Якутские буквы:

Якутский → Русский

ханарый=

загибаться; выгибаться; сордоҥ курдук тиэрэ ханарый= выгибаться, как щука.

тот-хан=

насыщаться, наедаться и напиваться; тото-хана аһаа = плотно поесть и попить.

хан

I хан || ханский; татаар хана татарский хан; хан свитата ханская свита.
II диал. важный; высокомерный, гордый; хан дьахтар высокомерная женщина; хан киһи гордый человек.

хан=

удовлетворяться чём-л.; баҕата хаммыт его желание удовлетворено (букв. удовлетворилось); утаҕым ханна я утолил жажду; оҕо уута хаммыт ребёнок выспался.

Якутский → Якутский

тот-хан

туохт. Аһаан-сиэн толору дуоһуй, улаханнык тот. Насыщаться. Киэһэ күөс өрүнэн, бары тотонханан утуйдубут

хан

туохт. Туох эмэ наадыйаргар дуоһуйа сөп буол. Удовлетворяться, довольствоваться чем-л., утолять (напр., жажду, голод, желание)
Баай баайыгар хаммат (өс хоһ.). [Огдоос:] Тукаларыам, ылыҥ, утаххыт ханыар дылы иһиҥ! Бэрт тымныы үүт. А. Софронов
Ыллаан-туойан Санаам ханна. Күннүк Уурастыырап
Ким баҕарар уутун хана утуйдаҕына сатанар. П. Аввакумов
Баҕата ханар көр баҕа II
[Кэтириис:] Абаҕам улуу дьаалы миигин бачча сааспар дылы хамначчыт гыммытыгар баҕата ханымына. А. Софронов
Икки атах туохха даҕаны иһитэ туолбат, баҕата хаммат диэн дьон сөпкө да этэллэр эбит. Күннүк Уурастыырап
«Баарга баҕа хаммыта диэн суох», — дэһэллэр сорох дьон. «ХС»
Маҥалайа туолбат (хаммат) көр маҥалай. Тукаам, баай кинээс бу Тойон Уйалааҕынан эрэ маҥалайа хаммат, кини бас билэр сирэ элбэх. В. Протодьяконов
Буору сабардаан ахан биэрэллэр да, тойотторбут маҥалайдара хаммат. М. Доҕордуурап
[Бырдах] Маҥалайа хаммат Чупчурҕан обот тумустаах. П. Ламутскай (тылб.)
Уута ханна көр уу II. Биһиги үссэнэн баран, уубутун хана утуйбуппут. «ХС»
др.-тюрк., тюрк. хан

ханарый

туохт. Токуруйан төттөрү иэҕилин, токуруй. Загибаться, выгибаться
Көҕөн оҕото өрө көтөн ханарыйан таҕыста. Н. Заболоцкай
Бурятия тыатыгар сылдьаммын олохтоохтор атахтарын таҥаһын тумса үөһэ ханарыйан тахсарын дьиктиргии көрбүтүм. «Чолбон»
Биһиги суолбут өрүс налыытын диэки ханарыйан бөлкөй талахтар быыстарынан сыыйылынна. «Кыым»
Баран иһэн туораан төттөрү эргилин. Изменив направление движения, повернуть, отвернуть в сторону, назад
Өрүүсэ, хонтуораҕа баран иһэн, ханарыйан, саҥа дьиэ диэки тэбиннэ. А. Сыромятникова
ср. монг. ханарах ‘наклоняться в одну сторону; склоняться’

Русский → Якутский

хан

м. ист. хан (орто үйэлэргэ Восток сорох дойдуларыгар феодальнай баһылык солото уонна дннук сололоох киһи).


Еще переводы:

сылтай

сылтай (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Үөһэ ханарыйан тахсыбыт эттээх муруннаах буол. Иметь мясистый вздёрнутый нос.

