аат. Биир учаастагы атынтан тугунан эмэ бэлиэтээн араарыы, кыраныысса. ☉ Граница, межа
Кэнники сылларга «оокойдооһун» уонна «аакайдааһын» быысаһыыларын чинчийэр сыалтан кэккэ оройуоннарга эспэдииссийэлэр тэриллитэлээбиттэрэ уонна ол быысаһыылары быһаарыы түмүгэр лингвистическэй хаарта оҥоһуллубута. ВМС СДО
Толомон ньургун уолаттар, Куоталаһан эрэрдии кутурук уопсан, Бырадьаак былыттар быысаһыыларын диэки Халбас хара аттарын Хантаччы тардан Харбыалатан эрэллэр эбит. Айталын

даҕ.
1. Олус түргэн, күүстээх, үлүскэннээх (сүүрүк). ☉ Бурный, стремительный (о течении)
Устар дохсун сүүрүктээх Улуу Днепр өрүс. Күннүк Уурастыырап
Элиэнэ эбэ Эриллэр дохсун сүүрүктээх. С. Васильев
Дохсун сүүрүктээх дьаргыл таас үрэхтэр. Н. Заболоцкай
2. Хабараан, тыйыс, олус улахан (тымныы). ☉ Лютый, жгучий (о морозе)
Торолуйбут дохсун тымныы. Күннүк Уурастыырап
Тохсунньу дохсун тымныыта сирэйин муус салаппаанынан салаамахтаан ылла. М. Доҕордуурап
Туманынан бурҕачыйан Турда Дохсун тымныыбыт. А. Абаҕыыныскай
3. Олус күүстээх-уохтаах, олус түргэн сырыылаах (ат). ☉ Буйный, горячий (о лошади)
Субуоталарга дохсун тураҕас атынан кэлэн, хонон бараллар. Амма Аччыгыйа
Сындыыһап дохсун тураҕас атыырын миинэн, субу иннибэр аҕай харбыалатан иһэр эбит. Н. Заболоцкай
4. көсп. Баламат, бардам, кэрээнэ суох, быһымах. ☉ Дерзкий, наглый, резкий
Сэмэн кулуба бэрт тордурҕас, дохсун майгылаах киһи этэ... Н. Якутскай
Маппыр хабараан, дохсун тойон буолбута. Л. Попов
Кини харахтарыгар туох эрэ эр киһилии дохсун майгы, сороҕор баламат да быһыы баара. Ч. Айтматов (тылб.)

1. аат.
2. Дойду (үксүгэр «төрөөбүт төрүт дойду» диэн дэгэт суолталаах). ☉ Страна, земля, край (обычно в знач. «родимый край»)
   Бырастыы, Иркутскай куоратым, Барабын үөскээбит кыраайбар. Күннүк Уурастыырап
   Кынаттаах аймаҕа итии кыраайдарга күрэнэн көттүлэр. М. Доҕордуурап. Саха сирин соҕуруу өттө — ыччат кыраайа, кини айар-тутар киэҥ дуола. Хорсуттар с.
3. Уобаластан улахан административнайтерриториальнай единица. ☉ Административно-территориальная единица, край. Красноярскай кыраай. Алтайскай кыраай
4. даҕ. суолт.
5. Киин сирдэртэн олус ыраах, уһук (үксүгэр сир-дойду). ☉ Отдаленный от центра, дальний, окраинный (обычно о землях, странах)
   Үскэм хорсун уолаттар Кытыы кыраай сирдэртэн Ыксаласпыт эбиккит. С. Зверев
   Кырыа хаардаах, кыыдааннаах кыраай муннук дойдуга уордаах этиҥ дарбыйда, Уохтаах сата часкыйда. Күннүк Уурастыырап
   Кыраай халлаан кырыыта Кыыһан, сырдаан кылбайда. С. Васильев
6. кэпс. Уһук, кырыы; туох эмэ муҥур уһуга, баранар кырыыта. ☉ Край, конец; крайняя точка чего-л.
   Ол кыраайтан ол кыраайга дылы биир күрүө буолуо. П. Ойуунускай
7. сыһ. суолт., кэпс. Наһаа, ааһа, муҥутуур. ☉ Чересчур, чрезмерно
   Мороду кынаттаахтан эрэ кыраайынан ордук. П. Ойуунускай
   Ньэлчэкэ муҥурун биллэрбэтэҕэ үһү. Арай биирдэ эрэ кыраай түргэнинэн барбыта буолуо диэн дьон сабаҕалыыллар. Далан
   Кыраай киэҥ халлааммар, Кылбаҥныы-кылбаҥныы кыҥкыныы ыллаахтыыр Кыталыгым тэҥнээҕэ. И. Чаҕылҕан
   ♦ Муҥ кыраай — 1) саамай муҥутуур, саамай ыраах (уһуга). ☉ Самый крайний, самый дальний, предельный (последняя точка, у последней черты)
   Арай мин саныырбар, Аан дойду баранар муҥ кыраай уһуга — Алааһым түөрт өттө буоларын курдуга. Эллэй; 2) туох баар кыаҕынан, күүһэ баарынан. ☉ Изо всей силы, что есть мочи, во весь опор (напр., бежать)
   Охоноос сүһүөҕэр турда да — Муҥ кыраай сүүрүүнэн ыстанна. Эллэй
   Муҥ кыраайынан көр муҥ. Арай аҕам илин диэкиттэн муҥ кыраайынан көтүтэн кэлэн, дьиэ таһыгар ыҥыырыттан ыстанан кэбиһээт, тэһиинин күрүө тоһоҕотугар иилэ бырахта. Н. Лугинов
   Гоша ойон туран, муҥ кыраайынан хаҥас көстөр иирэлэр диэки тэбиммитэ. Далан
   Эмискэ билигин барбыт уолаттар, аттарын бокуойа суох кымньыылаан, муҥ кыраайдарынан харбыалатан иһэллэрэ көһүннэ. Е. Неймохов
   ◊ Кыраайы үөрэтии — ханнык эмэ сири-дойдуну үөрэтэн билии (үксүгэр олохтоох, дойдуларын, олохтоох дьонун үөрэтиини сөбүлүүр дьон дьарыга). ☉ Краеведение
   Биһиги оройуоҥҥа туризм уонна кыраайы үөрэтии диэн өйдөбүллэри тус-туһунан араарбакка уопсай үлэ ыытыллар. ҮөАЧҮ. Кыраайы үөрэтээччи — олорор сирин-дойдутун үөрэтэн билэр киһи, олохтоох дойдуну билэргэ идэтийбит киһи. ☉ Краевед
   Бастакы алмааһы саха булчуттара булбуттарын туһунан чуолаан Бүлүү кырдьаҕас кыраайы үөрэтээччитэ П.Х. Староватов суруйбута. Суорун Омоллоон
   Биллиилээх библиограф кыраайы үөрэтээччи Н.Н. Грибановскай туруулаһан туран араҥаччылаабытын …… түмүгэр музей ыһыллан хаалбакка үлэтин салгыы турбутун киһи долгуйа, махтана ааҕар. «ХС»