I хариус.
II 1) кайма, каёмка (узкая нашивка); 2) вид якутского орнамента в форме зигзага.

I охотиться на хариуса, ловить хариуса.
II 1) нашивать кайму, каёмку (из яркой ткани); 2) украшать национальным орнаментом в форме зигзага.

I
аат. Туох эмэ устатынан дуу, туоратынан дуу биир күдьүс эбэтэр балаһа-балаһа барар ойуу. ☉ Узор, орнамент, нанесенный полосой по краю какого-л. изделия
Орон дьарҕаа ойуулаах сүҥ сөрүө сабыылаах. М. Доҕордуурап
Оронун баһыгар киһи баарыгар аһыллыбат, дьарҕаа киэргэллээх дьааһыктаах. П. Аввакумов
Өйөнөрө эҥин дьарҕаа гына чочуллан оҥоһуллубут устуулун соһон тирилэтэн аҕалан олоро биэрдэ. П. Филиппов
ср. п.-монг. чаруҕа 'черта, борозда'
II
аат. Таас үрэххэ, өрүскэ үөскүүр ойоҕосторунан туора хараҥатыҥы балаһалардаах балык. ☉ Хариус (пресноводная рыба семейства лососевых)
Кыыс оҕо кыыкынайдааҕар элбэх, дьахтар аймах дьарҕаатааҕар элбэх (өс ном.). Таас үрэх маанылаах балыгар - дьарҕааҕа туулары уган өлгөмнүк бултуйбута. «ХС»
Биһиги эһэбинээн илимнэрбитин көрөн бүтэрдибит, син элбэх дьарҕаа балыгы ыллыбыт. «ХС»
хак. диал. чарҕа

даҕ. Сиэл баайыллыбыт, ыйаммыт. ☉ Увешанный пучками конской гривы
Алгыыр киһи сиэллээх ибиир хамыйаҕы ылар. Саха нар. ыр. II
Симэхтээх сири иһиттэри Сиэллээх ситии быанан Сиэттиһиннэри, ситимник ыйаатылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тоҕус сэргэ анньыллыбыт, сиэллээх сэлэ оҥоһуллубут, араҕас чэчир анньыллыбыт. П. Ойуунускай
♦ Сыспай сиэллээх көр сыспай
Хонууларга да баппат Хороҕор муостаах үксүөҕэ, Сыһыыларга да баппат Сыспай сиэллээх үөрдүөҕэ. Л. Попов
Сыспай сиэллээх халыҥ үөрүн Көрөн олус сөҕүөҕүҥ. И. Гоголев
◊ Сиэллээх дьарҕаа түөлбэ. — дьарҕаа балык саамай улахана. ☉ Самый крупный хариус
Ефрем үрэххэ күөгүлээн, үс-түөрт сиэллээх дьарҕааны хаптаран, балык буһаран будуулуу сылдьара. Сэмээр Баһылай
«Көрүҥ эрэ, уолаттар, бу сиэллээх нырыы (түөлбэ.: дьарҕаа) дэнэр, саамай бөдөҥө», — диир Сиэнньэ балыгы тутан туран. В. Миронов

I
аат.
1. Буорга үүнээйи силиһирэн бөҕөтүппүт үрдүкү араҥата. ☉ Верхний слой почвы, дерн
Күөх кырыска сибэкки арааһа итии күн сыралҕаныттан өссө киэркэйэн, чаҕылыйан көстөрө. М. Попов
Кырдал сирбит Кырса ирбит. Дьуон Дьаҥылы
Күөх кырыска Күндүл сырдыкка Күүлэйдиир кэмнэри саныыбын. «ХС»
2. Туох эмэ үөһээ өттө, үөһээ араҥата, кырыыта, ньуура. ☉ Наружная сторона, наружная поверхность чего-л.
Тыы уу кырсынан, халтарыйардыы, чэпчэкитик дьулуруйан истэ. Н. Лугинов
Саһыллар хаар кырсын ойуулаан иһэннэр, тохтооннор, иһирик быыһыгар саһаллар. С. Васильев
Сир кырса халыҥ хаар өлгөм сиигинэн утахтанан, күн уотун сылааһыттан ирэн, күөх от, көрөн турдахха, көҕөрө үүнэн тахсарга дылы. «ХС»
3. Сүөһү тириитин түү төрүттэрдээх тас араҥата. ☉ Верхний слой шкуры животного с корнями волос
Тириини дүлүҥҥэ өҥүнэн саба быраҕан, түүтүн кэдэрээнинэн эбэтэр эргэ хотуур биитинэн бэркэ сэрэнэн, тирии кырсын эчэппэккэ кыһыйыллар. АНП ССХТ
[Тириини] эмиэ уунан ибиирэ-ибиирэ аҥаар атаххынан үктээн, биир илиигинэн тутан туран, соҥоһоон тимиринэн уҥа илиигинэн сэрэнэн биир тэҥник кырсын наһаа бытархай, чааста гына тоһутуллар. АЕЕ ӨҮОБ
Түү чиргэл тириигэ тилэри киирэн сылдьааччыта төрдө, кырса диэн ааттанар. АЕЕ ӨҮОБ
♦ Кырсын сиэн баран, өҥөр киирдэ — бастаан кыраттан саҕалаан баран, кэнники туох эмэ улаханы да, албас көмөтүнэн, кимтэн эмэ албаҕалаан ыл. ☉ Выманивать у своей жертвы сначала мелочь, а потом постепенно и что-л. крупное (о плутах). Ити киһиттэн сэрэн, кырсын сиэн баран, өҥөр киирэр идэ-лээх
◊ Кырыс тарт — кырыстан, кырыһынан бүрүлүн. ☉ Покрыться дерном. Кырыс тастаах — чараас буолан баран, бүрүйэ тас сыалаах сүөһү этэ. ☉ Сплошь покрытый тонким слоем жира (о говядине)
Кырыс тастаах ынах. ПЭК СЯЯ
тюрк. кыртыш
II
аат., түөлбэ.
1. Сордоҥ оҕото. ☉ Молодь щуки. Туубар хас да кырыс киирбит
2. Дьарҕаа оҕото. ☉ Мелкий хариус. Бу улуус дьоно дьарҕаа оҕотун кырыс диэн ааттыыллар