Якутские буквы:

Якутский → Русский

кытах

1) уст. большая чаша; ыт баһа көмүс кытахтан төкүнүйбүтүгэр дылы погов. словно собачья голова скатилась с серебряной чаши (говорится о том, кто отказывается от заманчивого предложения или выгодного места, которого он не заслуживает); 2) перен. маленький круглый зарастающий пруд.

Якутский → Якутский

кытах

I
аат., эргэр. Суунар таас саҕа мас иһит, улахан кытыйа. Большая деревянная чаша
Ыт баһа көмүс кытахтан төкүнүйбүтүгэр дылы (өс хоһ.). Балачча буолан баран анараа дьиэттэн икки киһи арыычча көтөҕөр кытахха абыр-табыр бэс бутугас аһы аҕалан остуолга …… ууран кэбистилэр. Саха нар. той IV. Боппууда сыалаах эти, биир кытах суораты үөһэ сэбиргэнэҕэ уурбуттар. Саха ост. II
Кытаҕын уһугар олордо — кимиэхэ эмэ анаан бэлэмнэммит аһылыкка түбэһэн асаһан хаалла. Случайно попал к столу, накрытому для кого-л. другого
«Хата бочуоттаах хоноһо кытаҕын уһугар олорустаҕым», — ньалбаҕар сирэйдээх, хаптаҕай муруннаах, икки чанчыгынан көрбүт эдэрчи киһи хабыгыраата. Болот Боотур
ср. др.-тюрк. хатыҥ ‘сосуд, кувшин’
II
аат. Саас уу ылар төгүрүк хотоол сир. Маленький зарастающий пруд
Лэглээр оҕонньор тэйиччи кытахха охсо сылдьан баран саҥа тиийэн кэллэ. Амма Аччыгыйа
Сир балай эмэ сиигирбит, кытахтар ууламмыттар. Болот Боотур
Кытах сирдэргэ уу халыйан, ийэ сир сиэркилэ буола, чаҕылыйа оонньоото. М. Доҕордуурап


Еще переводы:

мунньар-ханньар

мунньар-ханньар (Якутский → Якутский)

сыһ. Эрийэ-буруйа, көнөтө суохтук. Кривокосо, вкривь-вкось
Суол уу олохсуйа сылдьыбыт дулҕалаах кытаҕынан туораан барара. Онно кэлэн мунньар-ханньар оҕустара-оҕустара, матасыыкыл өрүтэ эгдэҥэлээн барбыта. В. Яковлев

адалҕа

адалҕа (Якутский → Якутский)

аат. Маһы хаһан, кытах, кытыйа курдук кыра иһити-хомуоһу оҥорорго туттуллар мас уктаах тимир сэп. Железный инструмент с деревянной ручкой из дерева (обычно для выделки чаш — кытыйа, кытах).Адалҕанан табыйан, иһит иһин хаһаллара уонна улахан, кыра иэттэринэн ыраастыыллара. «Кыым». Тэҥн. арбыйа, иэт
ср. тюрк. аталгы ‘тесло’

билгиһий

билгиһий (Якутский → Якутский)

билгий диэнтэн хамс
көстүү. Ааттаах улуу түһүлгэлэргэ Арыылаах кытах билгиһийдин! С. Васильев
Быйаҥнаах алаас уола Байым күөлбүн аҕынным …… Килбэчийэ-нэлэһийэ Билгиһийэн сыттаҕа! Умнуллубат к. Муус хайа ыстаннаҕына, уунан билгиһийэр сүлбэлэр дьалкылла түһэллэрэ. И. Федосеев

бүөччүгэй

бүөччүгэй (Якутский → Якутский)

аат. Улахан күөл таһынааҕы олус кыра көлүйэ, сайын уолбат кытах курдук көлүйэ. Маленькое, но глубокое (летом не высыхающее) озерцо близ большого озера
Гриша биһикки дурда тутуннубут. Олорор алааспыт — Сыырдаах хаҥас халдьаайытын саҕатыгар, Буор ылбыт диэн бүөччүгэй көлүйэҕэ. «ХС»

сэбиргэнэ

сэбиргэнэ (Якутский → Якутский)

