тут-хап диэнтэн хай. аата. Тутуу-хабыы үчүгэй курдук
□ Киһи тутуутугар-хабыытыгар үөрэнэ илик убаһа сиргэмтэҕэй, иһиттэн уулаабат, утаттаҕына да аҥардастыы хаары сиир. ДьСИи

даҕ. Кутталлаах, сэрэхтээх. ☉ Опасный, требующий осмотрительности, осторожного обращения
Баччаҕа атыыр тайаҕы бултуур дэҥнээх, кутталлаах диэн кэпсэтэллэрин истэр буоларым. Т. Сметанин
Биһиги өрүһүйбүт сыарҕабытын дэҥнээх сиртэн тэскилэттэхпит аатыран, иннибит диэки элээрдэ турбуппут. Н. Заболоцкай
Хаары сиир дэҥнээх. Тымныйыахха сөп. И. Данилов

аат.
1. Халлаантан сөҥүү буолан түһэр уу. ☉ Дождь
Сэмэнэп саҕана хас эмэ хонугу мэлдьи өрөөнсаараан туран ардах бөҕө түстэ. Суорун Омоллоон
Уһун ардах кэнниттэн сайыҥҥылыы сып-сылаас күннэр буоллулар. Софр. Данилов
Ардах ыаҕастаах уунан кута турара. М. Доҕордуурап. Тэҥн. самыыр
2. Түүнүк. ☉ Плесень. Бу от түгэҕэ ардах буолбут
△ Үрүҥ ас үөһээҥҥи дьүдьэйбит өттө. ☉ Верхний нечистый отстой старых (несвежих) молочных продуктов. Уһааттаах тар ардаҕынан саба бүрүллүбүт
ср. др.-тюрк. артах, агдах ‘испорченная пища’
3. түөлбэ. Тыаллаах хаар-сиир, буркун. ☉ Непогода, метель, пурга. Биһиги дойдубутугар кыһын ардах кэнниттэн арыт хойуу туман түһээччи
□ «Ардах» диэн биһиги, халымалар, хаары ааттыыбыт. А. Данилов
◊ Ардах соно — ууну өтүппэт, ардахха кэтиллэр уһун чараас сон. ☉ Дождевик
Кини [Ганя] ол суһал соругун толоро охсоору тиэтэйэн, ардаҕын сонун ыҥыырыттан төлө тутан түһэрэ-түһэрэ, сиэллэрэн хохорута турбутун өйдүүбүн. «ХС». Ардах чиэрбэтэ — ардах кэмигэр сир үрүт араҥатыгар баар буолар, кытархай өҥнөөх үөн. ☉ Дождевой червь
Почва үөскээһинигэр почваҕа олохсуйбут ардах чиэрбэтэ, араас харамайдар, үөн-көйүүр личинкалара кытталлар. САИ ССРС ФГ. Этиҥнээх ардах — этиҥ этиитинэн, чаҕылҕан чаҕылыйыытынан доҕуһуолланар күүстээх ардах. ☉ Гроза
Сааһыары сайын этиҥнээх ардах түүнү быһа түспүтүн кэнниттэн, эн сарсыарда таһырдьа тахсаҕын. С. Васильев
Этиҥнээх ардах миигин эккирэппит курдук саба сүүрэн тахсан, ыаҕастаах уунан кутар курдук түстэ. Т. Сметанин

туохт.
1. Былыттан хаар сөҥүү буолан түс. ☉ Идти, падать, выпадать (о снеге), снежить
Өрүс баһыгар хаардаата быһыылаах, хаас хойуутук киирбитэ хаһыс да күнэ буолла. В. Иванов
Халлаан арыт чуумпуруоҕунан чуумпуран, хаардаан намылытар. Э. Соколов
Күһүн сир тоҥуор диэри ардаабакка хаардаатаҕына, сир хайаҕастарынан сылаас тахсан, кырыа эбиллэн хаар халыҥыыр. КМП ДьБ
2. Туох эмэ хаарын, кырыатын ыраастаа. ☉ Очищать что-л. от снега, счищать снег с чего-л.
Халлаан суһуктуйа сырдыыта холкуостаахтар тус-туспа хайдыһан үлэлээн, дулҕаны хаардыыхаардыы хайыта сынньан бардылар. М. Доҕордуурап
Хамхаадай тумуһун үрдүнээҕи чаллах тииккэ уйалаах, сыл аайы кэлэр кырдьаҕас хотой хайыы-үйэ уйатын хаардаан барбыт. И. Федосеев
Бастаан кэбиһиилээх отун хаардаабыта, онтон тордуохтаабыта. «Чолбон»
3. Утаҕын ханнараары хаары сиир, хабыалыыр (сылгыны этэргэ). ☉ Копать, хватать мордой и есть снег, утоляя жажду (о лошади)
Кураанах отунан аһыыр ат, хаардаан сиэбэт гына, аһатыах иннинэ уулатыытын кыайыахха наада. ОМГ ЭСС
Сорох дьыл уу барыта тоҥон хаалар, онон сылгы уулаабат, хаардаан сиэн, хаар суох буолар. Сылгыһыт с. Эрдэ төрөөбүт кулунуҥ өссө оту сииригэр хаардыыр буолар, оннооҕор хаары хаһан көрөөччү. АНП ССХТ
♦ Өтөхтөрүн хаардаабыт көр өтөх
Бэл, үлэтигэр тардылыннаҕына: «Өтөхтөргүн хаардаабытыҥ буолаарай?» — диэн муннукка ыкпытынан барара. ТТК