ханарыс

ханарыс (Якутский → Якутский)

ханарый диэнтэн холб. туһ. [Бурҕаллай] Ханан да көтөллөрүн көрбөккө Ханарыһан испит Хабдьылары хаптаппыт! П. Тобуруокап
Хара улардар ханарыһа көппүттэрэ. М. Доҕордуурап
Бараахтар ууну үрдүнэн хаҥас диэки ханарыһаллар. Улдьаа Харалы

намылыйыы

намылыйыы (Якутский → Якутский)

намылый диэнтэн хай
аата. Бу халлаан баранан, Сарыы таҥас курдук таҥнары намылыйыытыгар Сир хайыһар киилин курдук Өрө ханарыйан тахсыытыгар Үс нуоҕай маҥан хатыҥ төрдүгэр дойдуланан олор! А-ИМН ОЫЭБЫ

ханарыччы

ханарыччы (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Ханарыйар, кэдэрги тартарар курдук. Закидывая голову назад и выпячивая грудь
[Кыыс туйгун бухатыыр] Хатыҥ мас курдук Ханарыччы тартаран ылла, Бэс мас курдук Мэтэриччи тартаран ылла. Күннүк Уурастыырап
2. Туох эмэ (хол., көнтөс) өрө чиккэйэрин курдук; ханаччы барарын курдук. Туго натягивая, оттягивая назад (напр., поводья); выгибая, сгибая
Айанньыт атын көнтөһүн харса суох ханарыччы тарда-тарда илгиэлээ да илгиэлээ буолбут. Софр. Данилов

дагдалын

дагдалын (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт.
1. Кэтит сарыннаах, киппэ буолан көһүн. Быть, казаться крупным, широким в плечах, в верхней части туловища (о коренастом человеке)
Бастаан дагдаллыбыт Костя Слепцов хайыһар кэттэ. «ХС»
2. Ыраахтан үллэн, улаатан көһүн. Издали бросаться в глаза своим раздутым, объемным видом
Кулаада төрдүгэр Томороон Ньукулай дурдата дагдаллан олорор. Болот Боотур
Мороду мончуукка супту сурулаан түһэн иһэн, көппөккө дагдаллан турарын көрөн, өрө ханарыйан тахсыбыт. В. Протодьяконов

кабрирование

кабрирование (Русский → Якутский)

ханайыы (көтөр аппараат кы-натыгар атаака муннуга (атаки угол) улаатар, көтөҕөр күүс эбиллэр гына өрө ханарыйан көтөн иһиитэ (движение).)

киил

киил (Якутский → Якутский)

I
1. аат. Тиит мас сааһа кэһиллэн кытааппыт, чиҥээбит өттө (иэҕиллибит, этэ араҕастыҥы дьүһүннээх буолар). Часть лиственницы, затвердевшая, ставшая очень прочной вследствие нарушения годовых колец (бывает искривленной, имеет желтоватый оттенок)
Оһоҕун киил бэрдинэн тиҥинэччи отунна. В. Миронов
Дьиэлээх киһи …… айа чаачара буолар инчэҕэй киили кыһар. И. Никифоров
Киһиргэскэ киил кэбирэх. И. Эртюков
Ханналарый …… Эрилкэй киил курдук Хатан эрбийэ уолаттарыҥ. «Кыым»
2. даҕ. суолт.
1. Киилтэн оҥоһуллубут. Сделанный из твердой древесины (обычно из лиственницы)
Муостуу килэриспит киил хайыһардарга намчы быһыыны уонна модун тулууру …… иҥэрэн оҥорбуттар. Амма Аччыгыйа
Арыый тэйиччи киил сэргэ дьиппиэрэн турар. Сэмээр Баһылай
2. көсп. Кытаанах, чиҥ, доруобай. Крепкий, прочный, здоровый
Бачча эдэр, киил киһи, көмөлөһөрүҥ оннугар, күүлэй тэбэ сырыттаҕыҥ. Р. Баҕатаайыскай
Сорох киил тумустаах киргил буолан Төбөлөрүттэн тоҥсуйдун. С. Васильев
Киһи <киэнэ> киилэ көр ки- һи
Биһигиттэн [хайыһардьыттартан] үүнүөҕэ киһи киэнэ киилэ, ньургуна. И. Федосеев
Ол сылдьан эмискэ, сүрдээх эмискэ, киһи киэнэ киилэ, уол оҕо одьунааһа буола оҕустум. С. Федотов
ср. др.-тюрк. кез, кед ‘крепкий, крепко’
II
аат.
1. Сыарҕа, хайыһар, ох саа токуруйар, өрө иэҕиллэн тахсар өттө. Изогнутая кверху передняя часть саней, лыж
Сириэдийбит-сиппит сир ийэ хотун Хайыһар мас киилин курдук Ханарыйан тахсыытыгар …… үс хатыҥ үүммүт. П. Ойуунускай
Аал Луук Мас Хайыһар мас киилин курдук Ханарыйа үүнэн тахсан Силигилээн-ситэн сириэдийбит эбит. П. Ойуунускай
Сыыр быарыгар сыарҕа биир киилэ көстө сытар. Болот Боотур
2. зоол. Көтөр уонна сорох үүтүнэн иитиллээччи кыыллар түөстэрин уҥуоҕун кырыыта. Киль (кость на груди птиц и нек-рых млекопитающих)
Илии кынаттаахтар сапсынан көтөллөрө, эмиэ көтөрдөргө курдук, түөс уҥуоҕар киили үөскэппит. ББЕ З
Кини кэтит, мөтөгөр түөстээх, түөһүн уҥуоҕун киилэ көнө, түөһүн быччыҥа сайдыылаах. СИиТ

