м. (туох эмэ) төгүрүгэ, иитэ; фуражка с красным околышем кыһыл иилээх хортуус.

аат. Хортууска (хол., байыаннайга) анньыллар анал тимир бэлиэ; анал тигиилээх, тимир бэлиэлээх хортуус (хол., байыаннай). ☉ Кокарда; фуражка с кокардой
Эппилиэттээх элбээтэ, хахаардалаах халыҥаата, куортуктаах куодарыста, мэтээллээх мөтөлдьүстэ. Болот Боотур
Оҕолор харахпыт хахаардалаах бэргэһэлээх хас да байыаннайга хатаммыта. В. Иванов
[Сахаяна] почтальоннар килбэҥнэс тимэхтэрдээх мундирдарыгар, хахаардаларыгар ымсыырбыта. Тулхадыйбат д. Уолаттар Валерийга аҕата бэлэхтээбит речник хахаардалаах фуражкатын ымсыыра көрбүттэрэ. ВВ ЫСЫ

сэрэбиэйдээ диэнтэн холб. туһ. — Чэйиҥ, сэрэбиэйдэһиэҕиҥ, ким буолар эбитий
□ «Кырдьык, сэрэбиэйдэһиэҕиҥ!» — гимназическай фуражкаҕа лоскуй кумааҕылар угуллубуттара. ДВЛ МК

туттул. сыһыан холб. Этиллэр түбэлтэ киһи этэ тардар, сиргэнэр санаатын үөскэтэр диэн бэлиэтээһини көрдөрөр. ☉ Выражает чувство брезгливости говорящего, вызываемое содержанием высказываемого (тошно, гадко)
Киһи сиргэниэх, үүппүтүгэр кутуйах түспүт. — Фуражкатын сүтэрдэ, баттаҕа ооҕуй ситиминии сыстаҥнас, киһи сиргэниэх, хараҕар саба түһэр. А. Фадеев (тылб.)

көр сэмнэх
Куруҥ ойуур быыһынан Кукаакылар суксуруһан Курупааскы сэмин булан Кучу-мачы гыннылар. С. Васильев
Эн бултуйан туһаммыт уонна бырахпыт сэмҥин буллум, күллүм. «ХС»
ср. казах. жем ‘корм, фураж’, алт. ем ‘добыча хищных животных’, п.-монг. дьэмэ ‘падаль, задранная скотина’

аат.
1. Туох эмэ сайдыытын, буолуутун биир кэрдииһэ, сүһүөҕэ. ☉ Отдельный момент, стадия какого-л. процесса, этап
Уруок тиһэх этээбигэр үөрэнээччилэр бэйэлэрэ талбыт тиэмэлэригэр ким туохха дьоҕурдааҕынан хоһоон суруйан холонон көрөллөр. СОТТЛ
Алкоголизм маҥнайгы этээбигэр тирии аннынааҕы килиэккэҕэ сыа элбэхтик түмүллэр буолан, ыарыһах тас көрүҥэ доруобай, чэгиэн-чэбдик курдук буолар. СИВ АКУО
2. Сэрии чаастара айанныыр суолларыгар саллааттары аһатар уонна хоннорор пуун. ☉ Пункт на пути следования войск, в котором предоставляется ночлег, продовольствие, фураж. Биһиги этэрээппит этээпкэ кэлэн аһаан, утуйан сынньанна
3. Хаайыылаахтары хантан эмэ ханна эмэ илдьэр суолга хонук сир баар пууна; хаайыылаахтары уонна сыылынайдары хантан эмэ ханна эмэ илдьэр суол, итиэннэ кинилэри маннык хомбуойдаан илдьии бэйэтэ. ☉ Пункт для ночлега в пути партий арестантов; путь следования арестантов, ссыльных, а также сама такая партия, этап
Хаайыылаахтары биир сиртэн атын сиргэ тиэйэн дуу, хомбуойдаан үүрэн дуу илдьэллэрэ «этээп» диэн аатырар. Г. Борисов
Аныгы кэлиибэр манна баар буолуоҥ да, этээбинэн ыыттарыам, ону ол курдук өйдөө. А. Куприн (тылб.)
4. Успуорт күрэхтэһиитигэр (хол., сүүрүү эстэпиэтэтигэр) көрүллүбүт дистанция биир кэрчик сорҕото. ☉ Отрезок дистанции в спортивных соревнованиях, этап. Биир былааҕы сатаан тиэрдиэ суохпут Эстэпиэтэ тиһэх да этээбигэр. Хоһоон т.