көөдөй диэнтэн төхт
көрүҥ. Бырааба тумулун арҕаһынан, хоноччу туттан, дьиэтин диэки эрчимнээхтик хааман көөдөҥөлөөтө. Болот Боотур

сыһ. Дьулурҕатык, кимиилээхтик. ☉ Возбужденно, наступательно
Дайбыырап улам кимиэһиннээхтик саҥаран, куолаһа кытаатан, тыҥаан истэҕин аайы, Болдин маҥнай хоноччу туттубута суох буолан, умса көрөн олорбута. Тумарча

дьүһ. туохт. Хоноччу туттан хаамп (эдэр уһун хатыҥыр киһи туһунан). ☉ Вытягиваться, выпрямляться во время ходьбы (о молодом высоком и худощавом человеке). Бу куодьаҕалдьыйан эрдэҕин

ыадаччы диэн курдук
Кырдьаҕастара оллоонтон күөһүн ыадалыччы көтөҕөн бидилитэн балааккатын диэки аадаҥнаата. В. Миронов
Бөдөҥ, ыадалыччы уойбут көтөрдөр моойдорун хоноччу туттан, көтөн лаһыгыраһаллара. В. Санги (тылб.)

көр дьаһалымсый
«Буолуохтаах буоллаҕына, тоҕо дьирэллэн тураҕыный? Көрдөөрүүй! - Тардыылаах [киһи аата] дьаһамсыйбыт. - Чэй, түргэнник». Софр. Данилов
Дьэ тоҥмут улар курдук хоноччу-өтөччү туттан, хааман-сиимэн атыллаҥнатан, хоҥор хаас курдук лоҥкуначчы саҥаран, дьаһамсыйан биэрээччи. Болот Боотур

көр мырдыҥнаа диэнтэн дьаһ
туһ. Курнатовскай сиһин көннөрөн, хоноччу тутунна, сүүһүн мыр чыһыннарда, с и рэ й и н мырдыҥнатта. Болот Боотур
Оҕонньор күн уотугар сиэппит хара сирэйин мырдыҥнатта. Эрилик Эристиин
Егор кумаар сиириттэн сирэйин мырдыҥнатта. М. Доҕордуурап

тоҥор диэнтэн атын
туһ. Атыыһыт кыыһа, олордуллубутунан тоҥоруллубут мас көтөрүн курдук, хоноччу туттан, уолаттар аттыларынан ааста. А. Сыромятникова
Тоҥоруллубут үүт уулааҕа анаалыс көрдөрүүтүнэн дакаастанан тахсыбыта. С. Федотов
Тоҥоруллубут моонньоҕоҥҥо С битэмиинэ хаалар. ЧМА МУХСҮү

тоспордоо диэнтэн төхт
көрүҥ. [Куоска] хаһан да сиэлэн, сүүрэн быстыбат этэ, дьиэттэн ампаарга, ампаартан дьиэҕэ аргыый аҕай хаамыынан тоспордотолуура. Далан
Алексей Тимофеев хоноччу туттан, тоспордотолоон хаамар кыра уҥуохтаах киһи. «Чолбон»

дьүһ. туохт. Көнөтүк хоноччу тутун; хороҕор көстүүлэн. ☉ Быть высоким, стройным, прямым; вытягиваться в высоту, вверх
Сирэй-харах дьондойон (туруйа) тойон буолуо суох киһи дуу? ПЭК ОНЛЯ II
Кыталык кынтайан Кырыымпа туппут, Туруйа дьондойон Трубач буолбут. Хоһоон т. Балаҕан үөлэһиттэн …… хойуу маҥан буруо маҥнай эрэ дьондойон тахсар, онтон өҕүллэн киирэн, өрүс ортотугар тиийэ ыраахха диэри субуллан турар. В. Короленко (тылб.)

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, кө- диэн саҕаланар олохторго сыстар: көбүс-көнө, көбүс-көтөх. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на кө-: көбүс-көнө ‘совершенно прямой’, көбүс-көтөх ‘очень худой’
Валерий Иванович хоноччу туттубут уһун, көбүс-көнө уҥуохтаах киһи. Күндэ
Пааркаҕа …… көбүс-көнө суоллар сыыйыллан сыталлар. Амма Аччыгыйа
Палаатаҕа киирбитим: кубарыйан хаалбыт, көбүскөтөх киһи сытара. «ХС»