хаба

хаба (Якутский → Якутский)

I
аат.
1. Тимиргэ, маска үөскүүр дьөлөҕөс, көҥдөй; хабахтар (мууска). Изъян, червоточина в древесине, отверстие в железе; пузырьки (во льду). Хабалаах тимир. Мас хабата
Муус хабалаах сиринэн кыратык ойо барбыт. «Чолбон»
2. Кытаанах хаа иһигэр сылдьар, уҥуоҕа суох сымнаҕас эттээх харамай. Беспозвоночное мягкотелое животное, покрытое раковиной, моллюск, улитка
Көлүйэлэргэ, күөллэргэ уонна өрүс чуумпу хомолоругар уу иһинээҕи үүнээйилэргэ мэлдьи бөдөҥ улитканы — улахан хабаны булуохха сөп. ББЕ З
Тууһа суох ууга — көлүйэҕэ, күөлгэ араас моллюскалар олороллор: хаба, лужанка, катушка. СМН АҮө
Хабалар (улиткалар) үүнээйилэр умнастарынан бэрт наҕыллык сыыллаллар. АВ СҮү
Хаба хаата зоол. — сорох тоноҕоһо суох харамайдар эттэрин-сииннэрин бүрүйэр кытаанах хах, бүрүөһүн. Твёрдый защитный покров некоторых беспозвоночных животных, раковина
Микиитэлээх Өлөксөй таптыы көрбүт таастарын, хабаларын хаатын уу түгэҕиттэн умсан таһаараллар. Амма Аччыгыйа
Икки күлтэҕэр кыраппыын уонна хаба хаатын курдук эриллэҕэс хас да табах күлэ кутар иһит көстөллөр. В. Яковлев
Куурусса ыраах сиргэ тиэйиини, таһыыны тулуйар, кытаанах хахтаах сымыыты биэрэрин наадатыгар хаба хаатын үлтүрүтэн сиэтэллэр. ККЕ АЦ
ср. осм. камыш ‘род моллюска’, калм. хавхакта ‘черепаха’
II
<хабыллар (хабайар)> хаба ортото көр хабылын III
Эһэ сүүһүн хабыллар хаба ортотуттан хоп-хойуу хаан туора чоккураан түспүт. Амма Аччыгыйа
Куорат хабайар хаба ортотугар киэҥ олбуордаах, түөрт муннуктуу түһэриллибит дьиэ киэптээн турар. П. Филиппов
Ол икки ардыгар көтөр номнуо күөлү хаба ортотунан өрө көтөн ханарыйан таҕыста. Н. Заболоцкай

выспаться

выспаться (Русский → Якутский)

сов. уугун хана утуй, уугун хан.

ханский

ханский (Русский → Якутский)

прил. ист. хан.