даҕ.
1. Сөп буолар аһылыктаах. ☉ Имеющий достаточно еды, пищи
Өссө сайын кэлиэр, отон буһуор диэри аһыыр астаах киһи. Амма Аччыгыйа. Астааҕынан эрэ абааһы, үптээҕинэн эрэ үөдэн (өс хоһ.)
2. Туораахтаах, отонноох, үөскэхтээх. ☉ Имеющий какой-л. плод. Бөдөҥ астаах сэлиэһинэй долгулдьуйар
□ Төрдүгэр астаах үүнээйи эмиэ бэркэ үүнэр. «ХС»
3. Ириҥэлээх. ☉ Гнойный (о нарыве)
Цинга, астаах ымынах, ис ыарыылара дьону сылбах курдук охтороллор. «ХС»

I
аат., эмп. Киһи этигэр-сиинигэр битэмиин тиийбэтиттэн киһи сэниэтэ суох буолар, миилэтэ сымнаан хааннырар ыарыы. ☉ Цинга
Киниттэн [уохтаттан] кыһыл арыгы, сироп, ону тэҥэ сыыҥканы эмтиир кэмпиэт уонна эмп оҥоһуутугар туттуллар. Далан
Кини [хатыҥ] сүмэһинэ сыыҥкаҕа эмтээх. «Кыым»
С битэмиин тиийбэтэҕинэ, дьон сыыҥкаҕа ыалдьаллар, тиистэрэ түһэр, миилэлэриттэн хаан оҕуолуур; киһи организма ыарыыны утары охсуһуута мөлтүүр. СЕТ ҮА
II
аат. Химическэй элэмиэн, күөхтүҥү маҥан өҥнөөх тапталлыгас металл. ☉ Цинк
Сыыҥка рудата тахсар сирдэригэр үүнэр фиалка сибэкки көрүҥнэрэ бааллар. БК БК
Дьэ, кыһалҕа. Уочаратым бу тиийэн кэллэ. Үөрүүбэр, бу тымныы сыыҥка ылтаһыны имэрийиэх санаам кэлэр. «К»
Ынах аһылыгар микроэлеменнэр дьуот, кобальт, алтан, марганец, сыыҥка итэҕэһиттэн ууһуур килиэккэлэрэ уларыйаллар. МСО ЫКТУО

даҕ., кэпс.
1. Туохтан эмэ сылайбыт, сэниэтэ суох улук буолбут, улугурбут. ☉ Вялый, слабый, утомлённый от долгого лежания, от жары
Бу дьиэни бүтүннүү да көһөрөн бардын. Итинник ырбаахы тэллэҕин курдук сыҥсаарга оҕолорбун биэриэм кэриэтэ… ол кэриэтин айдаан амырыынын тардыам. Э. Соколов
Олус утуйан сыҥсаар буолбут Иегудиил куучар Мутук оҕонньору табаҕынан күндүлүү турда. И. Тургенев (тылб.)
2. Ыһыктынан, ыытынан кэбиспит (киһи). ☉ Опустившийся (о человеке).
♦ Сыта сыҥсаар буол кэпс. — кырдьан-бохтон утуйар мээрик эбэтэр уһун ыарыыга ыалдьан оронтон турбат буол. ☉ Чувствовать общую слабость от недостатка сил и энергии или быть обречённым, вследствие продолжительной болезни, на постоянное лежание
Ити күтүр сытар. Сыта сыҥсаар буолан хаалан, биир да эмэгэт манна көстүбэт. А. Сыромятникова
Моһол төрдө моһуоктаатаҕына, Киһи эр санаатын сүтэрэр, Сыта сыҥсаар буолар, Туга даҕаны табыллыбат. И. Баишев
«Сынньалаҥҥа» тахсаммыт, Сыта сыҥсаар буоламмыт — Түбэсиһэр сирбит сыыһа Түбүгүрбүт балыыһа. «Чолбон»
◊ Сыҥсаар өлүү аат. — сыыҥка эбэтэр сындалҕаннаах дьарҕа ыарыы, арҕах. ☉ Цинга или изнуряющая хроническая болезнь
[Арсан Дуолан] сытыытынан сыҥсаар өлүү кыргыттардаах. ПЭК СЯЯ
[Арыгы] Архах өлүүгэ аныыр, Бөдөҥ өлүүгэ буулатар, Сыҥсаар өлүүгэ сытыарар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сыппыт сир сыҥсаар өлүү буолла, Олорбут сир холоҥсо өлүү буолла, һуук диэҥ! Һуук диэҥ! Эрилик Эристиин
ср. туркм. саҥсар ‘глупец, дурак, олух; глупый’
русск. цынга, цынжать ‘болеть цингой’