Якутские буквы:

Якутский → Русский

хобдохтук

нареч. в разн. знач. плохо, неудовлетворительно; хобдохтук аһыыллар они питаются скудно; хобдохтук олороллор они живут неважно; хобдохтук араҕыстылар они расстались холодно; миигин хобдохтук көрүстүлэр меня приняли плохо (без щедрого угощения и неприветливо).

хобдох

в разн. знач. плохой, неудовлетворительный; хобдох ас-үөл а) скудная пйща; б) плохая, недоброкачественная пйща; хобдох дьиэ-уот убогое жилище; хобдох от-мас бедная растительность; хобдох биэчэр плохо организованный вечер; хобдох көрсүһүү неприветливая, неласковая встреча; хобдох олох бедная, убогая (во всех отношениях) жизнь.

Якутский → Якутский

хобдохтук

сыһ. Мөлтөхтүк, куһаҕаннык, соччото суохтук. Плохо, убого, скудно, тоскливо, уныло
Кэпсэтиилэрэ тахсыбакка, хобдохтук чэйдээтилэр. Амма Аччыгыйа
Быйыл ол ыал астара-хаһаастара суох бэрт хобдохтук олороллор. Н. Якутскай
Саҥа үлэ күнүн маннык хобдохтук саҕалыырыгар ойоҕо буруйдаах. У. Ойуур

хобдох

даҕ., кэпс.
1. Киһи хомойуон курдук куһаҕан, мөлтөх, тутах. Плохой, дурной, убогий, скудный, жалкий
Хос иһэ киһи олорботох хобдох, испиэскэ сыттаах салгынынан көрүстэ. Н. Якутскай
Маайа олоҕо билигин, күнэ күнүн үтүктүһэн түһэн хобдох, түүппэх олох. Н. Габышев
[Сэрии иннинээҕи сылларга уонна сэрии суостаах сылларыгар] хобдох ас-таҥас. Кырыымчык хамнас. Г. Нынныров
Үтүө сурах сатыы хаамар, Хобдох сонун кынаттанар. Айталын
2. Киһи кута-сүрэ тохтообот, астыга суох. Наводящий уныние, унылый, печальный
«Бүлүү сиригэр холоотоххо, хобдох да сир», — дии саныыр Маайа, кураайы кырдаллары көрө-көрө. Н. Якутскай
Ыкса күһүн хара сир олус хобдох: От-мас кубарыйа өлүктүйэр. Таллан Бүрэ
Таатта үрэх дуомугар эрэ сыккыстаата, хаатыттан кыайан тахсыбата, от сирин угуттаабата, күөллэргэ кутуллубата. Хобдох, дьэки-курус саас. «ХС»
Ардахтаах, былыттаах, тымныы (күн-дьыл). Ненастный, непогожий
Күһүҥҥү хобдох хонуктар Күһэйэн кэллилэр. Эллэй
Таһырдьа хобдох баҕайы тыал үөлэс үүтүгэр энэлийэр. Дьүөгэ Ааныстыырап
Саппараҥ, самыыр. Хобдох күн-түүн. Чэчир-72
3. көсп. Киһи тэһийбэт, курус, чуҥкук. Унылый, тоскливый, безрадостный
Ира, мин эйиэхэ хобдох баҕайы суругу суруйабын. Н. Габышев
Сөрүүн хоһун сүрэҕэ сылытта, Хобдох хоһун дууһата байытта. В. Гольдеров
Мин санааларым, сүрэҕим бу быраҕыллыбыт өтөҕү санатара. Оннук курус уонна иһийбит, оннук чуумпу уонна хобдох курдуга. В. Гаврильева
ср. др.-тюрк. хопдах, монг. ховдог ‘жадность’


Еще переводы:

куомайдык

куомайдык (Якутский → Якутский)

сыһ. Кэмчитик, иҥэмтэтэ суохтук. Скудно, непитательно
Куомайдык, хобдохтук аһаталлар. ПЭК СЯЯ

биирдэ эмэтэ

биирдэ эмэтэ (Якутский → Якутский)

көр биирдэ эмэ
Биирдэ эмэтэ хара суор кынатын тыаһа хобдохтук хообургаан ааһар. Амма Аччыгыйа
Аҕам эрэйдээх дьиэлээхпин диэн, саатар, биирдэ эмэтэ сынньаммат. С. Ефремов

быстыган

быстыган (Якутский → Якутский)

даҕ. Дөбөҥнүк, кэбирэхтик быстар, өһүлкэй (хол., быа туһунан). Не крепкий на натяжение, легко рвущийся
Овца кыстыкка турар кэмигэр хобдохтук аһатылыннаҕына эбэтэр ыарыйдаҕына, чуолаан уулаах ийэ овца, түүтүн үүнүүтэ олус бытаарар, түүтэ синньигэс уонна быстыган буолар, кэбириир. СИиТ

