см. хабыгыраа- .

совм. от хабыгыраа =.

хабыгыраа диэн курдук
Ат хаппыт суол устун хааман-сиэлэн хабыгырайан киирэн барбыта. М. Тимофеев-Терёшкин

ускор. от хабыгыраа = 1) издавать быстро чередующиеся хлопающие звуки (нек-рое время); 2) говорить бойко, быстро, тараторить (нек-рое время).

ньылаҥнаа диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Буоста хонтуоратыгар лаппаҕар кэтит сарыннаах ньылаҥалаабыт, хабыгыраабыт, барыга бары үтүөмсүк буола сатаабыт Дараҕар Суруксут начаалынньыгынан үлэлиир. И. Никифоров

1. хабыгыраа диэн курдук. Хара Ыстапаан бытыга мууһурбутун турута тыыта-тыыта, саҥаран хабыгыратта. Айталын
   Сорох дьон хааһахтан хостоон эрэрдии этэн-тыынан хабыгыратан, киһини саҥардыбат буолааччылар. «Чолбон»
2. Хабыгырыыр тыастаахтык, хабыгыраччы тугу эмэ гын. ☉ Делать что-л., издавая хлопающие звуки
   Кинилэр тыһаҕас этэ сиэн хабыгырата олордулар. И. Гоголев

I
хабыгыраа диэнтэн холб. туһ. Чычып-чааптар чыбыгыраспыттар, Хабдьылар хабыгыраспыттар. С. Тимофеев
Халыматааҕы хабдьылар Хаары кытта хаар буолан, Хабыгыраһа дайаллар. В. Сивцев
Кылбаа маҥан хабыгыраһа дайар хабдьыларын суохтуура. ПБН БЭДь
II
даҕ.
1. Хабыгырыыр тыастаах. ☉ Издающий, производящий хлопающие звуки
Хабыгырас тыас антах диэки тилиргэйдии турда. Күрүлгэн
Ата барахсан айаныгар аллааҕа, хабыгырас тыастаах бөҕө туйахтааҕа. Ч. Айтматов (тылб.)
2. Түргэн, чуолкайа суох (саҥа). ☉ Быстрый и невнятный (о речи)
Чаанньык оргуйан хаппаҕа, хабдьы хабыгырас саҥатын үтүктэн эрэрдии, омуннаахтык халыгыраата. Р. Баҕатаайыскай

I
аат., эргэр. Суунар таас саҕа мас иһит, улахан кытыйа. ☉ Большая деревянная чаша
Ыт баһа көмүс кытахтан төкүнүйбүтүгэр дылы (өс хоһ.). Балачча буолан баран анараа дьиэттэн икки киһи арыычча көтөҕөр кытахха абыр-табыр бэс бутугас аһы аҕалан остуолга …… ууран кэбистилэр. Саха нар. той IV. Боппууда сыалаах эти, биир кытах суораты үөһэ сэбиргэнэҕэ уурбуттар. Саха ост. II
♦ Кытаҕын уһугар олордо — кимиэхэ эмэ анаан бэлэмнэммит аһылыкка түбэһэн асаһан хаалла. ☉ Случайно попал к столу, накрытому для кого-л. другого
«Хата бочуоттаах хоноһо кытаҕын уһугар олорустаҕым», — ньалбаҕар сирэйдээх, хаптаҕай муруннаах, икки чанчыгынан көрбүт эдэрчи киһи хабыгыраата. Болот Боотур
ср. др.-тюрк. хатыҥ ‘сосуд, кувшин’
II
аат. Саас уу ылар төгүрүк хотоол сир. ☉ Маленький зарастающий пруд
Лэглээр оҕонньор тэйиччи кытахха охсо сылдьан баран саҥа тиийэн кэллэ. Амма Аччыгыйа
Сир балай эмэ сиигирбит, кытахтар ууламмыттар. Болот Боотур
Кытах сирдэргэ уу халыйан, ийэ сир сиэркилэ буола, чаҕылыйа оонньоото. М. Доҕордуурап

