далбаатаа диэнтэн тиэт
көрүҥ. [Кыра Уйбаан] быаҕа баайыллыбыт сылабаар хомпуорунан хадьыыла оҥостон далбаатаамахтаата. Амма Аччыгыйа
Биир бытыктаах лиһикичийбит халыҥ киһи илиитинэн далбаатаамахтаата. «ХС»

көр аалтаар
Мэлиэтий аҕабыыт аалтыыр айаҕар хадьыылатын биэрэҥнэтэ-биэрэҥнэтэ, ыллыы турар. Эрилик Эристиин
[Маарыйа:] Арааһынай бэйэлээх таҥаралары, сибэтиэйдэри аалтыыртан, истиэнэлэртэн көтүрэкөтүрэлэр, сиргэ тамнааттыыллар. А. Софронов
Таҥара дьиэтигэр киирэннэр, Ньукулай Өлөксөөндөрөлүүн, тэрэпиэһинньик ыйыытынан, аалтыыр иннинэн кэккэлэһэ турдулар. Н. Павлов

ук I диэнтэн дьаһ
туһ. Аҕабыыттара хадьыылатыгар чох уктаран, өлбүт киһини ыһаара-ыһаара, эҥээритэн ыллаан барда. Эрилик Эристиин
Имииһити туттаран ылан кинээс сибииккэҕэ уктарбыт. М. Доҕордуурап
♦ Илии уктарбат көр илии
Ол киһи атыттартан илии уктарбат охсооччу. Кирдээх илиигин ук (уктар) көр кирдээх. Эн тоҕо холкуос үбүгэр кини кирдээх илиитин уктараҕын? С. Ефремов

туохт.
1. Умайан буруону таһаар; куһаҕаннык умайан буруону хойуутук таһаар. ☉ Дымить(ся), куриться
Балаҕан сыбаҕа кууран, кыым түстэр эрэ буруолаабытынан барар. Хата, онно дьиэлээхтэр кыһамматтар, инчэҕэйигэр тиийэн умулларын билэллэр. Амма Аччыгыйа
Оҥкучах алаастарга, Хара ыарҕа быыһыгар Хаптайансаһан Буор балаҕаннар Бур-бур буруолууллар, Хаптаһын халҕаннар Хаахынаан тыаһыыллар. С. Васильев
Мэлиэтий аҕабыыт ырыысатын кэтэн, хойуутук буруолуур хадьыылатын тутан, таҥара иннигэр евангелие ааҕа турар. Эрилик Эристиин
2. Туохтан эмэ (итии астан, оргуйбут сылабаартан, киһи тыыныттан о. д. а.) паар буолан таҕыс. ☉ Куриться, испускать пар
Дьааҥылар тараҕай сүүстэрэ күн уотугар сымнаан, тиритэнхорутан, үрдүлэрэ күдэннирэн, оргууй буруолуу олорбуттара. Н. Заболоцкай
Кини [Ымыы] күнүн аайытын, Киһи тыына буруолуур, Чэрэниилэ хойуорар Дьикти тымныы хоһугар Лиэксийэни суруйан, Тиритэрэ-хорутара. Күннүк Уурастыырап
Сылабаар оргуйан буруолаата, Алаадьы буһан сырылаата. С. Васильев
Арай уот тыаһыы умайбыт, Ас-үөл бөҕө тардыллыбыт, Буруолуу сытар, дьэ бу бойуох! Дьуон Дьаҥылы
3. Дьиэ иһигэр тарҕан (аанньа тардыыта суох оһох буруотун туһунан). ☉ Надымить, задымить (о распространении дыма внутри дома от топящейся печи)
Дьэ, үтүө киһи булан абыраата: дьиэбит буруолаабат буолла, ити кэннэ таһыттан күн сырдыгын киллэрэн, дьэ балаҕаммыт иһин сырдатта. Н. Неустроев
Захаровна тиийэн оһохторо …… буруолаабытын хайдах эрэ быһаара охсубут. Амма Аччыгыйа

сыһ.
1. Биир сиргэ элбэхтик, үгүстүк (хол., үөскээ, муһун). ☉ В большом количестве, в изобилии (напр., о живности)
Мичил онус кылааска үөрэнэ киирдэҕин күһүн куобах хойуутук үөскээбитэ. И. Федосеев
Балаҕаччы дэриэбинэтигэр дьон-сэргэ, саамай улуу ыһыахтарга мустарын курдук, хойуутук мустубут. Багдарыын Сүлбэ
Ардахтаах дьылга тэллэй хойуутук үүнэр. УГС ССКОТ
Сайын туундараҕа араас үөн-көйүүр: кумаар, оҥоойу, бүгүлэх наһаа хойуутук түһэр. КЗА АҮө
2. Субу-субу, сотору-сотору, чаастатык буол. ☉ Часто, без перебоя (напр., стрелять)
Кини кэпсэтиитин быыһыгар «эй-ээх» диэн тылы хойуутук туттааччы. М. Доҕордуурап
[Бандьыыттар] биир түүн бүлүмүөт, саа уотун хойуутук аһан дэриэбинэ түөрт өттүнэн атаакалыы сырыттылар. П. Филиппов
Табахсыт киһи сүрэҕэ ордук хойуутук уонна ыарыылаахтык тэбэр. ЩМФ КБ
3. Биллэр гына, күүскэ (хол., ардах, сиик түһэрин этэргэ). ☉ Обильно, густо (напр., о дожде)
Чэйгин хойуутук кээс. И. Гоголев
Кутар күүс ардахпыт хойуутук курулаан Тохтообот күүстээхтик тоҕунна. Күннүк Уурастыырап
Чугастааҕы от-мас уунан ибиирбиттии күкээрэн олорор гына хойуутук сиик түспүт этэ. Далан
Мэлиэтий аҕабыыт …… хойуутук буруолуур хадьыылатын тутан, таҥара иннигэр евангелие ааҕа турар. Эрилик Эристиин
4. көсп. Дорҕоонноохтук иһиллэр гына, намыһахтык (үксүгэр эр киһи саҥатын этэргэ). ☉ Низко, густо (звучать — обычно о мужском голосе)
Барылыыр оптуобус хойуутук орулуо, Тирдиргиисирдиргии, күскэйэ сүүрүөҕэ. Күннүк Уурастыырап
Ганя хойуутук күлэн күһүгүрэттэ. Н. Заболоцкай
Барыларыттан ордук Данило арыт хойуутук бааҕыныыр, арыт сытыытык часкыйталыыр саҥата иһиллэр. Л. Толстой (тылб.)