сухо

сухо (Русский → Якутский)

  1. парен, (неласково) тоҥуйдук, тоҥкурууннук; 2. нареч. (невыразительно) хобдохтук, чуҥкуктук; 3. в знач. сказ. безл. хатта, куурда; кураанах; у меня в горле сухо күөмэйим хатта; здесь сухо манна кураанах; # сухо-насухо кубус-кураанах гына.
биттэн

биттэн (Якутский → Якутский)

туохт., итэҕ. Туох эмэ буолуоҕун эрдэттэн таайан хайдах эмэ буол, бэлиэтик быһыылан. Заранее предчувствовать, узнавать что-л. по приметам, знакам, явлениям, предвещающим что-л. Уһун күҥҥэ мин ону биттэнэн Уҥа хааһым кыһыйан биэрдэҕин. И. Егоров
Оҕонньордоох эмээхсин кинилэри хобдохтук көрсүбүттэр. Иккиэн ардаҕы биттэнэн, дьарҕаран, ыарытыйан сыталлар үһү. Н. Габышев
Сүрэҕим куһаҕан бити биттэнэ илик. П. Ойуунускай

уур-саар

уур-саар (Якутский → Якутский)

сыһ. Уһатан-кэҥэтэн, бытааран, тардыллан. Откладывая надолго, медля, затягивая
Оҕолоор! Чэ, бары үлэҕитигэр турунуҥ! Уур-саар гынымаҥ — биир ким эмэ бытаардын да, үлэһит барыта бытаарар. С. Ефремов
Хотугу сайын кылгас. Уур-саар гыннаххына, түргэнник, биллибэккэ ааһа охсон хаалыа. Н. Босиков
Онон ол [Брешковскаяны] атаарыы уур-саар буолан хобдохтук түмүктэммитэ. П. Филиппов

плачевный

плачевный (Русский → Якутский)

прил. 1. (жалобный) ытыыр-соҥуур, энэлгэннээх; 2. (жалкий) наһаа хобдох, дьүдьэх; плачевный вид наһаа хобдох көрүҥ; плачевный результат наһаа хобдох түмүк.

тощий

тощий (Русский → Якутский)

прил. 1. (исхудавший) ырыган, дьүдьэх, иинэҕэс; 2. (скудный) хобдох, уоҕа тахсыбыт; тощая почва уоҕа тахсыбыт почва.

