Якутские буквы:

Якутский → Русский

хаайылын=

страд. от хаай = 1, 2, 3, 6, 7, 11; элбэх сылгы биир сиргэ хаайыл-лыбыт много лошадей собрали в один загон; хара кулун хаһааҕа хаайыллан турар үһү загадка в конюшне заперт вороной жеребёнок (хобо тыла язычок колокольчика); дьааһыкка хаайыллыбат манньыат баар үһү загадка есть монета, которую в ящике не спрячешь (күн уота солнечный луч).

Якутский → Якутский

хаайылын

хаай I диэнтэн бэй., атын
туһ. Алаас кэннинээҕи уулаах маарга уонтан тахса ынах хаайыллан туралларын көрбүттэрэ. Н. Якутскай
Өлүөнэ өрүс үйэ-саас тухары халыҥ мууһунан хам баттанан, хаайыллан хаалбыта үһү. Суорун Омоллоон
Неустроев дьыалатыгар иҥнэн, киниэхэ көмөлөспүт элбэх дьон хаайыллыбыта. П. Филиппов

Еще переводы:

сиикэйдээ

сиикэйдээ (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Сымыйалаа, албыннаа. ☉ Привирать, заливать, сочинять
«Хаайылыннын, тоҕо сиикэйдиир», — диэтэ Петров суон күөмэйинэн. М. Доҕордуурап
[Аргунов:] Кэнсиэри көрө кэллим. [Рая:] Ээс, сиикэйдээмэ. Л. Габышев

сокуоннас

сокуоннас (Якутский → Якутский)

аат. Уопсастыба олоҕо сокуоннарынан хааччыллар балаһыанньата. ☉ Законность
Социалистическай сокуоннаһы куруубайдык кэһии сылларыгар олоҕо суох буруйданан, хаайыллан хаалбыта итиэннэ суорума суолламмыта. «ХС»
Оройуоҥҥа сокуоннаһы бөҕөргөтүүгэ дьаһаллар ылыллаллар. «Кыым»
Сокуоннаһы токурутуу түмүгэр сымыйаҕа буруйданан биэс сыл сыылкаҕа ууруллан барбыт. КНЗ КАӨ

хаайыллыы

хаайыллыы (Якутский → Якутский)

хаайылын диэнтэн хай
аата. Сокуон үлэһиттэригэр хас биирдии киһи биир да хонукка алҕас хаайыллыыта, киһи быраабын быһыынан сыаналанар. М. Попов
Максим Кирович хаайыллыыта киниэхэ итинник ыар охсууну оҥордоҕо. ПНИ АДХ
Аҕыйах хонуктааҕыта эйиэхэ Манялаах Анюта хаайыллыыларын туһунан суруйбутум. ЛБС

хаалын

хаалын (Якутский → Якутский)

көр хаайылын
Ол олорбут, хааллыбыт сирэ — ампаара Алаас эбэ арҕаа халдьаайытыгар баар диир буолаллара. Саха фольк. Далга аҕыйах сүөһү хааллан турар. И. Гоголев
Дьиэҕэ хааллыбыт дьон ытыалаһарга бэлэмнэммиттэр. Эрилик Эристиин

харабыллан

харабыллан (Якутский → Якутский)

харабыллаа диэнтэн бэй
туһ. Ахтан сылдьар хайалара төһө да эргиччи хас эмит хос харабылланнар, кинилэр харахтарыгар ол көстүбэт, онон көҥүл курдуктар. Н. Лугинов
Киһи барахсан, кырдьык, көҥүл чыычааҕа. Арай мин …… бу мин курдуктар хаайылла, харабыллана сырыттахпыт. С. Федотов

ытыалас

ытыалас (Якутский → Якутский)

ытыалаа диэнтэн холб. туһ. Өрүүкээн сэриитэ ытыалаһар да, тулуспат
Саха фольк. Дьиэҕэ хаайыллыбыт дьон ытыалаһарга бэлэмнэммиттэр. Эрилик Эристиин
Ат үрдүттэн кыратык ытыалаһа түһэн баран, хата, чугас ойуурунан манна кэллибит. С. Ефремов

алан-чалан

алан-чалан (Якутский → Якутский)

даҕ., поэт. Күөх киэҥ, кэрэ олоҥхо сиригэр (алаастар көстүүлэрэ); күөх сирэм. ☉ Красивые, зеленые, просторные (о видах аласов, раскинувшихся друг за другом — эпическая картина родной земли); зеленое раздолье
Аҕыс уон алан-чалан алаас арҕарсан барбыттар. ПЭК СЯЯ
Алаҥҥа-чалаҥҥа (күөх сирэмҥэ) барыахпын алахана-чалахана хаайбытыттан хаайыллан сылдьабын [диир үһү ат] (тааб.: адаҕа). ПЭК СЯЯ

дьаһайааччы

дьаһайааччы (Якутский → Якутский)

аат. Ханнык эмэ хаһаайыстыбаны, тэрилтэни салайар, салайан үлэлэтэр киһи. ☉ Руководитель, управляющий, распорядитель
Улуус өрөпкүөмүн чилиэнэ Маппый Мончуукап уонна Наҕыл интэринээтин дьаһайааччыта буола сылдьыбыт Дьэким Угаарап - ордук кутталлаах буруйдаахтар быһыыларынан, ыстаап иһинээҕи түрмэҕэ хаайыллыбыттар. Амма Аччыгыйа
Фараон Египети уобаластарга үллэрэрэ уонна олорго хас биирдиилэригэр үтүөлэри уобалас дьаһайааччыларынан анаталыыра. КФП БАаДИ

лыыбалас

лыыбалас (Якутский → Якутский)

кэпс. Олус хойуутук муһун, лыык курдук симис. ☉ Скучиваться в одном месте, быть, находиться в большой тесноте
Биһигини интэринээккэ олохтоотулар. Туспа дьиэҕэ лыыбалаһан сытабыт. К. Уткин
Элбэх дьон кыараҕас дьиэҕэ лыыбалаһан олорор буоллаҕына, …… ыалдьар дьонтон ыарыы доруобай дьон хараҕар хайаан да сыстар. ТСА ХЫа
Билигин онно [хараалга] хаайыллыбыт табалар муҥхаҕа хаайтарбыт балык курдук лыыбалаһаллар. А. Кривошапкин (тылб.)

сүүгээн

сүүгээн (Якутский → Якутский)

аат. Туох эмэ туһунан араас сурах-садьык, ону ырытыһыы, кэпсэтии-ипсэтии. ☉ Толки, слухи, досужие разговоры о чём-л.
Күн сарсыныгар Сургунуох кутталлаахтык ыалдьыбытын туһунан нэһилиэк үрдүнэн сүүгээн, сүпсүк буола түспүтэ. Күннүк Уурастыырап
Милиисийэ кэбиниэтигэр кыыллыы часкыйбыт саҥа иһиллибитин туһунан бүтүн дэриэбинэҕэ сүүгээн буолбута уонна хаайыллыбыт оҕолор төрөппүттэригэр тиийэ иһиллибитэ. Эрилик Эристиин