несов. 1. что соркуойдаа, ыһаарылаа, хооруй; 2. кого-что и без доп., разг. (жечь, обжигать) кэрээ, буһар, суоһаа; солнце жарит күн суоһуур.

туохт. Кими эмэ атаҕастаа, үөх, хоргутуннар. ☉ Обидеть, оскорбить кого-л.
Үүйэ иһигэр хомойо санаата: Дьокуускай сонунун туоһуласпакка, ордуос уолу бостуой өһүргэтэн. Л. Попов
Бэйэм да наһаа уһуннук саҥараммын, оҕонньору өһүргэтэн кэбистим. Н. Лугинов
Кини [Платон Алексеевич] бэйэтин утарсааччытын кыратык да хооруйар, өһүргэтэр тылы туттан көрбөтө. Н. Заболоцкай

туохт. Аһы (хол., эти, оҕуруот аһын) уута суох аҥаардас арыыга, сыаҕа хооруйан, бэйэтин симэһинигэр булкуйан буһар. ☉ Приготовлять пищу (напр., мясо, овощи) на сильном огне без воды, в масле, жирах или в собственном соку, жарить
Люда хобордооххо собо ыһаарылаан сырдьыгыната сылдьар. У. Ойуур
Дьиэлээх дьахтар тоҥ хаһа, хайах киллэрэн анньан, эмис убаһа этин хобордооххо ыһаарылаан чэйгэ ыҥырда. Тулхадыйбат д. Сымыыты мөлтөх уокка ыһаарылыыр ордук, наһаа буһарар табыллыбат. «Чолбон»
Моркуобу ыһаарылыырга бөдөҥнүк кырбаатахха, каротина сүтэрэ балачча аҕыйыыр. ЛПМ САЛАК
ср. русск. жарить

аат.
1. Кимиэхэтуохха эмэ өстөһөр, утарылаһар киһи. ☉ Тот, кто противодействует кому-чему-л., враждебно настроен против когочего-л., неприятель, противник
[Лааппыларгын, ыскылааккын] Уоттаатаххына, өрөбөлүүссүйэни, саҥа былааһы утарсааччы быһыытынан, ытыллыаҥ! — Иван Усов, олус абаран-сатаран, өссө ордук дьорҕойон турар. Н. Якутскай
Айымньыга …… дьон-сэргэ бэйэлэрин утарсааччыларын — баайдары утары өйдөрө-санаалара уһуктан барыыта …… итэҕэтиилээхтик арыллар. «Чолбон»
Пьердээх Долохов дьыалалара сабыллыбыт, дуэль туһугар ыраахтааҕы ол кэмҥэ олус кытаанахтык туттарын үрдүнэн, икки утарсааччылар бэйэлэрэ даҕаны, секунданнара даҕаны, буруйдаммакка хаалбыттар. Л. Толстой (тылб.)
2. Кимиэхэ-туохха эмэ харгыстаһар, мэһэйдэһэр-туорайдаһар киһи. ☉ Тот, кто препятствует, мешает кому-чему-л., недоброжелатель, противник
Сүөһүнү көрүү — биһиэхэ саамай ыар үлэ. Ол үлэҕэ чэпчэтии оҥоһулларыгар утарсааччы кимий? Биһиги аҕабыт, күтүөппүтүнүүн! Л. Попов
Оннук мунньахтарга холкуос тэриллэрин утарсааччылар ордук дьорҕойоллор. И. Никифоров
Кырыс сир туһунан истиэхтэрин да баҕарбат уордаах утарсааччыларынан …… антипартийнай бөлөх кыттыылаахтарын эрэ ааттыахха сөп. Л. Брежнев (тылб.)
3. Кими эмэ кытта мөккүһэр, тылынан аахсар киһи. ☉ Тот, кто спорит по идейным соображениям, оппонент, противник
Платон Алексеевич түмүк тылын саҕалыырыгар кыыһырыан оннугар киэҥник мичээрдээн кэбистэ уонна …… чиҥ-чиҥник уурталаан, сүгэ-балта курдук түһэртээн, этэн киирэн барда. Ол былаһын тухары кини бэйэтин утарсааччытын кыратык да хооруйар, өһүргэтэр тылы туттан көрбөтө. Н. Заболоцкай
Марксизмы кириитикэлээччи Бернштейн кутталлаах утарсааччы. М. Прилежаева (тылб.)
[Сперанскай] ардыгар олох чахчылаах соруктарын толорор дьаһаллаах киһи буолан, күдээринэ үтүөҕэ баҕарааччылары сирэр, ардыгар кыһыылаах элэктээччи буола охсон хаалан, утарсааччыларын сүөргүлүүр. Л. Толстой (тылб.)
4. Күрэхтэһиигэ, тустууга илин былдьаһар, күрэхтэһэр киһиҥ. ☉ Соперник в состязании, борьбе, противник
Аны үгүс утарсааччытын көрүөх бэтэрээ өттүгэр өттүктээн охтордо. У. Ойуур
Дьэ эбитээ! Кэтэспитэ кэллэ! «Ыалдьан» олорор тустууга утарсааччытын чыпчылыйыах түгэнигэр тиэрэ хатыйан түһэрдэ. И. Семёнов
[Тустууктар] утарсааччыларыгар сытыытык киирэн, сыста түһээт, өмүтүннэрэн быраҕыылара — саамай сөбүлүүр куоһурдара. ССТ