и. д. от хот = победа; хотуута биһиэнэ победа наша.

достигать зрелости, возмужания; сиппит-хоппут киһи зрелый человек # сиппит-хоппут айымньы зрелое произведение.

и. д. от сит-хот= зрелость; ситии-хотуу аттестата аттестат зрелости.

1) побеждать, осиливать, одолевать кого-л., выигрывать у кого-л.; өстөөҕү хоттубут мы победили врага; иккис хапсыһыыга очконан хотто во второй схватке он выиграл по очкам; 2) резать; быһаҕым хотор мой нож режет; тимири быһах хоппот нож железо не берёт; 3) перен. недоумевать, находиться в недоумении; хотон ейдүөмүнэ олоробун я не очень понял, до меня не дошло; 4) перен. влететь, попасть, достаться; кинини мунньахха хоттулар ему попало на собрании; 5) перен. проникать; пронимать, пробирать; ардах сарайы хоппут сарай протекает; бу дьиэлэри кыһыҥҥы тымныы хоппот в эти дома не проникает зимний холод; ардах хоппут дождь промочил насквозь кого-что-л. # хото санаа = быть уверенным в победе над кем-чем-л.

хот диэнтэн хай
аата. [Өрүүскэ:] Дьону кулаактар илиилэриттэн төлөрүтэн холкуоска кучуйан киллэрдэрбит, онтубут аата биир хотуубут диэн буолуох этэ. Күндэ

туохт.
1. Сэриилэһэн, охсуһан утарылаһааччыны өстөөҕү букатыннаахтык кыай. ☉ Победить, разгромить противника окончательно, полностью
Дьэ ити курдук Бүүкээнниир Ыаһах сылдьар сирин мэһэйдэтэрин, хааннаах хара көлөһүнүн хардьыаланан сиэччини халбарытан, кыайан-хотон, үөрэн-көтөн, байан-тайан көҥүл көрүлээн олорбута үһү. Саха фольк. Үрүҥнэр кыайан-хотон бүппүттэрин кэннэ, били, этэргэ дылы, «тииҥи ичигэстэһэр» сахха, кини [Аргыылап оҕонньор], маҥкы маһын курдук, эмискэ күөрэс гына түһүөхтээҕэ. Софр. Данилов
Кыайан-хотон сэрииттэн Төннөн иһэммин, Күннээх күөх Украинаҕа Мин тохтоотум. Т. Сметанин
2. Туохтан да чаҕыйан, толлон турбакка, кимиилээхтик сыалгын ситис, иннин ыл. ☉ Настойчиво, решительно добиваться своей цели, быть успешным в чем-л., добиваться успеха, побед
Кини бэйэтэ төһөнү эмэ кыайыаҕын-хотуоҕун бу дьон, ити киһи атахтаан-мэһэйдээн, алдьаппыт ааттаахтар. Амма Аччыгыйа
Айдар тыл этэн баран чэпчии түспүтэ. Тугу эрэ улаханы кыайбыкка-хоппукка дылы, бэйэтин быдан үрдээбит, ырааһырбыт курдук санаммыта. Н. Лугинов
Кыайаргар-хоторгор баҕарабыт, хорсуммут Дьүкээбил. Н. Якутскай

кыай-хот диэнтэн хай
аата. Бу ыстаансыйаны тутааччы сэбиэскэй дьон өйдөрө мындырын, кыайыылара-хотуулара муҥура суоҕун олус диэн бэркиһээтим. Суорун Омоллоон
Кыайыы-хотуу үрдүк үөрүүтүттэн атын үөрүү суох! П. Ойуунускай
Кийиит олус сир асчыт дьахтар түбэспит эбит. Барахсан, бу сүрэҕинбэлэһин, кыайыытын-хотуутун. Далан

туохт.
1. Эт-хаан, өй-санаа өттүнэн толору сайын, улаат. ☉ Достигать зрелости, возмужания, взрослеть
Маайыс улам ситэн-хотон, төлөһүйэн иһэр. Амма Аччыгыйа
Кини уолун өйүн-санаатын булуммут, сиппит-хоппут киһинэн ааҕар. В. Протодьяконов
Тас дьүһүнүттэн көрдөххө, Кэскил биллэрдик төлөһүйбүт, сиппит-хоппут, боччумурбут көрүҥнээҕэ. Г. Колесов
2. Үрдүк таһымҥа тиийэ үүн, сайын. ☉ Достигать зрелости, совершенствоваться, оттачиваться. Эдэр Эллэй поэтическай талаана сылтан сыл ситэн-хотон, айар үлэ киэҥ аартыгар тахсыбыта. Софр. Данилов
Санкт-Петербург куорат Константин Гаврильевич политическай өйө-санаата ситэригэр-хоторугар быһаарар суолтаны ылбыта. П. Филиппов
Хоһоон уус-уран өттүнэн бэрт үчүгэй, сиппит-хоппут. ПНЕ СТ

