хромой, хромоногий; доҕолоҥ киһи хромой человек.

даҕ. Аҥаар атаҕынан барбах аҕай дугунан соһо тардан хаамар, доҕолоҥ. ☉ Хромой, хромающий
[Чыпчылыйба] атаҕын оһоллоон содьороҥ буолан [баран], үтүө көҥүлүнэн төннөн кэлбит. И. Тургенев (тылб.)

I 1) отталкиваться шестом; кытыыттан чиэстэн = оттолкнуться от берега шестом; 2) опираться на что-л.; атаҕа суох тайаҕынан чиэстэнэн иһэр хромой идёт, опираясь на палку.
II страд. от чиэстээ= чествоваться; кини улаханнык чиэстэннэ ему были оказаны большие почести.

равн.-кратн. от хаадьарый = идти быстрыми неровными шагами, припадая на одну ногу; ковылять (о хромом, колченогом человеке).

даҕ. Кылгас, тойтойо сылдьар (таҥас эбэтэр кутурук туһунан этэргэ). ☉ Короткий, куцый (обычно о верхней одежде или хвосте)
Кырса оҕото чоҕулуччу көрбүт харахтааҕа, тойтоҕор кутуруктааҕа. И. Федосеев
Кини тойтоҕор хара сигиэйкэ сонноох, хап-хара котик бэргэһэлээх. Н. Габышев
Куораттыы тойтоҕор бинсээктээх уол сүүрэн содьороҥнуур. А. Фадеев (тылб.)
ср. казах. той ‘нечто куцее, короткое’, тойтак ‘хромой на одну ногу’

I сов. что холбуу уһаар; сплавить железо с хромом тимири хрому кытта холбуу уһаар.

даҕ.
1. Көнөтө суох, өҕүллэҕэс. ☉ Кривой, согнутый
Мас Суханы Тыраахтар туоратта, Токур сиэрпэни Хамбаайын кыйдаата. Саха фольк. Тоҕус уонун тоҥхоччу туолбут, токур мас торуоскалаах оҕонньор дьон быыһыттан тахсан кэллэ. Күннүк Уурастыырап
2. көсп. Чиэһинэйэ суох, киитэрэй, албын. ☉ Нечестный, хитрый
«Тулааһынаптарга токур киһи суох», — Вера күлбүтэ. Далан
Дьадаҥы Дьаакып — сытыары сымнаҕас, угаайылаах, токур өйө суох, көнө сүрэхтээх оҕонньор. Н. Заболоцкай
ср. уйг. токар, токор ‘хромой’, монг. тохир ‘согнувшийся, кривой; изувеченный, искалеченный’

1. 1) нет (отрицание); суох , бүгүн кэлбэппин нет, сегодня я не приду; 2) частица нет, не имеется; отсутствует; суох баар икки ардынан ни да ни нет; өйгө да суох и в помине нет; и в уме не было ; суох гын = свести на нет; суох буол = а) сойти на нет; б) эвф. умереть, скончаться; суох аата соҕотох нет так нет; куһаҕан үчүгэйэ суох буолбат посл. нет худа без добра; куһаҕана суох неплохой; бэрдэ суох неважный; сириксэнэ суох неразборчивый; элэккэиэ суох угрюмый, необщительный; 3) частица, образует отриц. ф. имени обладания на =лаах не имеющий, не обладающий; без=: атаҕа суох безногий; хромой; илиитэ суох безрукий; тыла суох немой; глухонемой; хараҕа суох слепой; безглазый; 4) образует отриц. ф. гл.: барыа суох он не пойдёт; бүтэриэхтэрэ суох они не закончат; эйиэхэ биэрэрим суох я тебе не должен; 2. в знач. сущ. отсутствие, неимение, отсутствующее, несуществующее; суоҕу суоруоҥ дуо см. суор = # онто (да) суох выражает согласие с собеседником, одобрение его слов и так, без того уже; в самом деле, действительно; онто да суох ыалдьан нэһиилэ сылдьабын и без того я болен и едва хожу; эчи (или эчикийэ) суох нет, нет (усиленное отрицание, употр. обычно в диалоге); саас кустуугун дуо ? — Эчикийэ суох ! поедешь весной охотиться на уток?—Нет, нет (что ты)!

