образоваться — о пузырьке (напр. при ожоге); уокка сиэппитим хала-ҕыйан таҕыста на месте ожога у меня вскочил пузырёк.

илэҥ-халаҥ буолан (илэҥэ-халаҥа киирэн) - 1) сэргээн, күөдьүйэн, ирэн-хорон (кэпсэт). ☉ Оживленно, увлеченно (начинать рассказывать)
Илииһинэй тылы эппэт, Илэҥ-халаҥ буолан, иэйбэт, Мэлдьи иҥин хаана сойбут, мэлдьи дьэбин уоһуйбут. Күннүк Уурастыырап
Кустарын көрөн илэҥ-халаҥ буолан, кэпсэтэн бардылар. М. Доҕордуурап; 2) сымнаан, үчүгэй майгыланан, сыһыаннанан кэл. ☉ Смягчаться, добреть, проявлять доброе отношение к кому-л.
Хас да күн ааттаһа былаан үчүгэй буола сатаата да, Хобороос илэҥ-халаҥ буолан кэлбэтэ. А. Софронов
Илэҥэ-халаҥа киирэн ыаллаан ааспыт буоллаҕына, умнааччыта суох. Хаһан эмэ син төлөөччү. Арсыын таҥас эбэтэр чэй, табах бэрсиэҕэ. А. Сыромятникова
«Тоҕо миэхэ илэҥ-халаҥ буола сатыыр тойонуй»,- диэн ботугураата. М. Доҕордуурап

сов. 1. (о кушанье) хата бус, хала-хыйа бус; 2. (о крови) бөлүөх; 3. (пересохнуть) хатыр, хат; губы запеклись уостара хатыр-быттар.

халаа диэнтэн дьаһ
туһ. Биир тыһыынчабын халаттым! И. Семёнов
Эн массыынаҕын уордаран, дьиэҕин халатан баран, тоҕо кыһаллыбаккын?! С. Юмшанов
Полководец куораты ыллаҕына, буойуннарыгар халата биэрэр үгэстээҕэ. КФП БАаДИ

аат. Халадаай ырбаахы туруору саҕата. ☉ Воротник-стойка якутского традиционного женского платья
Хала даай ырбаахытын үрдүнэн, бытыгына дьэрэкээннээх байбаралаах ырбаахыны эбии кэппитэ, халадаай ырбаахытын м у о м а л ы г а көһүннэ. «ХС»

туохт. Күүскүнэн эбэтэр куттаан туран кими эмэ талаа, тугун эмэ былдьаан ыл. ☉ Насильно отнимать что-л. у кого-л., грабить кого-что-л.
Харчыны, таҥаһы, аһы халаары төһө киһи хаанын тохпута, тыынын быспыта буолуой! Н. Якутскай
Чахчы ол миигин халаабыт хотун сылдьар буолуохтаах. Н. Заболоцкай
Микииһэ тоҥустары халаан байар. Н. Павлов
ср. калм. хала ‘нападать; подходить близко’

аат.
1. Сүөһү сототун синньигэс иҥиирэ. ☉ Голенное сухожилие (у животных)
Оҕонньор барыллаата саастаах, хаар маҥан баттахтаах эмээхсин иҥиир сындааһынынан тобугар сап хатан имэрийэр. Н. Якутскай
Хала Элэмэһэ сылгыттан уратылаах сылгы эбит. Ол курдук үс хабахтааҕа, биирдии ордук сындааһын иҥиирдээҕэ үһү. И. Федосеев
2. көсп., кэпс. Ким-туох эмэ сэниэтэ-күүһэ, ыарахаттары тулуйар кыаҕа. ☉ Стойкость, способность вынести что-л., выносливость
Ол эрээри, оҕонньоттоор, бука билигин да сындааһыммыт тобоҕо сырыттаҕа буолуо ээ. В. Яковлев
Манна сэрии хас биирдии күнэ, биирдии хонуга, чааһа барыта өлүү-алдьархай, сындааһын сыыйыллар, сылба баранар муҥа-таҥа. С. Васильев
Бириистэри чахчы иҥиир быччыҥнаахтар, сылайбат сындааһыннаахтар хомуйдулар. «Кыым»
ср. монг. шандас(ан), бур. шандааһан ‘сухожилие (на задних ногах у животных)’

