ымпыктаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Кыталыктар көтөн ааспыт алаастара-хочолоро барыта ымпыктанан хоһуйулунна. Амма Аччыгыйа

туохт., кэпс. Кимниин, туохтуун эмэ тэҥҥэ алтыс, бииргэ сырыт. ☉ Притереться, привыкнуть к кому-чему-л., сталкиваться с кем-чем-л. в повседневных хлопотах
Киһи былыргыттан быйылга диэри хабыдыһан кэлбит кыылын-сүөлүн, миинэр миҥэтин ыпсаран-хопсорон хоһуйуллубут. ФЕВ УТУ
Анна Мартыновналаах ааспыт сылларга кытыйа, хамыйах курдук хабыдыһан кэлбит салалталарыгар эрэллэрин кыыма билигин да сүтэ илик. КСК
Дьиҥинэн, эдэр ыал кырдьаҕас дьону кытта хабыдыһаллара соччото суох буолуо. «ХС»

аат. Бухатыырдар геройдуу сырыыларын тустарынан норуот улахан эпическэй поэмаларын уопсай ааттара, саха омук героическай эпоһа (кэпсиир, ойуулуур өттүн түргэнник лабыгыраччы саҥаран, оттон геройдар саҥаларын араас куолаһынан ыллаан толоруллар). ☉ Олонхо (якутский героический эпос
Описательная часть исполняется речитативом, а монологи героев олонхо поются). Мифология айбыт кэрэ-үтүө уобарастарын, сырдык ыратын, эриэккэс дьикти киэҥ фантазиялаах поэзиятын олоҥхо ылбыта. Саха фольк. Саллар саас тухары олоххо Саханы үрдэтиэ олоҥхо; Кэс тылбыт кэскилин көрдөрүө, Кэхтибэт кэрэтин сөхтөрүө. Күннүк Уурастыырап
Олоҥхо диэнинэн бухатыырдар геройдуу охсуһууларын хоһуйан көрдөрөр эпическэй айымньылар ааттаналлар. Суорун Омоллоон
♦ Олоҥхо олоҕо — баай, байылыат олох. ☉ Очень богатая, изобильная жизнь. Олоҥхо олоҕор олорбуппут. Ырыалаах олоҥхо — туох эмэ бытааннык буолара, оҥоһуллара. ☉ То, что не скоро может быть сделано, рассказано (букв. олонхо с песней)
Оттон хааһыҥ көтөрө диэн ырыалаах олоҥхо буоллаҕа. Көтүөр диэри сир ыла түһээри, оннооҕор сүүрэн киирэр ааттаахтар. М. Чооруоһап
◊ Олоҥхо дойдута — 1) олоҥхоҕо хоһуйуллар айыы дьоно олорор сирдэрэ, дойдулара. ☉ Мир олонхо
Олоҥхо дойдута угуйа умсугутара, Аанньал диэн дьоннордоох, ас буолар салгыннаах Араай диэн сири былыр санатара. П. Тобуруокап; 2) Саха сирэ. ☉ Якутская земля
Эмиэ мин түүлбэр көһүннэ, Оһуордаах олоҥхо дойдута: Кубалаах көлүкэ иэнэ, Кыталык ыллыыр сыһыыта, Сир ийэ сиэдэрэй симэҕэ. С. Данилов
Киирбэт күннээх, кэрээбэт кэҕэлээх олоҥхо дойдута угуйа умсугутара. П. Тобуруокап
ср. кирг. өлөҥ ‘четверостишие, песня, стих’, бур. онтохон ‘сказ, сказка’

