1) напевать жалобные песни, петь жалобно; 2) причитать, оплакивать кого-л., плакать по ком-л.

1) быть дружески настроенным, расположенным к кому-л.; 2) быть в хорошем расположении духа, быть в хорошем настроении; 3) ласкать, причитая; эбэтэ сиэнэ кыыһы кууһар , иэйэр бабушка обнимает внучку и ласкает, причитая; 4) жаловаться, стонать, стенать; ыарыһах айаккалыыр , иэйэр больной стонет (громко, жалобно).

туохт.
1. Ис искиттэн (этиҥхааныҥ өрүкүйүөр, долгуйуоххар диэри) манньыйан, көнньүөрэн кэл. ☉ Испытывать внутренний прилив радостного волнения, вдохновения, быть в отличном настроении
Саймаархай салгыннаах сандал саас маҥнайгы үтүөкэн, күндээрэр күөх халлааннаах күннэрин ким истиҥник эҕэрдэлии, ис сүрэҕиттэн иэйэ көрсүбэтий! С. Никифоров
Ол кырдьаҕас сылбырхай чэйи иһэн сырылата-сырылата бэркэ иэйэн аргыый сэһэргии олорбута. П. Филиппов
Күн киирэрин Джамиля ис иһиттэн иэйэн иһийэн туран көрбүтэ. Ч. Айтматов (тылб.)
2. Кимиэхэ эмэ доҕордуу, истиҥник, чугастык сыһыаннас. ☉ Быть дружески настроенным, расположенным к кому-л.
Буолар-буолбат баайсыынан, Муҥнаамаҥ даа киһини! Эрэннэххэ, иэйдэххэ Эр бэрдэ буолан тахсаарай! Л. Попов
Илииһинэй тылы эппэт, Идэҥ-халаҥ буолан, иэйбэт, Мэлдьи иҥин хаана сойбут, Мэлдьи дьэбин уоһуйбут. Күннүк Уурастыырап
3. Улаханнык саҥа таһааран айманан, ытаан сулан, онолуй. ☉ Громко, жалобно стенать, причитать
«Һуу! Өллүм да өллүм... абырааҥ... Ийэккээм, оҕотоо, өллүм... Аҕаккам оҕотоо, өллүм... Абытайбын да айыккабын... һуу!..» - диэн иэйбитинэн барда. П. Ойуунускай
[Оҕом Киэсэ] итинтэн аҕыйах хонон баран аҕата тиийэн кэлбитигэр, кини Дьаҕаарап кинээс оҕото буоларын уонна аҕатын кытта барсарын туһунан эппитигэр иэйиикээн иэйиитин иэйбитэ. Эрилик Эристиин
Эн иннигэр, ыар курус чааскар ытыы-соҥуу мин иэйбитим. А. Пушкин (тылб.)
4. поэт. Киһи дууһатын таарыйардык араастаан уларыйан дьиэрэй, дуорай, тыаһаа. ☉ Издавать волнующее звучание, звуки, берущие за душу, доходящие до самого сердца
Ойуур кэтэх томторугар Оҕо-уруу үҥкүүлүүрэ, Бастыҥ күүлэ кырыытыгар Байаан оонньоон иэйэрэ. С. Васильев
Абылаҥнаах төрөөбүт буорум, Эн миигин кэрэҕэ угуйаҕын, Нарыннык иэйэр хомуһум Дьикти ырыатыгар уһуйаҕын! Чэчир-76
Алыптардаах дорҕооттор Имэҥнээхтик иэйдилэр: Хаары хаһар тугуттар Илэ көстөн кэллилэр. Н. Калитин (тылб.)
ср. тюрк. сэв 'любить'

туохт.
1. Саҥа таһааран ытаан-соҥоон, сулан. ☉ Сетовать, стенать, плакать жалобно, громко
Онно ытыы-соҥуу, иэйэ-куойа сырытта: «Иһиликпин-таһылыкпын, иэдээмминалдьархайбын, аарыкпын-айдааммын оҕолор!» Саха фольк. Уолчаан түүнү мэлдьи ыһыытыы-хаһыытыы, иэйэ-куойа олорбута. И. Федосеев. Биһиги быыкайкаан Венерабытын куоракка илдьэн, тугун-ханныгын ситэ билбэт тэрилтэбитигэр туттарарбытыгар, оҕобут сайыһан иэйэрин-куойарын истэ-истэ хайдах санааҕа ылларбыппытын, бука, оҕолоох эрэ киһи барыта өйдүөҕэ дии саныыбын. «Кыым»
2. Ис искиттэн өрүкүй, манньый, өрө көтөҕүлүн. ☉ Вдохновляться, воодушевляться, воспрянуть духом
Иэйэн-куойан, ирэн-хорон олороннор ис-быар санаалара хайдах сатанан тахсарынан ыллыыллар. Күндэ
Эмээхсин үөрбүт-көппүт, иэйбит-куойбут, өйдөөх-санаалаах сэбэрэтэ ордук тупсан үтүө майгыланан көстөр. И. Данилов
С. Прокофьев сэттис сонататын өссө ордук табыллан, иэйэн-куойан оонньоото. «ЭК»
Кини да киһи - итиннэ оҕо ытыы олордоҕуна, манна кэргэнэ талыгырыы сырыттаҕына, ама кинитин иһин, хайдах иэйэн-куойан үлэлии олоруон өйүм хоппот. «ХС»

туохт.
1. Киһи дууһата долгуйар, уйадыйар гына ыллаа, туой, саҥар. ☉ Петь, говорить, звучать задушевно, чувственно, волнующе
Эр бэрдэ биир кыыска Иэйэрэ-туойара, ааттаһа, ардыгар уордайа. С. Данилов
Иэйэртуойар нарын куолас, чараас түү кынаттарынан тайаарбахтаан кэлэн, Дэнаган сүрэҕин ыгыта кууспаҕалаата. А. Федоров. [Хабдьы] ыҥырар, иэйэртуойар саҥата, бэрт хойуу, бэрт омуннаах: эбэ-эбэ-эбэ, эбээх-эбээх! Н. Заболоцкай
Этигэн тыллаах хомус иэйэтуойа этэрэ, эккэ-хааҥҥа иҥэрэрэ бэрт элбэх. С. Федотов
2. Улаханнык саҥа таһааран ытаа-соҥоо, сулан-кэлэн. ☉ Громко причитать, оплакивать кого-л., плакать по кому-л.
Бу киһиэхэ биэримэ диэн, ааттыы, иэйэтуойа сатаан кэбистим. Н. Неустроев
Көмө таһааралларыгар, ийэтэ Өрүүнэ инчэҕэй эттээх тулуйбатынан иэйдэ-туойда. Болот Боотур
Аан Далбар эмээхсиэн, уоскуй... Тыынар, тыыммат барыта сандал күн барахсаны Ыллыы көрсөллөр, Ыллыы атаараллар, Күн көрөрүгэр суланар-кэлэнэр, иэйэр-туойар айыылаах буолуо. И. Гоголев
Хаайыылаах дьоннортон сорохторо тоҥон, үлүйэн иэйэр-туойар хаһыылара иһиллэр. Эрилик Эристиин