и. д. от хоргутус=; биһиги ыккардыбытыгар хоргутуһуу тахса сыста мы чуть не обиделись друг на друга.

мордьой диэнтэн хай
аата. Тулалаан олорор атын норуоттар сахалар билиҥҥи туруктара мөлтөөбүтүн …… өйдүөх тустаахтар. Оччоҕо эрэ утарылаһыы, ө р ө мордьойуу, хоргутуһуу суох буолуо. ВУА БС

1. аат. Урут буолан ааспыт биитэр соторутааҕыта буолбут туох эмэ. ☉ Давно прошедшее время, давнее прошлое; недавнее прошлое
   Таптаан, таалалаан үөскээбит Тайаадыйар тайҕабын Уруккутун-хойуккутун, Былыргытын-быйылгытын Түстээн-төлкөлөөн Туойан чугдаарар Күндү күнүм дьэ буолла! С. Зверев
   Сыана оҕо эппиэтэ хайдаҕыттан, уруккутунхойуккутун аахсыбакка туран, кырдьыктаахтык туруохтаах. Н. Лугинов
   Мөрүөн өрүһү одуулаһар, ол туран уруккуну-хойуккуну аттара саныыр. Д. Таас
2. даҕ. суолт. Урут биитэр соторутааҕыта буолан ааспыт, буолбут. ☉ Произошедший в давнем прошлом, былой; случившийся недавно, недавний
   Уруккухойукку аттары биэрэбин, урукку табаарыҥ кэлэн-баран хаалбыта. Саха фольк. Урукку-хойукку хоргутуһуу туһунан биһиги төрүт аахсыбат дьоммут. Эрилик Эристиин

I
аат.
1. Туох эмэ саҕаланар, үөскүүр төрдө, биричиинэтэ. ☉ Обстоятельство, способное быть основанием для чего-л., повод, причина
Төрүөтэ суох үөрүү кэлбэтэҕэ ыраатта. Н. Лугинов
Ол ыарыы төрүөтүн билбэккэ эрээри хайдах мээнэ эмтэнэҕит? Е. Неймохов
2. эргэр. Өйдөспөт буолуу, иирсээн. ☉ Состояние взаимной вражды, размолвка, ссора
Оһолго уолдьаһыннарбыт, Төрүөккэ түбэһиннэрбит, Өмүрэх өлүү төрдө, Күөх өксөкү Бииһэ, Тойон убайдарым обургулаар! Саха фольк. Кыракый төрүөтү утары быһаарсан, сотонсууйан иһэр буоллар, төһө эрэ элбэх хойукку хоргутуһуу-хойохтоһуу суох буолар этэ! Амма Аччыгыйа
Ити дьонуҥ ардылара аппыт, арахсан баран дьоҕойон бииргэ олороллор эбит. Оннук төрүөт эйигиттэн буолбут. Дьүөгэ Ааныстыырап
Бухатыырдар охсуһар охсуһууларын төрүөтүнэн кини [дьахтар уобараһа] буолар. Эрчимэн
3. лит. Литературнай айымньы саҕаланарыгар сылтах буолбут ханнык эмэ сабыытыйалар. ☉ Завязка литературного произведения
Кэпсээн төрүөтэ — Байбаллаах Марба, ыал буолан да баран, батталтан төлөрүйбэккэ, олохторо табыллыбата. СЛ-9-10
др.-тюрк. төрү
II
аат., булт. Бултуур сэп, тэрил (хапкаан, туһах, туу уо. д. а.). ☉ Охотничьи орудия, снасти (капкан, силки, верша и т. п.)
Тииҥи саанан, кырынааһы төрүөтүнэн бултуубун. «ХС»
Сорох булчуттар төрүөттэрин киис бултанар болдьоҕо бүтүүтэ тохсунньу бүтэһигэр эрдэ эһэллэр. «ХС»
Уйбаан …… ханна кылааннаах түүлээх баар сиригэр ыраата сылдьан элбэх төрүөтү уурааччы. «Кыым»