уст. калым; кийиит халыыма калым за невесту.
Якутский → Русский
халыым
халаа=
грабить кого-что-л., насильно отнимать что-л. у кого-л.
Якутский → Якутский
халыым
аат., эргэр. Ойох ылар киһи кыыс дьонугар биэрэр төлөбүрэ, хардата. ☉ Калым
Кыыһа эргэ барбытыгар кыыһын атыытын биир аты халыым ылбыт. Күндэ
Суоһалдьыйа Толбонноох бу кэлбит дьону халыыма ыараханынан чаҕытарга санаммыт. Н. Якутскай
Маша халыымыгар Андриан оҕонньор биир биэни уонна икки мөһөөх харчыны ылбыттаах. М. Доҕордуурап
др.-тюрк., тюрк. халыҥ, калым
килиэ-халаа
даҕ.
1. Олус сырдык, киэҥ, килбэйэр ньуурдаах. ☉ Очень светлый, просторный, сверкающий
Кыһыллаай хаһан да үктэммэтэх килиэ-халаа уоругун модьоҕотун атыллаабыта. Л. Попов
Бу оскуола …… кэбиниэттэрэ хайа да бэйэлээх килиэ-халаа куорат киэниттэн хаалсыбаттар. С. Федотов
Өлүөнэ эбэ хотун килиэ-халаа иэнигэр оҥочо устан иһээхтээтэҕэ. Н. Павлов
2. Киһи чаҕыйар, саллар (үрдүк сололоох, чыыннаах-хааннаах киһи туһунан). ☉ Грозный, устрашающий (о человеке высокой должности, сана)
Кимнээхтэри сүүмэрдээн Кинээс, кулуба оҥортоон Килиэ-халаа чыынынан Киэргэтэр этигитий? С. Васильев
Хараҥа батталтан хаһан тахсаммыт Ити курдук Килиэ-халаа дьону кытта тэҥҥэ Кэпсэтэр буолуохпутуй. УуУЛ
килээ-халаа буол
туохт. Тугу да кыайан өйдөөбөт, быһаарбат буол (хол., олус сылайан). ☉ Утратить способность воспринимать что-л. (от усталости, громкого шума, яркого света)
Оҕонньор дэлби сылайан, килээ-халаа буолбут, киһи саҥатын олох өйдөөбөт. — [Макаар] аар-маар, килээ-халаа буолан, аҕыстан тураахтаата. Суорун Омоллоон
талаа-халаа
туохт. Күүскүнэн былдьаан ыл (баайы-дуолу, малысалы); күүскүнэн киирэн алдьат, кураанахтаа, суйдаан ыл (хол., сэриинэн — атын сири-дойдуну). ☉ Силой отнимать, похищать (чужое имущество); силой разрушать, разорять, обирать (напр., чужую территорию, страну)
Талыыр-халыыр сэриигэ таластылар. С. Зверев
Эйигин [Бүлүү эбэни] ким да туора сиртэн кэлэн талаан-халаан да, илдьи тэпсэн, иҥнэри үктээн да барбата. Г. Нынныров
халаа
туохт. Күүскүнэн эбэтэр куттаан туран кими эмэ талаа, тугун эмэ былдьаан ыл. ☉ Насильно отнимать что-л. у кого-л., грабить кого-что-л.
Харчыны, таҥаһы, аһы халаары төһө киһи хаанын тохпута, тыынын быспыта буолуой! Н. Якутскай
Чахчы ол миигин халаабыт хотун сылдьар буолуохтаах. Н. Заболоцкай
Микииһэ тоҥустары халаан байар. Н. Павлов
ср. калм. хала ‘нападать; подходить близко’
халыым-сулуу
халыым диэн курдук
[Мэхээлэ:] Буоларын буоллаҕа да, хайа кини улахан халыымы-сулууну көрдүүр оҕонньор буолуо ээ. А. Софронов
Оҕонньор, эмээхсин хара баһаам халыымҥа-сулууга хараҥаран баран, кыыс эрэйдээҕи ханна хамсатыахтарай. Күннүк Уурастыырап
Тугу эмэ тэрийэргэ дылы, тугу халыым-сулуу диэхпитий? М. Доҕордуурап
Еще переводы: