Якутские буквы:

Якутский → Русский

хабырыйсыы

  1. и. д. от хабырыйыс=; 2. трения, столкновения, нелады (во взаимоотношениях).

кыһарый-хабырый=

см. кыһарый =.

хабырый=

1) придавливать (при движении); атахпын сыарҕа хабырыйда полозом саней мне придавило ногу; 2) оттеснять, вытеснять (при движении); миигин хабырыйан кытыыга таһааран кэбистилэр меня оттеснили на обочину дороги; 3) перен. притеснять, угнетать.

Якутский → Якутский

хабырыйсыы

хабырыйыс диэнтэн хай
аата. Ыларов биһикки ардыбытыгар ханнык даҕаны атааннаһыы, хабырыйсыы суоҕа. Р. Баҕатаайыскай
Львов куорат чугаһыгар хааннаах хабырыйсыылар буолаллар. Е. Неймохов
Суорума таастары кытта уһуннук хабырыйсыы дьону да сылатта, тыраахтар да эмсэҕэлээтэ. «ХС»

кыһарый-хабырый

туохт. Улахан кыһалҕаҕа киллэр. ☉ Причинять много бед, создавать проблемы, трудности
Кыыдааннаах кыһын үгүс ыаллар балааккаларга симсэн олорбуттара. Кыһарыйан-хабырыйан кыһалҕалаах да кыһын ааһаахтаабыта. С. Руфов

үтүрүй-хабырый

туохт. Кими эмэ атаҕастаан-баттаан үүрэ-түрүйэ сырыт. ☉ Грубо притеснять, угнетать, обижать кого-л.
Оччотооҕуга Кипр арыытын олохтоохторун Венеция баһылыктара үтүрүйэллэрэ-хабырыйаллара. Эрчимэн
Сири бас билээччи ыаллыы баайдар бааһынайдары үтүрүйэн-хабырыйан барбыттара. АЕВ ОҮИ
Родовой үтүөлэр көннөрү бедуиннары үтүрүйэр-хабырыйар буолбуттара. АЕВ ОҮИ

хабырый

туохт.
1. Туох эмэ тугу эмэ сиирэ хабан, таарыйан аас. ☉ Задевать что-л. вскользь, поверхностно, по краю, придавить слегка
Бэдириэстээх сыарҕа хаары хабырыйан, кыыкынаан бииргэ ыллаһа иһэр буолааччы. Күндэ
Толору таһаҕастаах массыына кинилэри хабырыйбытынан сир гыннаран ааспыт. Р. Кулаковскай
Дүлүҥ анныгар кистии аспыт оҥочотун булан ылла, хата, муус хабырыйбатах. В. Тарабукин
Үһүс буулдьа Сэмэн Бөтүрүөбүс илиитин тарбаҕын, ытыһын көхсүн хабырыйан ааспыт. ХБИДК
2. көсп. Киһини тугунан эмэ кыһарый, атаҕастаа, баттаа. ☉ Притеснять, прижимать, угнетать кого-л. [Ыстапааһа:] Баайдаахтар дии-диилэр бэркэ хабырыйан эрэллэр. Күндэ
Лэгиэнтэй атыыһыттаах Сүөдэрдээҕи тылга даҕатан хабырыйар, ол-бу сылтах була-була мөҥөр-этэр буолан бараллар. Н. Якутскай
Тойоттор айдааны тарпыт оҕолору онон-манан сылтаҕыран улаханнык кыһарыйбыттара, хабырыйбыттара. П. Филиппов

Еще переводы:

столкновение

столкновение (Русский → Якутский)

с. 1. анньыһыы; столкновение судов суднолар анньыһыылара; 2. (конфликт) харсыһыы; столкновение противоположных интересов утарыта интэриэстэр харсыһыыла-ра; 3. (спор, ссора) хабырыйсыы.иирээн; между ними произошло столкновение кинилэр икки ардыларыгар иирээн буолбут; 4. (схватка, стычка) хабырыйсыы, хапсыһыы, ытыалаһыы; вооружённое столкновение сэбилэниилээх хапсыһыы.

иирээн

иирээн (Якутский → Якутский)

аат.
1. Этиһэн, охсуһан айдааны тардыы. ☉ Скандал, дебош
Бу дьахтары дойдутугар ыыттар сөп буолуо эбит, туох да айдаана, иирээнэ суох. Н. Неустроев
Сөп, эн ол көмүһү ылаҕын, мин бэйэм өлүүбүн эмиэ ылабын, ол кэнниттэн урукку иирээммит хаалар. С. Ефремов
2. Тыл-тылга киирсибэккэ өстөһүү, хабырыйсыы. ☉ Ссора; инцидент, конфликт
Кыраныыссатааҕы иирээн.  Ирак уонна Иран иирээннэрэ. «Кыым». Тэҥн. иирсээн

аалсыһыы

аалсыһыы (Якутский → Якутский)

  1. аалсыс диэнтэн хай. аата. Таас хайа аалсыһыыта, сирдойду сипсигэ, аан дойду улаҕата буолан хаалла. ПЭК ОНЛЯ I
    Хараап алтан тумсунан хараабы хабырыйбыта, Алдьархайдаах аалсыһыы, булумахтаһыы буолбута. КФП БАаДИ
    Платформаҕа, куруутун буоларын курдук, аалсыһыы, үтүрүһүү бөҕө. М. Прилежаева (тылб.)
  2. көсп., кин. Сөпсөспөт буолуу, хабырыйсыы, иирээн. ☉ Столкновения, противоречия, конфликты, трения (между людьми, группами)
    Өскөтүн биһиги алҕаһыыр, сыыһар да буоллахпытына, биһиги суолбутугар аалсыһыылар баар да эбит буоллахтарына, ону кинилэр дьыалайдаабаттар. В. Ленин (тылб.)
суорума

