туохт. Сабыччы түрдэһин (хол., кыыһырбыт киһи сирэйин туттар быһыытын этэргэ). ☉ Хмуриться, мрачнеть (о выражении лица)
[Дарбааһап] ньолойбут уһун сирэйдээх, кытаанахтык көрбүт харахтаах, саҥардаҕына сирэйэ сүллэстэн, хаастара кытта хамнаан ылааччылар. В. Протодьяконов
Рассолов уола баттаҕа арбайан, сирэйэ сүллэстэн тахсан кэлбитин көрөн, Коля кыратык күллэ. Я. Козак (тылб.)
[Харченко] Сташинскай саҥатыттан матан, сүллэстэн, дьиппиэрэн сылдьарыттан кырдьык да эрэйдэннэ. А. Фадеев (тылб.)

туохт.
1. Түүрүллэҥнии хамсаа, күүрэн түүрүтэ тардыталаа (хол., сирэйи этэргэ). ☉ Кривить лицо, хмуриться, сводя брови к переносице, напряжённо морщиться
[Максим] субу-субу хараҕа уоттанан, хааһа түрдэҥнээн кэлэр, көхсүн этиппэхтиир, түөһүгэр сыһыары туппут модьу-таҕа сутуругун өссө күүскэ ыгыта туппахтыыр. П. Филиппов
Кулуба сирэйэ уокка бырахпыт сарыылыы түрдэҥнээтэ, ытаан ыгыллаҥнаата. «ХС»
△ Кыыһыр, ыгымсый. ☉ Нервничать, раздражаться. Кыраҕа да кыыһыран түрдэҥниир идэлээх
2. Имиллэҥнээ (хол., таҥаһы этэргэ); өҕүллэҥнии мөҕүс (хол., чараас имиллэҥнэс тугу эмэ этэргэ); долгуннура хамсаа (ууну этэргэ). ☉ Заминаться (напр., о ткани); корёжиться, упруго сгибаться (напр., о тонком, легко гнущемся материале); волноваться (о водной поверхности)
Куһаҕан хотуур бүтэйдиҥи, дэбдиргэс, …… тууратыттан баттыалаатахха иэдэһэ имиллэҥниир, түрдэҥниир буолар. ААФ ОИОИС
Эрчимнээх дайбааһынтан эрдии салбаҕын суола чүөмпэҕэ төттөрү эриллэн, түрдэҥнээн, төгүрүйэн хаалар. Н. Заболоцкай
ср. хак. тирденъне ‘петушиться’, кирг. тиртеҥде ‘напрягаться; нервно подёргиваться; раздражаться, злиться’

туохт.
1. Аллара сабыччы түс (киһи хааһын, халтаһаларын этэргэ). ☉ Нависать, хмуриться, насупиться, набрякнуть (о бровях, веках человека)
Киэҥник көрбүт хараҕын халтаһата улам сабыстан, иэдэһин быччыҥнара улам сымнаан бардылар. Софр. Данилов
Андреевич күп-күөх дириҥ харахтара сабыста-сабыста өрө-таҥнары түрдэҥнэстилэр. П. Филиппов
2. Туохтан эмэ кэри-куру дьүһүннэн, кэри-куру буол. ☉ Становиться угрюмым, мрачным, хмурым, неласковым
«Тыый, доҕоор, бу хантан күөрэйдиҥ?» — субу сабыстан олорбут Тиит доҕорун куолаһын истэн үөрэн хаһыытыы түстэ. Н. Лугинов
Өлөксөй оҕонньор, сирэйэхараҕа сабыстан, күлүгүрэн туран, тас таҥаһын эмээхсинигэр көмөлөһүннэрэн уһулан, …… оронун диэки салҕаластаата. П. Аввакумов
Кинээс, хайдах эрэ сирэйэ сабыстан, умса көрөн турда. М. Доҕордуурап
Били мичээрдээбит эйэҕэс харахтара сабыстан, сирэйэ дьиппиэрэн, саҥата чиҥээн хаалла. П. Филиппов
△ Мунчаар, муҥутахсый. ☉ Быть подавленным, хмуриться, грустить, печалиться
Силиппиэн саараҥнаабыт, сабыстыбыт уонна куттаммыт киһи быһыытынан остуол атаҕын көрөн олордо. Л. Попов
Туох эрэ алҕаһы оҥоро сыспыттыы саҥата-иҥэтэ суох сабыстан сылдьыбытым. «ХС»
3. кэпс. Кимтэн-туохтан эмэ симиттэн, толлон тохтоо, оҥоруоххун оҥорума. ☉ Теряться, робеть, смущаться. Оҕо улахан дьонтон сабыстан саҥарбат
□ Ыкынаачай кинээс өһүргэнэн, баар дьону барыларын үлтү түүрэйдиэн, куттаталыан баҕарда эрээри Пластинов дириҥник, кинини курдаттыы көрөр курдук сытыы харахтарыттан сабыһынна. Д. Очинскай
Начаалынньыгын куолаһа тыйыһырбытыттан сабыстан, анарааҥҥыта чугуруйдар чугуруйан кэбиниэттэн тахсан барда. ДФС КК
Чурум-Чурумчуку, өйө-санаата урут сабыста үөрэммитинэн саба баттана сылдьарын, ыраахтааҕыны кэм да итэҕэйэрин туһунан өйдөбүл үөскүөхтээх. КАА ТЛБКҮө
4. кэпс., поэт. Хараҥаран, чуумпуран, кэри-куру чуҥкук дьүһүннэн (хол., халлааны, айылҕаны этэргэ). ☉ Потемнеть, потускнеть, стать унылым, хмурым (напр., о небе, природе)
Халлаан былытыран, сабыстан, хараҥа хойдон истэ. Болот Боотур
Саҕах үрдүттэн саҕаланан Сандал күммүт сабыһынна. С. Тимофеев
Сөҕүрүйэн эрэр чох эмиэ хараара сабыстан иһэн күлэн-үөрэн кэлбитэ. И. Федосеев
Өр турда хара тыа сабыстан, Уу иэнэ иһийдэ, Бэл диэтэр, сиккиэр тыал кыбыстан Куулаҕа кирийдэ. «ХС»