туохт.
1. Тилэри астанан, муҥутаан бус (үүнээйи аһын туорааҕын этэргэ). ☉ Наливаться, созревать (о плодах и зерне)
Саргылаах хадыһалар Саарба кыыл Самыытын түүтүн курдук Саарыгыран бардылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Бурдук туорааҕа буһуутун үс кэмҥэ араараллар: үүттүйэ эбэтэр күөх алаҥхара, буоскатыйа эбэтэр саһара уонна ситэри эбэтэр кытаата (саарыгыра) буһуу. СОТ
2. көсп. Толору эттэн-сииннэн, модьураа, баараҕадый. ☉ Стать ядрёным; раздобреть
Били ыыс араҕас буола саарыгыра уойбутуттан туох да хаалбатах, соҕурууттан хайа охсубут аҥаара, быһа охсубут быһаҕаһа эрэ ордон кэлбитэ. Далан
Холоонноох доҕору булунаары этэ-сиинэ ис-иһиттэн саарыгырбыт, иэйиилээхтик имэҥирбит. Н. Борисов
3. көсп. Сит-хот, муҥутаа. ☉ Достигать высшей степени своего развития, быть, находиться в самом разгаре (напр., о лете)
Сыралҕан куйааһынан сырылаччы тыына сайаҕас сайын саарыгырарын кытта аныгы Лоҥкуудаҕа айар-тутар үлэ өрө күүрдэ. М. Доҕордуурап

I
аат. Киһи кэлин өттүн биилиттэн көп этигэр диэритэ, сүөһүгэ, кыылга уорҕатын кэлин өттө (сиһиттэн тааһын уҥуоҕун кэлин уһуктарыгар диэри). ☉ Нижняя (у животных задняя) часть спины от поясницы до ягодиц (у животных до задних выступов тазовой кости), зад, круп (у лошади)
Саргылаах хадыһалар Саарба кыыл Самыытын түүтүн курдук Саарыгыран бардылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Харалаампый, сыарҕаттан уһун талаҕы ылан, ат самыытын марайа-марайа сабаата. Софр. Данилов
[Глафира] магистры иннигэр түһэн хаамта, самыытыгар тиийэ түспүт хойуу кугастыҥы суһуоҕа хардыытын ахсын икки биилигэр эйэҥэлии охсулунна. Л. Попов
◊ Самыы хараҕа — самыы уоллаҕаһа, уллук баһын уонна өттүк уҥуоҕун ыпсыыларынан чараас сирэ. ☉ Уязвимое место, впадина на заде человека и животных у сочленения головки бедра с тазовой костью. Самыым хараҕынан ыарыйда
II
сыһ. Оһоро самаан, тугунан эмэ бүөлүү тутан. ☉ Закрывая, заделывая чем-л. (дыру, отверстие). Кырыыса сиипэрэ алдьаммытын үрдүнэн самыы уур