1. даҕ.
2. Биир атаҕа кылгас буолан эбэтэр ыалдьан сүдьүҥнээн хаамар. ☉ Хромой
   Доҕолоҥ сүһүөҕүн уутун супту уулаан олороругар сөп буолбакка, чугастааҕы ыалларын кураанахтаата. Суорун Омоллоон
   Оҕус илин уҥа атаҕынан дугуммат доҕолоҥ буолан тоһуйда. Амма Аччыгыйа
   Арай сэриигэ хабыллар саастаах дьоннортон туос доҕолоҥ Мэппиилэй Солтуохап эрэ сыыйыллан хаалбыта. П. Аввакумов
3. көсп. Алдьаммыт эбэтэр хаадьаҥныыр атахтаах (дьиэ тэрилин туһунан). ☉ Со сломанной или качающейся ножкой, колченогий (о мебели)
   [Өкүүчэ] атаҕа «доҕолоҥ» остуолларга Араас кинигэлэри дьаарыстаата. С. Васильев
4. аат суолт., эргэр., көсп. Ыарахан үлэттэн эстибит-быстыбыт, ыарыһах буолбут киһи. ☉ Человек больной, истощенный изнурительным физическим трудом, немощный
   Доҕолоҥ доҕолоҥу сиилээбитигэр дылы (өс хоһ.). Доҕолоҥ бэйэм Дьол-соргу туттум. Эллэй
   ♦ Доҕолоҥ сүһүөҕүн уутун, соххор хараҕын уутун мус (обор) эргэр., сөбүлээб. - дьону харса суох көлөһүннээн бай-тай. ☉ Разбогатеть путем беспощадной эксплуатации чужого труда
   Соххор хараҕын уутун, доҕолоҥ сүһүөҕүн уутун сүүрүгүрдэн муспут. Саха фольк. Доҕолоҥ сүһүөҕүн уутун, соххор хараҕын уутун супту оборбут үс киһини ааттаата. Суорун Омоллоон
   Эн соххор хараҕын уутун, доҕолоҥ сүһүөҕүн уутун муспуккун уот сиэбитэ дуо? Эрилик Эристиин
   п.-монг. доҕолоҥ

I
аат., эргэр. Ойуун абааһыта (ойууннар кинини имэҥ киллэрэр, кэлэҕэй уонна доҕолоҥ, аччык курдук көрдөрөллөрө). ☉ Шаманский дух (представляется шаманами как дух сластолюбия, заикающийся, хромой и голодный)
Ойууннар, кээлээнилэрин киэр араартаан баран, аны Төгүрүк алаас иччитин, чугастааҕы дойду иччилэрин алҕаатылар, ааттастылар. Н. Якутскай
Кыыкыллаан ойуун кээлээнилэрэ абааһыны кыайан, айыы киһитин тириэрэр туһунан өрөгөй ырыатын ыллыыллар. ВВМ
Ким-хайа Илдьит-хоруй буолан, Кэлэн бардыҥ диэтэргин, Кэпсэҕэй кээлээнитэбин, Соххор муоһаанытабын. ТТИГ КХКК
ср. эвенк. кээлээ-мии ‘передавать просьбу’
II
аат. Маска үөскүүр олус бытааннык сыҕарыйар уҥуоҕа суох үөн (моллюска бииһэ). ☉ Улитка кустарниковая
Кээлээни муҥур харыйа устатыгар тоҕус хоммутугар дылы (өс ном.). Кэрпэс айаннаахтан кээлээнини кэпсииллэр — Тэҥкэ тиитин устатыгар сэттэ хонор диэн. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тууйсиэ! Кээлээни курдук быһа нэһирэ сытыйбыккын… — Кулуба көмүлүөк чанчыгар өйөннөрүллүбүт үөттүрэх диэки үөстээҕинэн көрүтэлээтэ. И. Гоголев
◊ Кээлээни курдук кэтэххинэн тиэй көр кээлээнитэ киирдэ
Өбүгэ үгэһиттэн аккаастан, холкуоска киир диэтэххэ, кээлээни курдук кэтэхтэринэн тиэйэ сытар этилэр. Н. Апросимов. Кээлээнитэ (кээнээнитэ) киирдэ — иннинэн буолан киһи тылын истибэт буолла, өһөс хаана киирдэ. ☉ Не соглашается ни с кем, ни с чем, заупрямился. Кээлээни ындыыта кэлтэгэйдээбитигэр дылы — кыраны сатаабаттан дьыала бытаарар, туормастанар. ☉ Подобно тому, как вьюк кээлээни все время кренился в одну сторону (говорят, когда дело тормозится из-за неумелости в пустяке).