сит-хот диэнтэн хай
аата. Куонаан аны тыатааҕы сырыытын, ситиитин-хотуутун кэпсээн оҥосторун тохтотто. Н. Борисов
Саха сэбиэскэй литературата улам-улам …… ситии-хотуу суолугар бигэтик үктэнэр. «ХС»
◊ Ситии-хотуу аттестата — орто үөрэх оскуолатын бүтэрбити туоһулуур докумуон. ☉ Аттестат зрелости
Бүгүн ситии-хотуу аттестатын Аан маҥнай үөрэн-көтөн ыллыбыт. И. Артамонов
Толялаах Таня ситии-хотуу аттестатын ылаары эксээмэҥҥэ улаханнык дьаныһан бэлэмнэммиттэрэ. «ЭК»

даҕ. Туохтан да иҥнэн-толлон турбат, саҥарбыт-иҥэрбит, олус чобуо. ☉ Бойкий, шустрый, могущий за себя постоять
Лариса — дохсун санаалаах, сытыы-хотуу нуучча кыыһа. Софр. Данилов
Биирдэрэ — Мотуоҕа холоотоххо, чобугураабыт элбэх саҥалаах, сытыы-хотуу, уһуктаах сирэйдээх, кытыгырас бэйэлээх. У. Нуолур
Мииккэ оҕонньор Хобороос бастыҥ хамначчытын, сытыы-хотуу, биир кэм үлэлээн сүүрэ-көтө сылдьар, олус үчүгэй майгылаах Өлөксөөс кыыһы, ойох ылбыта. А. Сыромятникова

туохт.
1. Туох эмэ кытаанаҕы баһыйа быс, алдьат (ордук биилээҕи этэргэ). ☉ Разделять на части, отделять от целого чем-л. острым, резать
Эрбиибит хоппот. Кытаанаҕы тииһим хоппот. СТБКТ. Ээ, бу тааспыт тугу да хоппот буолбут, бурдукпун барытын куруппалатан кэбистим. Амма Аччыгыйа
2. Туох эмэ (хол., буулдьа) тугу эмэ дьөлө көтөн эбэтэр өтөн курдары аас. ☉ Пробивать что-л. насквозь, проникать внутрь чего-л.
Отууларын хотон, Олус тоҥон, отонньуттар Ойон туран, кутааларын Уотун эбэн булкустулар. Күннүк Уурастыырап. Дьиэбитин ардах хотон эрэр. Мээнэ буулдьа хоппот эркинэ. СТБКТ
3. Туохха эмэ кими, тугу эмэ баһый, кыай. ☉ Одерживать победу над кемчем-л. в чём-л., одолевать кого-что-л., выигрывать у кого-л. [Ньукулай оҕонньор:] Сэмэнэп дьоппуон сэриитин ылан, соҕуруу дойдуну улаханнык хотон, Бодойбоҕо чугаһаан иһэр үһү. Күндэ
Бу кэлин сылларга институт саахыматчыттара наар хотор буолан иһэллэр. «Кыым»
4. көсп. Киһини итэҕэһинэн-быһаҕаһынан, сыыһатынан киирэн, кыайа-хото саҥар. ☉ Обругать кого-л.
Сотору соҕуһунан мунньах аһылынна. Кэмэндээн Баскыырабы дьахталлар хоттулар, ыксалыгар тириттэ. Амма Аччыгыйа
Туох үлүгэрэй, күн аайы бүгүҥҥү курдук этиспэттэр ини. Бүгүн баҕас Маайа Настааны улаханнык хотто быһыылаах. В. Гольдеров
♦ Өйө хоппот көр өй
Бу хаһан бардьоҥҥо дьоллоох олох күнэ тахсыах бэйэтэй?! Санаатахпына санаам тиийбэт, өйдөөтөхпүнэ өйүм хоппот. Суорун Омоллоон
Ол-бу фантастическай бырайыагынан эбэтэр бэйэм өйүм хоппот дьыалатынан дьарыктаммаппын. Г. Угаров
ср. др.-тюрк. ходы ‘сильный’, ход ‘класть, оставить; бросить’

v. to defeat