын (олоҕун) уһат көр тыын II
   Бэйээт кыра-хара үлэһит дьон санаалара сарбыллар, өйдөрө түмүллэр күнүгэр лыҥкынас ырыатынан тыыннарын уһатар төлкөлөөх. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Сөрүүн салгын Сүрэҕи сөрүүкэттэ, Тымныы салгын Тыыны уһатта. А. Софронов
   [Илээҥки ойуун:] Урааҥхай сахаларга аны биирдэ, тыын уһата таарыйа, саба түһэн көрбөппүт дуо? В. Титов
   Сирбитин-уоппутун, айылҕабытын харыстыахха, сирбит тыынын уһатыахха. «Чолбон»
   ◊ Удьуоргун уһат — оҕолонон-урууланан кэнэҕэски кэлэр ыччаттаах буол (үксүгэр уол оҕоҕо сыһыаннаан этиллэр). ☉ Продлить род (говорится в отношении мужчин)
   Биһиги киһибит уол оҕону төрөтөн хаалларан, удьуорбутун уһатар, туйахпытын хататтарар буолбут диэн бөҕөх санаалаахпыт. СТП АаТ. Үйэтин уһат кэпс. — ким эмэ олох олорор кэмин уһатан биэр. ☉ Жизнь продлить кому-л. [Уйбаан:] Харчы, үпбаай үйэбин уһатыа диириҥ буолуо. А. Софронов
   Эт-хаан өттүнэн эрчиллии, үлэҕэ, булка үөрүйэх буолуу — киһи үйэтин уһатар. Т. Сметанин

туохт. Тугу эмэ оҥоро, бүтэрэ охсон биэримэ, тарт, хойутат. ☉ Постоянно откладывать, задерживать, затягивать какое-л. дело
Үнүргүттэн дьоно көһөрүөх буолан кэпсэтиһэн көрө-көрө, уһатан-кэҥэтэн испиттэрэ. В. Яковлев
Сэргэй ханнык баҕарар үлэни сыһан-соһон уһатары-кэҥэтэри сөбүлээбэт биир бэртээхэй хаачыстыбалаах. «Чолбон»
Уһата-кэҥэтэ барбакка, оҕолор үлэлэригэр туруммуттара. «ББ»
♦ Уһатан-кэҥэтэн өйдөө — уһунукиэҥи санаа, ырытан көр, ырыҥалаан өйдөө. ☉ Воспринимать что-л. глубже и шире, обдумывать, анализировать
Эдэр сааска ону-маны уһатан-кэҥэтэн, ырыҥалаан, аттаран өйдөөбөккүн. Н. Босиков
Мин Сэргэйим аттаран, уһатанкэҥэтэн, түгэхтээн-төрүттээн өйдүүр диэни билбэт киһи этэ. В. Гаврильева