дьүһ. туохт. Кэтирээн, үрдээн, аһаҕас буолан көһүн (ким-туох эмэ сүүһүн туһунан этэргэ). ☉ Быть, казаться широким, покатым (о л б е)
Түгэх дьиэттэн дэлби тиритэн, Бу сүүһэ маччайан, х а р а ҕ а б ы ч ч а й а н , Х а р а х С э м э н ласхайан тахсар. Дьуон Дьаҥылы
«Хайа, аатырбыт ыппыт бу сытар д уо? К ы р д ь ы к да, маччайан түһ э н , ү ч үгэй сүүстээх ыт эбит!» — салбаныйбыт киһи Кэрэмэһи одуулаһа-одуулаһа хабыгырыыр. Р. Кулаковскай
Саамай кэнники, аҕа баһылыктара, атыырдара Өҥөй, көҕүлэ икки өттүгэр силэлээн, маҥан туоһахталаах сүүһэ маччайан көһүннэ. В. Протодьяконов
ср. хак. малчай ‘сплющиться, потерять форму (о металлических предметах); стаптываться (об обуви)’

I
туохт. Тирииҥ аннынан ууланан өрө үллэн, иһэн таҕыс. ☉ Вздуваться пузырём, покрываться волдырями (о коже)
Сэмэн икки атаҕын тарбахтара биир дэхси буола хабыллан хаалбыттар. Н. Якутскай
Миитээ хапсабар ойон туран, хабыллыбыт ытыстарыгар силлээмэхтээтэ. Е. Неймохов
Модугудьааҥҥа тиийиибэр атаҕым уллуҥаҕа хабыллан, аһыйан, кыайан хаамтарбат буолла. Хомус Уйбаан
ср. др.-тюрк. хабар ‘вздуваться, распухать’
II
тыаһы үт. туохт. Ыраахха диэри эҥсиллэн хабыгырыы тыаһаа, оннук тыаһы таһаар (хол., тоҥ буорга ат туйаҕа тыаһыырын этэргэ). ☉ Издавать частые, дробные, громкие, раскатистые звуки (напр., о топоте копыт лошади, бегущей по мёрзлому грунту)
Лоҥкуудаҕа хабыллар сүгэ тыаһа хатан тымныыны кытта хатыста. М. Доҕордуурап
Иккис ат туйаҕын тыаһа илин диэки хабылла турда. Р. Кулаковскай
Күлүмнүү оонньоото чаҕылҕан, Этиҥнэр уордаахтык хабылла Хабараан дарбааны тартылар. И. Федосеев
♦ Өрө хабылла түс көр түс I
«Эмээхсиэн, эн итиннэ ньаамырҕаабакка олор!» — Сыллай эмээхсини ситэ саҥарпакка өрө хабылла түстэ. Амма Аччыгыйа
«Тоҕо саанаҕын?!» — Дьэбдьиэ эмискэ өрө хабылла түстэ. Болот Боотур
Ол оннугар уола Баанньа өрө хабылла түспүтэ. Ойуку
◊ Өрө хабылла түс көр түс I
Эмискэ дапсы тыаһа өрө хабылла түспүтэ. Далан
Эмискэ күөл диэки саа тыаһа өрө хабылла түстэ. П. Егоров
Көрүдүөр иһигэр ытыс тыаһа өрө хабылла түстэ. ПНИ ДКК
Уот хабылла түс — өрө хабылла түс диэн курдук (көр түс I). Таһырдьа тахсан истэҕинэ, үгэх аанын тыаһа уот хабылла түһэр. Саха фольк. Сонно тута саалар тыастара уот хабылла түһэр. А. Сыромятникова
Далтан тэйэн эрдэҕинэ, Куонаан дурдатыттан саа тыаһа уот хабылла түстэ. Н. Заболоцкай
III
хап I диэнтэн бэй., атын
туһ. Хата, Витюшкабыт бастакы категорияҕа хабыллан, төлөбүрэ суох үөрэххэ киирбит. Т. Находкина
Сайын тэрилтэлэр бары оттооһуҥҥа хабыллаллар, оттон пиэрмэҕэ оскуола оҕолоро, устудьуоннар көмөлөһөллөр. ТССКС
Хабылыга суох хабылык хабыллыбат. ВПК СОо
♦ <Хабыллар (хабайар)> хаба ортото — туох эмэ саамай ортото, киинэ. ☉ Самый центр, самая середина чего-л.
Сэмэн оҕонньор сонуок хабыллар хаба ортотунан хайа тыырдаран эрэр эбит. Амма Аччыгыйа
Ойуур хабыллар хаба ортотугар быычыкайкаан балаҕан оҕото турара. Д. Таас
Дабыыт дэриэбинэни хабыллар хаба ортотунан киирэн, тус хоту салаллар. И. Никифоров