көр сэбэргэнэ
Бөтүүктэрэ хотон сэбиргэнэтигэр утуктаан куоҕайа олорор эбит. Амма Аччыгыйа
Боппууда сыалаах эти, биир кытах суораты үөһэ, сэбиргэнэҕэ, уурбуттар. Саха ост. [Сөдүөт] сэбиргэнэ быыһыттан кус кынатын ылан, остуолун туора-маары сотуолаата. ГИП КДь

хайдахтык

хайдахтык (Якутский → Якутский)

сыһ. Хайдах табылларынан, сатанарынан; хайдах курдук (үчүгэйдик). В какой степени, насколько
Кыракый уулардаах кытахха Кырыктыы-кырыктыы дьаарбайар Кыччыгый, атах кус чыркымай Кыһынын хайдахтык атаарда? Күннүк Уурастыырап
Биир үйэ чиэппэрин иһигэр Мин Сахам сирин түҥ түгэҕэр Хайдахтык олохпут сайынна? Дьуон Дьаҥылы

кыралаа

кыралаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кэриҥинэн, кээмэйинэн кыра гын, кыра-кыра өлүүлэргэ араартаа, бытарыт. Мельчить, разбивать, дробить что-л. на мелкие части, куски
Мууһу кыралаа.  Кытаанах сири Кытах-кытах саҕа кыралыыр, Кырбыыр эбит тыраахтар. Нор. ырыаһ. «Бу ойоҕостору кыралаан аҕалбаккын ээ», — диэн Харатаайап көрдөстө
Сыгынньах ойуун хап-сабар туран, сылгы ойоҕоһун кыралаан аҕалла. Н. Якутскай. Буспут хортуоппуйу үлтү тутан, кыралаан хоруудаҕа кутан эбэтэр үүккэ булкуйан сиэтиллэр. АНП СССИ
2. Биир көрүҥнээх элбэх предметтэн кыратын талан чөмөхтөө. Выбирать мелкие из множества однородных предметов. Балыгы кыралаа. Балыктан кыралаан-улаханнаан илдьэ бар

быһалаа

быһалаа (Якутский → Якутский)

туохт. Быһа бар, көнөтүк бар, саамай кылгас суолунан бар. Идти напрямик, кратчайшим путем
Биһиги дьоммут элбэх сырыылаах, сырдык уоттаах киэҥ сирдэри тумнар курдук (быһалаан эбитэ дуу?) күлүктээх кыараҕас уулуссаларынан, муннуктарынан бүгэн истилэр. Н. Заболоцкай
Быһалыам диэн ардыгар, Быстан хаарга хаамарым, Быһалааммын арыт эмиэ Суол муҥун аччатарым. С. Данилов
Кыратык быһалаан да диэн, Дулҕалаах кытахха аны киһи халтарыйан дуу, бүдүрүйэн дуу, иэдээн буолуо. М. Чооруоһап

иһиччит

иһиччит (Якутский → Якутский)

көр иһитчит. Дьэ, саха төрдө Иһиччит Эллэй тойон Аҕыс айыы аймаҕар бастыҥ Айах тутарыгар Аан маҥнай Миигинэн айах туппута
Саха фольк. Иһиччит эмээхсинтэн Ийэ ууһа үөскүүрэ, Ардьаһыт оҕонньортон Аҕа ууһа тахсара, Олоҥхоһут ууһуттан Улуус, нэһилиэк тыллара. С. Васильев
Кэлэр Уус Өндүрэй уолунуун, иһиччит Куонаан кытахтыын, Иирбит Ньукуус, Чоҥолоох ойуун, Куолуһут Куома суумкалыын. «ХС»

куоһах

куоһах (Якутский → Якутский)

аат. Сир оҥхойо, оҥхой, хотоол сир. Длинное углубление, ложбина
Илин бастата туруору сыыр анныгар куоһахха сырдык уулаах кытах оҕото баарыгар сайылык оҕолоро сөтүөлүүллэр. И. Сосин
Массыыната, мууска халтарыйан, түҥнэстэ сыста, буомба дьөлө түспүт куоһаҕар түһэн хаалла. К. Симонов (тылб.)
ср. др.-тюрк. хоҕуш ‘желоб для воды’