Якутские буквы:

Якутский → Якутский

халтаама

  1. кэлтэгэй отуу диэн курдук (көр отуу). Отчуттар халтаама оҥоһуннулар
    □ Ил-эйэ эргийбит Икки аҕа ууһугар Халтаама оннун саҕа харах уута халыйар. Айталын
  2. Бириһиэнинэн бүрүллүбүт отуу. ☉ Шалаш конической формы, покрытый брезентом. Отчуттар халтаамаҕа хоно сытан оттууллар
  3. түөлбэ. Сайын кумаар-күлүмэн кэмигэр таба хаххата: үрүттээх уонна аҥаар эркиннээх. ☉ Навес, где олени укрываются от гнуса
    Өтөххө таба халтаамата баара. Болот Боотур
    Үөр таба хоноругар халтаамаҕа кэлэн үтүрүһэүтүрүһэ симиллэр. Хомус Уйбаан
    Куйаас күннэргэ табаны халтаамаҕа туталлар. «Кыым»
  4. түөлбэ. Хоту дойдуга аһы быстах кэмҥэ уурарга аналлаах үрүттээх эрэ, эркинэ суох сарай. ☉ Навес без стен (для временного хранения продуктов — на Севере)
    Өскөтүн өлгөмнүк бултуйбут буоллахтарына, ол киэһэ түҥэттибэккэ эрэ, эти халтаамалар истэригэр тэлгэтэн баран, ыал барыта мустан аһыыр гына, уопсай чалбараҥы тардаллара. Болот Боотур
    ср. эвенк. калтама ‘временное жилище в виде получума’, калта ‘половина’

Еще переводы:

халтаамалан

халтаамалан (Якутский → Якутский)

туохт. Халтаамалаах буол, халтаамата тутун, оҥоһун. ☉ Иметь шалаш, навес, строить навес
Лоҥтуо элбэх табалаах, онтуларын манаан, сорох сайын Кыбыгыдьаактан чугас Бүгүйэх күөл кытыытыгар халтаамаланар. Хомус Уйбаан

хартаама

хартаама (Якутский → Якутский)

көр халтаама
Уһун Лэппиэрэй Харыалабы сарсынын киэһэтигэр сиппитэ. Уот оттунан, хартаама отууну туруорунан, аһаан мадьалыта олорор эбит. Л. Попов
Былырыын сопхуоска туппут хартаамалара сууллан хаалбыт сурахтааҕа дии. П. Аввакумов

устугас

устугас (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Өрүһүнэн, үрэҕинэн устан ааһан иһэр. ☉ Плавающий в воде
    Оҕонньор барахсан үөрүмүнэ, чүөмпэҕэ тимирэн иһэн устугас маһы таба харбаан, үөһэ дагдас гыммыт кэриэтэ буоллаҕа дии. Софр. Данилов
    Охоноон сүгэһэрин түһэрэн, суол кытыытыгар сытар, үс сыллааҕы улахан ууга кэлэн хаалбыт устугас дүлүҥҥэ олордо. Н. Лугинов
    Үрүйэ ортотугар устугас мас харгылаан хаалбыт. Н. Абыйчанин
  3. Устан ааһан иһэр (хол., былыт); быстах биллэн ааһар (хол., тыал). ☉ Плывущий (напр., об облаках); переменчивый (напр., о ветре)
    Устугас былыттар аастылар Ырайга ыттар биллибэт Арай эн эрэ кэлэргин Ахта саныыбын, күүтэбин. В. Чиряев
    Уонна мин суолбар дьол аһыллыыта Устугас тыал буолан, туораан биэрбиккин. «Чолбон»
  4. кэпс. Олохтоох буолбатах, кэлии-барыы, быралгы. ☉ Не местный, приезжий, скитающийся
    Сибиир улахан куораттарыгар араас устугас, бырах дьоннор баһаамнаабыттар. И. Гоголев
    Устугас, тастан кэлбит харчылаах дьон сири атыылаһалларын бопсуохха наада. ВУА БС
    Биир эдэр дьахтар, олоҕун оҥостор баҕаттан, түптээн миэстэтин була илик устугас киһини дьиэтигэр киллэрбит. «Кыым»
  5. көсп. Кэннигэр хаалан иһэр, ааһымтыа (хол., олох). ☉ Непостоянный, переменчивый, проходящий (напр., о жизни)
    Көннөрү устугас олохтон көтөн, үөһэ тардыһан бараҕын. Н. Габышев
    Таптал, ырыа, биллэн турар, кэбирэх даҕаны, устугас даҕаны. В. Гаврильева
    «Биһиги устугас олохпутугар араас буолааччы», — диэтэ Топорков табах тардатарда. «ХС»
  6. аат суолт.
  7. Өрүһүнэн, үрэҕинэн устан иһэр туох эмэ (хол., мас). ☉ Что-л. плывущее по воде (напр., дерево)
    Мин төрүт Өлүөнэ өрүспүнэн Үгүс да устугас айанныыр. М. Тимофеев
    Халтаама отуу сыыһа тутунна, туох эмэ устугас эбэтэр борохуот ааһаарай диэн кэтэстэ. В. Чиряев
  8. көсп., кэпс. Түптээх үлэтэ, олорор сирэ суох, быралгы киһи. ☉ Человек без определённого места жительства, безработный, скиталец, бродяга
    Мин курдук дьэлликтэр, быралгылар, хаамаайылар, устугастар — нуучча да, саха да элбэх этибит. И. Никифоров
    Араас сүүлүктэр, кэлэр-барар устугастар арыгынан мончууктаан, булчуттар түүлээхтэрин хоро таһан эрэллэр дии. И. Семёнов
    Бэҕэһээ кэлбит, сарсын барар устугастар төрүт олохтоохтор дьылҕаларын, кэскиллэрин тоҕо быһаарыах тустаахтарый? «Кыым»
    Араас дьон, кэлэ-бара сылдьар устугастар үлэлээн күлүҥнээбитэ буолан иһэн, күрээн хаалаллара. КДМ ОККО
    ◊ Устугас сырыт — ханна да олохсуйан тохтоомо, кэриимнээ. ☉ Вести непоседливый образ жизни, скитаться, бродяжничать
    Алдьаммыт тыраахтары солбуйтара утаараҕыт, онтон төттөрү сиилэспэр аҕалаҕыт, туох үлүгэрэй, бу, устугас сырытыннарар диэн. Түксү! В. Яковлев
    Быралгы айаны тутуһан Бу маннык устугас сылдьаммын Ийэбин көрбөккө хаалыам диэн Эмиэ да дьиксинэр эбиппин. В. Дедюкин