сов. что хаймыылаа, кытыылаа, тулалаа.

туохт. Тугунан эмэ (хол., түүлээҕинэн) тугу эмэ (хол., саҕынньаҕы) хаймыылаа, кытыылаа. ☉ Оторачивать, окаймлять, окантовывать что-л. (напр., шубу). Саҕынньаҕы хадьааһыннаа
□ Хагдаҥ эһэ тириитинэн Хардары ууран хадьааһыннаабыттар эбит. П. Ядрихинскай

туохт. Бүүрүктүү тик, хаймыылыы тик. ☉ Обшивать, окаймлять что-л. Бу таҥаһы бүүр.
◊ Бүүрэ тарт — туох эмэ (хол., рюкзагы, куул айаҕын, сону о. д. а.) быанан бобо тардан баай. ☉ Затянуть (напр., мешок, рюкзак, пальто и т. д.)
Сонум элээмэтин кэтэн, тирбэҕэ курбунан бүүрэ тардынан кэбистим. Амма Аччыгыйа
Ботуоҥкатын, быатын бүүрэ тардан баран, орон үрдүгэр уура охсон кэбистэ. С. Никифоров
Начыылка былаатынан тууна баанна, суккунун уһулла, кылгас баата сонун бүүрэ тардынна. М. Доҕордуурап

I
туохт.
1. Туох эмэ кытыытынан, кэриитинэн кыйа бар. ☉ Идти краем, по краю чего-л.
Алары кытыылаан быһалыы Аа-дьуотук сиэттиһэн испиппит. П. Тулааһынап
Адаарыччы үүммүт сэппэрээги кытыылаан кыйдылар. «ХС»
[Булуҥ оройуонун кыраныыссата] илин өттүттэн Бороҕон кумаҕын кытыылаан, Быковскай боротуоха хаҥас биэрэгэр тиксэр. «ХС»
2. Үөстэн кытыы диэки таҕыс, биэрэккэ чугаһаа (хол., кус, балык туһунан). ☉ Подплывать к берегу, плыть вдоль берега (напр., о рыбе, утке)
Буурҕа кэнниттэн дьэ балык бэркэ кытыылаабыт. И. Никифоров
Онно-манна кытыылаабыт куһу ытыалыыбыт. «ХС»
Кубалар күөлү кытыылаан кини диэки иһэллэрэ. «ХС»
3. Кытыы өттүттэн саҕалаан тоҥон мууһуран бар, модьоҕолон (өрүс, күөл туһунан). ☉ Иметь забереги, начинать замерзать с берегов (о реке, озере). Сотору муус кытыылаары турар, хас биирдии киһи учуокка сылдьар. Доҕордоһуу т.
4. Туохха эмэ кытыы оҥор, хаймыылаа. ☉ Окаймлять, окантовывать что-л. Былааччыйаны куруһубанан кытыылаа.
II
туохт. Төрүүр кэмиҥ чугаһаа, хамнат (сылгы-сүөһү туһунан). ☉ Приближаться к сроку родов (о кобыле)
Тохсунньу тоҕус эргэтигэр Кытыт сылгы кытыылыыр. М. Тимофеев

I
1.
саҥар диэнтэн дьаһ. туһ. Саҥарбаты саҥардыам, Тоҥмуту ириэриэм, Токуру көннөрүөм. А. Софронов
Кыргыттар мөрөйдөөн, күлэн-салан Кирилэни саҥарпатылар. Н. Заболоцкай
2. көсп. Атын омук суруйааччытын айымньытын тылбаастаан таһаар. ☉ Дать возможность заговорить на другом языке (перевести и издать произведения иноязычных писателей)
Семён Данилов Россия, Кавказ, Украина, Узбекистан, Латвия, Бурятия уо. д. а. сирдэргэ олохтоох бэйиэттэр айымньыларын сахалыы саҥардыбыта. Д. Васильева
II
туохт. Тугу эмэ сэлбийэн эбэтэр тупсаран саҥатытан оҥор. ☉ Ремонтируя или частично переделывая, придавать чему-л. новизну, обновлять, освежать что-л. Быйыл саас элбэх эргэ дьиэни саҥардан уонна саҥа дьиэлэри тутуохпут. М. Доҕордуурап
Аада бүгүн олуһун оҥостуммут, …… тыҥыраҕын лааҕын саҥардыбыт, хааһын хараардынан хаймыылаабыт, пуударанан сирэйин туналыччы туртатыммыт. В. Протодьяконов
Бу тэрилтэлэри саҥардан сэбилээһини түргэтэтэри …… хааччыйарга. «Кыым»

туохт.
1. Туохха эмэ ымсыыран, тартаран чугаһыы сатаа. ☉ Подбираться близко к кому-чему-л. заманчивому, быть привлечённым кемчем-л.. Кустар мончуукка саантаабаттар даҕаны
□ Эһэ өлө сытар табаларга саантаан, арахпакка чугас сылдьан, киҥинэйбит, субу ыстанан кэлиэх курдук буолбут. Болот Боотур
Луҥха үрэх харгыта эрдэ эстибитэ, онно тыыраахылар балыкка саантаан күнү күннүктээн айманаллара. В. Иванов
△ Туохха эмэ баҕаран санааҕын уур. ☉ Хотеть, стремиться завладеть кем-чем-л., положить глаз на кого-что-л.
Мин эйигин сэрэтэбин, Ньукуу атыыһыт эн көмүскэр саантыыр. И. Гоголев
Арааһа, дьон санаатын билэн, кинээс буоларга саантыыр бадахтаах. Болот Боотур
Төһө эмэ дьон саантыылларын үрдүнэн, ити соҕотох кыыһын манаан, эргэ тахсыбакка кырдьан эрэр. Софр. Данилов
2. Туохха эмэ кэлэ-кэлэ тохтоо, үрдүгэр түһүөх курдук гын (хол., этиҥи, былыты этэргэ). ☉ Опускаться низко, нависать над чем-л. (напр., о туче)
Былыт ыараан, намтаан кэлэн Алаас үөһэ саантыыр. Н. Дьяконов
△ поэт. Өрүү көр, сырдат, оонньоо (күн уотун этэргэ). ☉ Всегда озарять лучами что-л. (напр., какую-л. местность — о солнце)
[Өлүөнэ] Үрдүк субуу мырааннарын Үрүҥ көмүс арҕастарын Саас-сарсыарда, сырдык киэһэ — Сарыал күнүм сыҥаһалыыр, Саһарҕатын уота саантыыр. М. Тимофеев. Көмүс күһүн киэргэллэрин, Көөчүктээтэ, тамнаата. Күммүт саантыыр көлүччэтин, Көрүүй хайдах хаймыылаата? Хоһоон т.