тымныы

тымныы (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Тыынар тыыннааҕы тоҥорор; дьыбардаах (хол., салгын, уу). Холодный; морозный (напр., о воздухе, воде)
    Кыһын обургу тымныы тыына күнтэн-күн кырыгыранкыйыһыран иһэр. Амма Аччыгыйа
    Чапчараас сарапааннаах, атах сыгынньах бэйэтэ күһүҥҥү киэһэ тымныы салгыныттан дьагдьайдаҕа буолуо. Софр. Данилов
    Быарбынан сыыллым. Тобукпар, тоҕонохпор күһүҥҥү тымныы уу билиннэ. Т. Сметанин
  3. Тоҥ, тоҥунан хаарыйар (хол., тимир). Мёрзлый, холодный (напр., о железе)
    Киргиэлэй муус-тымныы атахтарын уол быыкаайык иһигэр тэбэн ириэрэ сатаата. Амма Аччыгыйа
    Тымныы торуос кини сыгынньах, кубалыы маҥан моонньун, сытыы биинэн быһа соппут курдук, хаарыйбыта. Суорун Омоллоон
    «Билигин, мантан хамсаама! Хамсыаҥ да, саманна ытан кэбиһиэм!» — буҕаалтыр сүүһүн тыбыстымныы бэстилиэт уоһа хаарыйар. Н. Якутскай
  4. Сылааһа суох, сылаас буолбатах (дьиэни этэргэ). С низким температурным режимом, холодный (о доме, помещении)
    [Борускуобуйа:] Маспыт суох, дьиэбит тымныы. Амма Аччыгыйа
    Балаҕан тымныы, хараҥа — ким маһы таһан биэриэй? Эллэй
    Дьиэ иһэ тымныы, эркин, куул бүрүөһүннээх түннүктэр араамалара кырыарбыттар. Н. Габышев
  5. көсп. Туох да интэриэһэ суох, кыратык даҕаны кэрэхсээбэт (киһи сыһыанын туһунан этэргэ). Равнодушный, лишённый интереса, безразличный
    Уол тугу да сэҥээрбэт тымныы харахтарынан эргиллэн көрөөт, аахайбаттык саҥата суох сапсыйан кэбистэ. Тумарча
    Кыыска таптыыр эрдэҕинэ, Кыһамматтыы тымныыгын. Кэлэйэн тэйдэҕинэ — Кэлин биирдэ ыксыыгын. Ф. Софронов. Киэҥ харахтара тыйыс, тымныы өҥүнэн килэбэчистилэр. В. Егоров
    Хаҕыс, тыйыс (хол., сыһыан). Чёрствый (напр., о тоне речи), холодный (напр., об отношении)
    Хандыы ийэтэ тыйыс, тымныы баҕайытык саҥарбытыттан ытырыктата санаата. А. Фёдоров
    Тыла-өһө быһаччы, тымныы. С. Дадаскинов
    Саша [кэргэнин] кууһаары гыннаҕына куота көтөр идэлэммитэ, тымныы, хаҕыс курдуга. «ХС»
  6. көсп. Өлбөөркөй, кубархай (өҥ туһунан этэргэ). Бледный, невыразительный (о цвете)
    Сырдык кырааска хос иһин киэҥ-куоҥ оҥорор, тымныы кырааска — кыччатар. ДьХ
  7. аат суолт.
  8. Салгын намыһах (нуул кыраадыстан аллараа) тэмпэрэтиирэтэ. Низкая температура воздуха (ниже нуля градусов по Цельсию), холод
    Глафира иччитэх дьиэтэ бүгүн тымныынан буолбакка, сып-сылааһынан илгийэ тоһуйда. Л. Попов
    Кута анныттан иҥсэлээх тымныы аргыйар. Т. Сметанин
    Ньирэй ыраас салгыҥҥа уонна тымныыга этэ-сиинэ сыыйа үөрэнэр, элбэхтик хамсанар, оччоҕо иҥсэлээхтик аһыыр, улаатар. ПНС ЫСҮө
  9. Дьыбардаах күн-дьыл, тоҥот. Холодная погода, мороз
    Күн-ый көстүбэт күдэрик тымныыта түһэр. Н. Якутскай
    Доҕордуу дьоҥҥо Тымныыга — сылаас, Куйааска — сөрүүн. П. Тобуруокап
    [Бадин:] Таһырдьа төһө тымныыный? С. Ефремов
  10. Туох эмэ (хол., муус) киһи этигэр биллэр тоҥо. Холод, исходящий от какого-л. мёрзлого вещества или предмета (напр., льда)
    Болтуотун …… саҕатынан хаар киирэн, [Тогойкин] көхсүн тымныынан хаарыйбахтаата. Амма Аччыгыйа
    Маайа кыыс …… кыһыл сиидэс ырбаахыта догдоччу тоҥон, тымныынан хаарыйыар диэри көрөн турбахтаата. Ф. Софронов
  11. көсп., кэпс. Улаханнык куттаннахха киһи этэ-сиинэ дьагдьайан, тоҥон ылара. Мороз по коже (от страха, испуга, ужаса)
    Куйахата «дьыр» гына түстэ. Хайдах эрэ этин саастарынан тымныы тарҕанна. Амма Аччыгыйа
    [Саллаат:] Ынырык бырааттар, ынырык... Аат айаҕар иһээхтиигит, — диэн ботугураата. [Мин] арҕаспар тымныы сүүрэлээтэ. Н. Кондаков