суорума (Якутский → Якутский)

I
суорума (сор) суоллан (соруктан, оҥоһуулан) — быстах өлүүгэ өл, быстах үйэлэн. ☉ Умереть преждевременно, не своей смертью, погибнуть
Ньиэмэс буулдьатыттан эдэр сааһыгар суорума соруктаммыта. Софр. Данилов
Былыр былыргыттан кыһыл көмүс иннэ диэн төһөлөөх киһи суорума суолламмыта буолуой?! «ХС»
[Сусанна Павловна:] Төһөлөөх элбэх барахсаттар, тапталларыгар табыллыбакка, суорума суолламмыттара буолуой? «ХС»
ср. бур. зуурма, орд. дьуурма, халх. зуурм ‘полуготовый, недоделанный, на полпути; рано родившийся; выкидыш’
II
көр суорба
Утарыта уурталаабыт курдук, Суостуганнаах суорума таас оһохтоох эбит. Суорун Омоллоон
Үрэхтэри чаастатык туорааһын, суорума таастары кытта уһуннук хабырыйсыы дьону да сылатта, бульдозер да эмсэҕэлээтэ. «ХС»

ардынан

ардынан (Якутский → Якутский)

аат дьөһ. Хайааһын ханнык эмэ предмет быыһынан, кини нөҥүө тарҕанарын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении предмета, через который распространяется действие (сквозь, через)
Кыайыы суолун туругурдубут Ыһар-тибэр буурҕа ардынан Кыргыс уотунан булуллубут Сталинград күнэ сардаҥарар. А. Абаҕыыныскай
Биһиги билэбит, Лена биэрэктэрин көрөр иһин, охсуһуу хонууларын туораан, уот тимир хабырыйсыыларын ардынан ааһары. Т. Сметанин

хабырыйбахтаа=

хабырыйбахтаа= (Якутский → Русский)

ускор. от хабырый =.

хабырыйталаа=

хабырыйталаа= (Якутский → Русский)

многокр. от хабырый=.

хабырыйтар=

хабырыйтар= (Якутский → Русский)

побуд. от хабырый=.

сэбилэниилээх

сэбилэниилээх (Якутский → Якутский)

даҕ. Сэптээхсэбиргэллээх; сэрии сэбинэн хааччыллыбыт. ☉ Имеющий вооружение, вооружённый
Ол эрээри, күрүө тоһоҕото сэбилэниилээх булчут тоҕо эрэ саба түһэн биэрбэтэ, көтөр буоллаҕына куотарга оччо дьулуспата. Н. Заболоцкай
Бүлүү уеһын сорох улуустарыгар өстөөҕү кытта сэбилэниилээх хабырыйсыылар саҕаламмыттара. В. Чиряев
◊ Сэбилэниилээх күүстэр — ханнык эмэ дойду хонуутааҕы, муоратааҕы, салгынынан уонна байыаннай суолталаах ракетанан сэбилэммит сэриилэрэ бүттүүнэ. ☉ Вооружённые силы (страны)
Саха сирин бары сэбилэниилээх күүстэрин хамандыырын бирикээһэ куоракка тарҕанна. Амма Аччыгыйа
Тиһэх сылларга ылыллыбыт дьаһаллар сэбилэниилээх күүстэр кыахтарын уонна бойобуой дьоҕурдарын лаппа бөҕөргөттүлэр. Л. Брежнев (тылб.)

аалсыы

аалсыы (Якутский → Якутский)

  1. аалыс диэнтэн хай. аата. Хатырбыт тараһа икки хатырыктаах мас буоланнар хатыылаах аалсыытыгар кэм туох эрэ тахсыах тустаах. Эрилик Эристиин
    Уулуссаҕа киһи көбүөхтэс. Төттөрү-таары аалсыы, кэлии-барыы баһаамнаабыт. А. Софронов
    Ирбитин оптуобуска киирдэ. Дьон аалсыытыгар кыһаммакка, бэйэтэ саныыр санаалаах истэ. В. Яковлев
  2. көсп. Сөпсөспөт буолуу, хабырыйсыы, адаарыһыы. ☉ Конфликты, столкновения (между людьми, поколениями)
    Көлүөнэлэр солбуйсуулара былыр былыргыттан судургутук, аалсыыта-араабыта суох ааспат. И. Аргунов
    Үйэлэр алтыһыыларын, аныгы былыргыны кытары аалсыытын, атааннаһыытын итиэннэ аргыстаһыытын туһунан кини [Торопуун] хаһыаттарга, сурунаалларга ирдээн туран сэҥээрэн ааҕар. В. Яковлев
  3. физ. Эттик атын эттик ньууругар сыстан хамсыыра. ☉ Трение
    Атах таҥаһын уллуҥа тротуары кытта аалсыытын улаатыннараары, муус тоҥот саҕана тротуарга кумах куталлар. ПАВ Ф-6
    ◊ Аалсыы күүһэ физ. — биир эттик атын эттик ньуурун устун хамсыырыгар үөскүүр уонна ол хамсааһыны утарсар күүс. ☉ Сила трения.