дьүһ. туохт. Соһуйбуттуу, өрөкүйбүттүү түргэн-түргэнник тула хайыспахтаа. ☉ Возбуждённо, суетливо оглядываться (о человеке с удлинённым лицом). Ол-бу диэки олопочуйда

тыаһы үт. туохт., сөбүлээб. Олус түргэнник, өйдөнүмтүөтэ суохтук саҥар. ☉ Говорить очень быстро и невнятно. Өлөксөй бэрт үгүстүк дьабыгыраата да, ким да тугу да өйдөөбөтө. Туоратынан барбыт киһи [сыарҕаттан] көөһөлүйэн тахсар, хоһооно биллибэттик дьабыгырыыр. А. Федоров. Кэннин хайыспахтыы-хайыспахтыы, кэпсэтэ олорор киһитигэр иэҕэс гына-гына бэһэҕээ буолбут улахан көрсүһүү туһунан айаҕа хам буолбакка дьабыгырыыр. Уот ч.

бүгүллэҥнээ диэнтэн дьаһ
туһ. Ат урут түһэн дуу, бытааран дуу, суолга киириэн баҕарар, иччититтэн кэлэйбит курдук, моонньун бүгүллэҥнэтэр, туора хайыспахтыыр. Амма Аччыгыйа
Бууттаах бил балык кыра балыгы эккирэтэн чычаас уу ньуурун түүрэн бүгүллэҥнэтэн ылара. Далан

субул. көстүү. Эрчимнээхтик, түргэнник, киэҥ-киэҥник атыллаан хаамп. ☉ Шагать энергично, быстро, широко
Оҕонньор киэҥ-киэҥник атыллаталаан, төттөрү быйахаччыйан иһэн иннин-кэннин хайыспахтаан көрөөт, эмискэ тыаҕа туора ыстанан таҕыста. Р. Кулаковскай

туохт. Сотору-сотору өрүтэ күөрэйтэлээ, өрө күөрэс гын (хол., сүгэ олуга). ☉ Равномерно, регулярно взлетать вверх (напр., щепки при рубке)
Ыраас күҥҥэ от охсо турар дьон хотуурдарын иэнэ килбэс гынан, харахха чаҕыллан, күлэн ааһара, кыраабыл уга күөрэҥниирэ. Н. Заболоцкай
Тыы, төлө мөҕөөрү соруммуттуу, илин тумса ол-бу диэки хайыспахтаата, өрүтэ күөрэҥнээтэ. В. Тарабукин
Ити бастакы холкуос тутуутугар мас суоруллан күндүллүүр, сүгэ олуга күөрэҥниир. С. Васильев

туохт., кэпс. Кими эмэ сордоо, эрэйдээ, муҥнаа. ☉ Причинять кому-л. неприятности, мучить
Тыытын тумса талбытынан хайыспахтыыр. Ол аайы Оппоос улам кыыһыран барда. Онуоха эбии бырдах, бокуой биэрбэккэ, ханан түбэһиэх сиэн ноордуур. В. Т арабукин. Кулуба эбитим буоллар, кинини үчүгэй аҕайдык ноордуом этэ дии санаан, өйө-санаата көөнньөн өрө көтөҕүллэн истэ. М. Доҕордуурап

дьүһ. туохт.
1. Ол-бу диэки көрбөхтөө, хайыспахтаа (төбөнү хоноччу туттан). ☉ Оглядываться во все стороны, держа голову высоко
Оттон «күтүөт» тоҕо эрэ Уоһун туора сотто-сотто, Ол-бу диэки олодуйа Олорунан кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
2. Хорсун, хоодуот, быһаарыылаах көрүҥнэн. ☉ Казаться энергичным, решительным и предприимчивым. Олодуйан түһэн уола хаан быһыылаах
ср. монг. олийх ‘вытягивать шею; задирать голову’

олоо-молоо көрүтэлээ — ол-бу диэки хайыспахтаа (кэтит сирэйдээх киһи туһунан этэргэ). ☉ Смотреть бессмысленно по сторонам, поворачиваясь туда-сюда (о человеке с широким лицом)
Ынчыга ыксаппытыгар Энэлгэнэ элбээбитигэр Оҕонньоро уолуйа соһуйан, Омургутуйа куттанан, Олох маһыгар олоро түһэн Олоомолоо көрүтэлээтэ. П. Ядрихинскай

аат.
1. Дэхси сиргэ үрдээн, томтойон көстөр сир, үрдээһин. ☉ Пригорок, возвышенность, холм
Налыы хонуу Томтойо үлүннэ, Томтор буолла. П. Ойуунускай
Томтору аннынан барар киэҥ айан суолун батыһыннары илин-арҕаа диэки хайыспахтаан көрдө. Амма Аччыгыйа
Аҕата Айдары моонньугар олордон, томторго сүүрэн тахсыбыта. Н. Лугинов
2. түөлбэ. Титиик. ☉ Летняя стоянка скота, летовка. Кыыс томторго ынах ыыр

дьүһ. туохт.
1. Өрүтэ үллэҥниир, түллэҥниир курдук хамсаа. ☉ Слегка вздыматься, приподниматься
Эрдиитэ уҥуор кута саҕатыгар долгуҥҥа бигэттэрэн эгдэҥнии сытар. И. Гоголев
Көлүөһэ эгдэҥниир таастан иҥнэн. К. Турсункулов (тылб.)
2. Өрүтэ көтүөккэлээн эрэр курдук тутун эбэтэр санныларгынан эһиэлэнэ хамсан. ☉ Совершать небольшие движения, направленные вверх (напр., приподниматься, привставать, подёргивать плечами)
Икки илиитин такыччы туттан, бүтүннүү бэйэтэ эгдэҥнииэгдэҥнии, икки өттүнэн хайыспахтаан көрө-көрө, тэбэнэттээхтик ыллаан барар. Амма Аччыгыйа
Истэн олорор киһи эгдэҥнээн ылар күүстээх олоҥхото буолан биэрдэ. А. Сыромятникова
Гитаратын уйан тыаһыгар бигэнэн аргыый эгдэҥнээн ыла-ыла, ким айбыта биллибэт саҥа ырыатын эдэр киһи ыллыыра. СҮК