    Тымныы (хараҥа) күлүктэн — дьэбин уостубут, күлүгүрбүт дьүһүннэн (ханнык эмэ ыар буруйу, аньыыны оҥорон). Быть мрачным, угрюмым (имея за душой тяжкие преступления). Уйбаан онтон ыла тымныы күлүктэммитэ. Тымныы күрдьэхтээх дьахтар эргэр. — тымныы дьиэлээх дьахтар (былыр сахалар балаҕаны ынах сааҕын мас күрдьэххэ баһан ыла-ыла сыбыыллара, онон дьиэни куһаҕаннык сыбыыр дьахтары маннык этэллэрэ). Женщина, у которой холодная юрта (букв. женщина с холодной лопатой — в старину якутские женщины утепляли юрту, обмазывая стены коровьим помётом при помощи деревянной лопаты; некачественная обмазка не сохраняла тепло). Кинини кэргэн ылбаппын, тымныы күрдьэхтээх дьахтар. Тымныы муоһа тостубут — улахан тымныы мөлтөөбүт, намыраабыт. Лютая стужа (чуть) ослабела (букв. рог холода переломился)
    Саха сиригэр, Дьокуускайга, Саас тымныы муоһун тоһутан, Халыҥ хаар ирэн, уулуссаларга Харалдьыктар тахсыбыттар. Эллэй
    Тымныы муоһа дьэ тостон, Таҥара эрдэ сырдаата. М. Тимофеев
    Тымныы муоһа төһө да тоһуннар, билигин даҕаны киэһэ-сарсыарда дьыбардаах, онуоха эбии күүстээх тыал киһини курдаттыы үрэр. В. Ойуурускай. Тымныы уунан (саба) ыстарбыттыы (ыстарбыт курдук буолла) — истибит сонуна куһаҕана, соһуччута бэрдиттэн улаханнык уолуйда. Сильно растеряться, оторопеть (от неожиданного и страшного известия), словно окатили холодной водой
    [Суоппуйа Сиидэрэбинэ:] [Оҕолорум] төһө эрэ тымныы уунан саба ыстарбыт курдук буола түһээхтииллэр. И. Семёнов
    Уол тымныы уунан ыстарбыттыы титирии түстэ: «Ийэм өлбүт», — диэн санаа чаҕылҕанныы күлүм гынан ааспыта. НЕ ТАО. Тымныы холумтаннаах ыал — ыалдьыты хобдохтук аһатар ыал. Негостеприимные, скаредные, жадные люди (букв. семья, у которой холодный шесток). Кэтириистээх — тымныы холумтаннаах ыал. Тымныы хоойдоох киһи (дьахтар) — огдооботуйан баран кэргэн ыллаҕына (таҕыстаҕына), ойохторо (эрдэрэ) өлөн иһэр киһи (дьахтар). Мужчина (женщина), у которого (которой) в каждом браке умирают жёны (мужья). Ыстапаан тымныы хоойдоох киһи. Суоппуйа-тымныы хоойдоох дьахтар
    Тымныы киинэ (полюһа) — сир саамай тымныы чааһа. Самое холодное место на земле, полюс холода
    Кини [Витя] олорор пиэрмэтэ ханна эрэ тымныы киинин аттыгар баар. Н. Заболоцкай. Тымныы оҕонньор — Кыһыны, тымныыны уобарастыыр Саҥа дьыл бырааһынньыгын сүрүн персонаһа (уһун маҥан бытыктаах, уһун кыһыл сонноох, бэргэһэлээх, үтүлүктээх, торуоскалаах, эйэҕэс майгылаах, элбэх кэһиини бэлэхтиир оҕонньор). Дед Мороз
    Тымныы оҕонньор харыйа уоттарын уматаары гынна. «ББ»
    Тымныы оҕу- һа — дьыл оҕуһа диэн курдук (көр дьыл). Ол эрээри тымныы оҕуһа Ураа лаҥкыр муоһа тоһунна. Баал Хабырыыс
    Кини [ый] харсыһан булгурутта Тымныы оҕуһун муоһун, Сирбитин сааска дьулурутта, Ол иһин күммүт уһун. И. Эртюков
    Тымныы оҕуһун моойдоох баһа быстан көҥдөй көхсө эрэ күрк гынан, сыһыы-сыһыы барыта сибэкки бөҕөнөн симэнэр. ПП ОА. Тымныы оройо — тымныы саамай үгэннээбит, күүһүрбүт кэмэ (ахсынньы, тохсунньу ыйдар). Самое холодное время года (декабрь, январь — букв. макушка холода)
    Кыһыҥҥы тымныы оройо тостон, олунньу ый баранан, тыа дьонун олоҕор сааскы ылааҥы күннэр үүннүлэр. Күрүлгэн. Тымныыны тулуйумтуо — тымныыга кыһаммат, тымныыттан өлбөт (үүнээйини этэргэ). Морозоустойчивый (о растениях). Моонньоҕон — тымныыны тулуйумтуо үүнээйи. Тымныы хааннаахтар — тулалыыр эйгэ тэмпэрэтиирэтигэр сөп түбэһэн эттэрэ-сииннэрэ уларыйар тэмпэрэтиирэлээх тыынар-тыыннаахтар (хол., балыктар, амфибиялар). Холоднокровные (напр., рыбы, амфибии). Балыктар тымныы хааннаахтарга киирсэллэр
    ср. др.-тюрк. том ‘холод’, томлыҕ ‘холодный, холод’, тув. тум ‘холод’
чыбдах

чыбдах (Якутский → Якутский)

хобдох диэн курдук
Хонор хоноһолуун хобдох, Сылдьар ыалдьыттыын чыбдах Түбэспитиҥ эбитиэн. Саха нар. той. IV
Тымныы, чыбдах киэһэ, олус хараҥа. А. Сыромятникова
Кыһын таһырдьа оҕо өр сылдьыбат, оонньообот. Тымныы даҕаны, таҥас-сап даҕаны чыбдах. Хомус Уйбаан