функция; үлэлээ

мат. тригонометрический; тригонометрическай функция тригонометрическая функция.

даҕ. Таарыйан, даҕайан билэр. ☉ Осязаемый, осязательный
Рак уһун бытыктара бигиир функцияны толороллор. ББЕ З
Сылгы бигиир уоргана киһи сөҕүөн курдук үчүгэй сайдыылаах. «Кыым»

I 1) осязать; ощущать; рак уһун бытыктара бигиир функцияны толороллор длинные усики рака выполняют осязательную функцию; 2) щупать, прощупывать; луохтуур ыарыһах хоругун бигээн көрдө доктор пощупал пульс больного.
II качать, укачивать, убаюкивать (ребёнка в колыбели).

аат. Киһи уопсай тас көрүҥүн тутула (бөгүүрэтэ), киэбэ. ☉ Телосложение, фигура человека
[Ньургун Боотур] Үөһээ өттө Үҥүүбатас курдук, Аллараа өттө Атараарбыйа курдук, Быыра ох курдук Быһыы-таһаа быакаллыбыт. П. Ойуунускай
[Саха Айыыһыта — грек Герата] кинилэр толуу, кэрэ быһыылара-таһаалара маарыннаһарын тэҥэ, функциялара даҕаны чугас уруулуу диэххэ сөп. Эрчимэн
Дьиҥ хос ааттар баһыйар үгүстэрэ киһи быһыытын-таһаатын (Уһун Дьурантаайы, Ордьоох Уйбаан), саҥатын (Кэбигэрэй Миитэрэй, Сэбирдэх Уйбаан), одуу-чинчи быһар суоллартан үөскээбиттэр. ФЕВ УТУ

ситим сыһыан холб. Саҥарааччы этэр санаатыгар инники буолбуту эбии уустугурдар диэн сыһыаннаһарын көрдөрөр (үксүн ситим тыл суолтата баһыйар). ☉ Выражает то, что говорящий воспринимает высказываемую им мысль как осложняющую предыдущие (чаще всего преобладает союзная функция; к тому же)
Тэһийбэтим да бэрт. Онуоха эбии оҕом хас суругун аайы ыҥырар. Н. Якутскай
Тиритэрбит бэрт, онуоха эбии, ыарахана бөҕө. «ХС»
Онуоха эбии, муҥар, Адычча уолугар анаммыт, атын киһи кэпсэтиилээҕэ. «ХС»

ж. физиология (организм уонна кини чаастарын тыыннаах буолар функцияларын уонна үлэлэрин туһунан наука); физиология дыхания тыыныы физиологията.

ж. децентрализация (1. киин органнар сорох функцияларын салалта олохтоох органнарыгар биэрэр салайыы системата; 2. киин салалтаны мөлтөтүү эбэтэр су ох оҥоруу).

ситим сыһыан холб.
1. Саҥарааччы атын киһи эппитин түмүктээн этэрин көрдөрөр. ☉ Выражает вывод, заключение говорящего по поводу ранее высказанного другим человеком (значит, следовательно, стало быть, таким образом, выходит)
Ол аата, эн эмиэ биһиги диэки санаалаах эбиккин дии. Эрилик Эристиин
Ол аата, эн эһэҥ ньиэп диэн сир баайын булбут. А. Фёдоров
2. Инники этиллибити чопчулуур сиэринэн быһааран, сырдатан биэриини көрдөрөр. ☉ Выражает пояснение предшествующей мысли в порядке уточнения (то есть, это, это значит)
Ол аата, төһө буоларый? Эрилик Эристиин
— Ол аата, эн биһиги эспэдииссийэбитигэр көһүөххүн баҕарар буоллаҕыҥ дии? Тумарча
«Оһох» диэн тыл түүр тылларыгар суолтата, ол аата тугу көрдөрөрө эмиэ олус кэҥээбит. Багдарыын Сүлбэ
△ Ситимниир өрүтэ баһыйар. ☉ Преобладает союзная функция
Биһиги Тамааралыын сыһыаммыт кытаанах эриири тулуйбата, ол аата биһиги алҕаһаабыт эбиппит. А. Фёдоров
Туох да кыһалҕаны билбэккэ үлэлээбэккэ, минньигэстик аһаан-сиэн олоруу — ол аата кыһалҕата суох, тоттук олох. С. Ефремов
Өссө итинник кыыл куйахтаах буолар, ол аата эһэ түүтэ мууһуран, биир кэлимсэ муус куйах буолан хаалар. Т. Сметанин

1) толковать, растолковывать, разъяснять, объяснять; киһитигэр быһаара оҕуста он уже растолковал (это) своему приятелю; уруогун быһааран биэр = объяснить урок; үлэтин быһааран биэр = определить чьи-л. функции; 2) решать; выносить решение; маны мунньах быһаарыа это решит собрание.