аат., эргэр.
1. Чараас сарыынан, балык тириитинэн эбэтэр сүөһү хабаҕын имитэн тигиллибит дьоҕус хаа, мөһөөччүк. ☉ Мешок, торба из ровдуги (замши), рыбьей кожи или из мочевого пузыря животного
Тууйас, халаабыс тутуурдаах дьон кэлэллэр-бараллар. Н. Түгүнүүрэп
Тэккээ сордоҥ тириитэ халаабыстан окко сууламмыт өйүөтүн таһааран Чэригэ уунна. В. Титов
Уол куруусканы ыҥыырга иҥиннэрбит халаабыһыгар укта. «ХС»
2. түөлбэ. Табаны угуйар тууһу кутан илдьэ сылдьыллар кыра мөһөөччүк. ☉ Мешочек с солью для приманки оленей
Тоҕо халаабыскын илдьэ барбатыҥ? СТТТ
3. кэпс. Тоноҕостоох харамайдар атыырдарын сымыытын хаата. ☉ Семенник позвоночных.
♦ Халаабыс айах түөлбэ. — тииһэ тононон бүппүт, тииһэ суох айах. ☉ Беззубый рот. Эмээхсин кырдьан халаабыс айах буолбут. Халаабыһа хапсыйда кэпс., күл.-ооннь. — аччыктаата, хоргуйда. ☉ Проголодаться (букв. сума его опустела). «Хайа, халаабыһыҥ хапсыйда дуо?» — диэн эһэтэ сиэнин хаадьылаата
ср. др.-тюрк. хала ‘класть, складывать’

туохт.
1. Ис искиттэн (этиҥхааныҥ өрүкүйүөр, долгуйуоххар диэри) манньыйан, көнньүөрэн кэл. ☉ Испытывать внутренний прилив радостного волнения, вдохновения, быть в отличном настроении
Саймаархай салгыннаах сандал саас маҥнайгы үтүөкэн, күндээрэр күөх халлааннаах күннэрин ким истиҥник эҕэрдэлии, ис сүрэҕиттэн иэйэ көрсүбэтий! С. Никифоров
Ол кырдьаҕас сылбырхай чэйи иһэн сырылата-сырылата бэркэ иэйэн аргыый сэһэргии олорбута. П. Филиппов
Күн киирэрин Джамиля ис иһиттэн иэйэн иһийэн туран көрбүтэ. Ч. Айтматов (тылб.)
2. Кимиэхэ эмэ доҕордуу, истиҥник, чугастык сыһыаннас. ☉ Быть дружески настроенным, расположенным к кому-л.
Буолар-буолбат баайсыынан, Муҥнаамаҥ даа киһини! Эрэннэххэ, иэйдэххэ Эр бэрдэ буолан тахсаарай! Л. Попов
Илииһинэй тылы эппэт, Идэҥ-халаҥ буолан, иэйбэт, Мэлдьи иҥин хаана сойбут, Мэлдьи дьэбин уоһуйбут. Күннүк Уурастыырап
3. Улаханнык саҥа таһааран айманан, ытаан сулан, онолуй. ☉ Громко, жалобно стенать, причитать
«Һуу! Өллүм да өллүм... абырааҥ... Ийэккээм, оҕотоо, өллүм... Аҕаккам оҕотоо, өллүм... Абытайбын да айыккабын... һуу!..» - диэн иэйбитинэн барда. П. Ойуунускай
[Оҕом Киэсэ] итинтэн аҕыйах хонон баран аҕата тиийэн кэлбитигэр, кини Дьаҕаарап кинээс оҕото буоларын уонна аҕатын кытта барсарын туһунан эппитигэр иэйиикээн иэйиитин иэйбитэ. Эрилик Эристиин
Эн иннигэр, ыар курус чааскар ытыы-соҥуу мин иэйбитим. А. Пушкин (тылб.)
4. поэт. Киһи дууһатын таарыйардык араастаан уларыйан дьиэрэй, дуорай, тыаһаа. ☉ Издавать волнующее звучание, звуки, берущие за душу, доходящие до самого сердца
Ойуур кэтэх томторугар Оҕо-уруу үҥкүүлүүрэ, Бастыҥ күүлэ кырыытыгар Байаан оонньоон иэйэрэ. С. Васильев
Абылаҥнаах төрөөбүт буорум, Эн миигин кэрэҕэ угуйаҕын, Нарыннык иэйэр хомуһум Дьикти ырыатыгар уһуйаҕын! Чэчир-76
Алыптардаах дорҕооттор Имэҥнээхтик иэйдилэр: Хаары хаһар тугуттар Илэ көстөн кэллилэр. Н. Калитин (тылб.)
ср. тюрк. сэв 'любить'