I
аат.
1. Туох эмэ туохха эмэ тоҕооһо, дьүөрэтэ, тугунан эмэ ситимэ эбэтэр тустаныыта. ☉ Отношение к кому-чему-л., причастность, касательство к чему-л.
Ол эрээри, мин санаабар, эн сыыһа быһыыланаҕын, туох да наадата, сыһыана суох суолгар кэлэн иирсэҕин. Н. Неустроев
Серёжа онно тулатыгар сыһыана суох тугу эрэ олус ырааҕы, уһуну толкуйдуур курдуга. Н. Лугинов
Онон дьыалаҕа [силиэстийэҕэ] сыһыана суохтары тохтотуллар. М. Попов
2. Дьон бэйэ-бэйэлэрин ыккардыларыгар эбэтэр кимиэхэ-туохха эмэ хайдах быһыылаахтара, төһө тапсаллара. ☉ Взаимные отношения между кемчем-л.. Доҕордуу сыһыан. Тоҥкуруун сыһыан
□ Кини кэпсэтэригэр күлүгэ суох сайаҕас мичээринэн, истиҥ сыһыанынан билсибит дьонугар тута сөбүлэтэр. Н. Лугинов
Борис Михайлович Моойторугу төбөтүттэн имэрийбитэ, Моойторук эйэҕэс сыһыаҥҥа хардаран, кутуругун сырбаҥалаппыта. И. Федосеев
Биһиги, саха дьоно, кистэл буолбатах, оҕолорбутун кытта уол уонна кыыс, эр киһи уонна дьахтар сыһыаннарын туһунан кэпсэтэргэ олус кыбыстааччыбыт. ЧКС АК
△ Дьон таптал иэйиитин күүһүнэн чугасаһыылара. ☉ Отношения, основанные на чувстве любви
Куруук бииргэ сылдьар киһи табаарыһын олоҕун хайдах билбэт буолуой? Айаан Никиталаах Катя сыһыаннарын ыйыталаспатар даҕаны, барытын сүрэҕинэн сэрэйэрэ. Н. Лугинов
Кини өйдөөбүтэ, кинилэр сыһыаннарыгар бу күнтэн ыла чааһынай ахсаан аһыллыбытын. В. Яковлев
Арай туран, хотоммутун тутан бүтэрэн истэхпит аайы, дьоммут сыһыаннара улам сойдор сойон истэ. «ХС»
3. Сулууспаҕа, үлэҕэ, үөрэххэ хардарыта тутулук, сыһыаннаһыы. ☉ Иерархические взаимоотношения на службе, учёбе, субординация
Син байыаннай сулууспа киэнин курдук, званиенан уонна дуоһунаһынан ыстаарсай өттүлэригэр итинник сыһыан [подкозырёк биэрии] олохтоноро эрэйиллэр [милииссийэ үлэһиттэригэр]. М. Попов
Дидактика ирдэбиллэрэ учуутал уонна үөрэнээччи икки ардыгар үөскүүр сыһыаннары учуоттуур. ФГГ СТМЛ
4. Киһи тугу эмэ хайдах өйдөөн ылынара, сыаналыыра. ☉ Отношение к чему-л., основанное на осознании его ценности. Үлэҕэ-үөрэххэ сыһыан. Олоххо сыһыан
□ П.А
Ойуунускай литератураҕа сыһыана бэрт ыраахтан уонна үрдүктэн этэ. Суорун Омоллоон
Аан дойду үрдүнэн саамай тыҥааһыннаах проблемалартан биирдэстэринэн тулалыыр эйгэҕэ сыһыан буолла. «Чолбон»
Бу түһүмэххэ бэриллэр айымньыларга айылҕа хартыыналара элбэхтик хоһуйуллаллар, киһи айылҕаҕа сыһыана көрдөрүллэр. ЕЗП ТСАаКМ
5. мат. Биир чыыһыла атыҥҥа түҥэтиллибитин өлүүтэ. ☉ Отношение
Биэс уонна икки чыыһылалар өлүүлэрин атыннык биэс чыыһыла иккигэ сыһыана дэнэр. Икки положительнай чыыһыла сыһыана биир чыыһыла иккистэн хас төгүл улаханын эбэтэр биир чыыһыла иккис ханнык чааһа буоларын көрдөрөр. ВНЯ М-4
◊ Сыһыан тыл тыл. үөр. — саҥарар киһи этэр санаатыгар тус сыһыанын биллэрэргэ туттар анал тыла (буоллаҕа, биллэн турар, быһыылаах, сураҕа, кырдьыга, эбит, курдук, үһү уо. д. а.). ☉ Модальное слово
Сыһыан тыл уларыйбат, этии чилиэнэ буолбат. ННН СТ-7
II
аат., харыс т. Кылыы. ☉ Насторожка (из конского волоса для настораживания старинных орудий охоты).